Zadanie 12
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Nowożytność. Wymaganie XVII - oświecenie; myśl polityczna; Konstytucja 3 Maja.
Treść zadania
Fragment dokumentu określającego moc prawodawstwa dla Rzeczypospolitej w trzech stanach - królewskim, senatorskim i rycerskim - oraz niemożność jednostronnego przywłaszczenia tej władzy przez jeden lub dwa z nich (na podstawie: A. Bereza i in., Historia administracji w Polsce 1764-1989).
Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy w tekście przedstawiono monteskiuszowską zasadę trójpodziału władzy. Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: NIE - w tekście NIE przedstawiono monteskiuszowskiej zasady trójpodziału władzy.
Uzasadnienie: Monteskiuszowska zasada trójpodziału władzy (z dzieła "O duchu praw", 1748) dzieli władzę FUNKCJONALNIE na:
- władzę ustawodawczą (parlament)
- władzę wykonawczą (król/rząd)
- władzę sądowniczą (niezawisłe sądy)
Celem podziału jest wzajemna kontrola i równowaga różnych GAŁĘZI władzy.
Tymczasem cytowany dokument opisuje podział mocy prawodawczej (czyli tylko jednego rodzaju władzy - ustawodawczej) między TRZY STANY: króla, senat i izbę poselską ("stan rycerski"). To podział STANOWY, a nie funkcjonalny - wszystkie trzy podmioty pełnią TĘ SAMĄ funkcję ustawodawczą, lecz reprezentują różne grupy społeczne. Brakuje rozdziału sądownictwa i wykonawczości jako odrębnych władz.
Tekst pochodzi prawdopodobnie z Konstytucji 3 Maja (1791) lub wcześniejszych aktów ustrojowych Rzeczypospolitej, w których władza prawodawcza była realizowana w trzech stanach sejmujących, ale to nie tożsame z monteskiuszowskim trójpodziałem.
Częsty błąd: powierzchowne "podzielono na trzy = trójpodział". Pułapka polega na tym, że zarówno Monteskiusz, jak i tekst mówią o "trzech" - ale CO innego dzielą. Monteskiusz dzieli RODZAJE władzy, tekst dzieli PODMIOTY władzy ustawodawczej.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Trójpodział Monteskiusza
| Władza | Organ |
|---|---|
| Ustawodawcza | parlament |
| Wykonawcza | król/rząd |
| Sądownicza | niezawisłe sądy |
Krok 2. Co jest w tekście
Tekst dzieli WŁADZĘ USTAWODAWCZĄ między trzy stany sejmujące:
- król
- senat
- izba poselska (stan rycerski)
To podział stanowy wewnątrz jednej władzy, nie funkcjonalny.
Krok 3. Wniosek
To NIE jest trójpodział Monteskiusza, mimo że liczba “trzy” zwodzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „trójpodział władzy, Monteskiusz, Konstytucja 3 Maja, oświecenie" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl