Zadanie 12
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna, pkt 1–2. Szczegółowe: XXIX. Epoka napoleońska. Zdający: 1) charakteryzuje walkę Francji o dominację w Europie (PP) – tak w zasadach oceniania CKE.
Treść zadania
Fragment dokumentu
Moc prawodawstwa dla Rzpltej w trzech stanach, to jest: królewskim, senatorskim, i rycerskim, dotąd trwająca, niewzruszoną na zawsze zostawać powinna, i tej mocy jeden stan bez drugich dwóch, ani dwa bez trzeciego przywłaszczać sobie ani zażywać nie będą mogły […].
(Na podstawie: A. Bereza i in., Historia administracji w Polsce 1764–1989. Wybór źródeł, Warszawa 2006, s. 19)
Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy w tekście przedstawiono monteskiuszowską zasadę trójpodziału władzy. Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: NIE - w tekście NIE przedstawiono monteskiuszowskiej zasady trójpodziału władzy.
Uzasadnienie: Monteskiuszowska zasada trójpodziału władzy (z dzieła „O duchu praw”, 1748) dzieli władzę FUNKCJONALNIE na:
- władzę ustawodawczą (parlament)
- władzę wykonawczą (król/rząd)
- władzę sądowniczą (niezawisłe sądy)
Celem podziału jest wzajemna kontrola i równowaga różnych GAŁĘZI władzy.
Tymczasem cytowany dokument opisuje podział mocy prawodawczej (czyli tylko jednego rodzaju władzy - ustawodawczej) między TRZY STANY: króla, senat i izbę poselską („stan rycerski”). To podział STANOWY, a nie funkcjonalny - wszystkie trzy podmioty pełnią TĘ SAMĄ funkcję ustawodawczą, lecz reprezentują różne grupy społeczne. Brakuje rozdziału sądownictwa i wykonawczości jako odrębnych władz.
Błąd: powierzchowne „podzielono na trzy = trójpodział”. Pułapka polega na tym, że zarówno Monteskiusz, jak i tekst mówią o „trzech” - ale CO innego dzielą. Monteskiusz dzieli RODZAJE władzy, tekst dzieli PODMIOTY władzy ustawodawczej.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Trójpodział Monteskiusza
| Władza | Organ |
|---|---|
| Ustawodawcza | parlament |
| Wykonawcza | król/rząd |
| Sądownicza | niezawisłe sądy |
Krok 2. Co jest w tekście
Tekst dzieli WŁADZĘ USTAWODAWCZĄ między trzy stany sejmujące:
- król
- senat
- izba poselska (stan rycerski)
To podział stanowy wewnątrz jednej władzy, nie funkcjonalny.
Krok 3. Wniosek
To NIE jest trójpodział Monteskiusza, mimo że liczba „trzy” zwodzi. Zasady oceniania CKE: istotą trójpodziału jest równowaga władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, a tekst mówi, że władza prawodawcza należy do trzech stanów sejmujących – królewskiego, senatorskiego i poselskiego.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „trójpodział władzy, Monteskiusz, stany sejmujące, oświecenie” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl