Zadanie 13

Materiały źródłowe

Powiększ

Powiększ

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Czym jest groteska?

Groteska — kategoria estetyczna polegająca na:

1. Zderzeniu elementów wzajemnie wykluczających się (wysokie / niskie, tragiczne / komiczne, podniosłe / banalne);
2. Zniekształceniu rzeczywistości — przerysowaniu, karykaturze;
3. Łączeniu śmieszności z niesamowitością / strachem;
4. Nieadekwatności form i treści.

Groteska często służy demaskacji absurdu — pokazywaniu, że rzeczywistość ludzka jest absurdalna, gdy się ją przedstawi w przerysowany sposób.

Tango Mrożka — kontekst

Tango (1964) — dramat Sławomira Mrożka, klasyka polskiego teatru absurdu i groteski. Akcja: rozpadająca się rodzina inteligencka w salonie pełnym bałaganu. Bohaterowie:

• Artur — młody bohater pragnący przywrócić porządek, formę, tradycję;
• Eleonora — matka Artura, awangardowa, lekceważąca tradycję;
• Stomil — ojciec Artura, awangardowy, mentor relatywizmu moralnego;
• Babcia Eugenia — matka Eleonory, próbująca grać w karty z Edkiem;
• Wujek Eugeniusz — brat babci, też pogrążony w lekkości;
• Ala — narzeczona Artura;
• Edek — prymitywny pomocnik, ostatecznie przejmuje władzę (finał).

Tematyka: po obaleniu form, tradycji, autorytetów — dochodzi do chaosu, a ostatecznie do brutalnej władzy prymitywu (Edek tańczy z trupem Artura w finale dramatu — symbol tryumfu chamstwa).

Analiza fragmentu — co czyni go groteskowym

Zderzenie tonacji

Element wzniosły	Element trywialny
śmierć (ostateczność, sacrum)	„dziwaczenie”, „ekstrawagancja”, krępująca odzież
katafalk (uroczysty obrzęd)	wzruszenie ramionami, zmiana tematu
odejście babci	pretensje, że psuje dzień ślubu

Babcia robi coś najpoważniejszego w życiu człowieka — umiera. Domownicy reagują najmniej poważnie — jakby chodziło o niegrzeczne zachowanie.

Nieadekwatność reakcji

Schemat reakcji „normalnej” przy śmierci bliskiej osoby:

1. Szok / niedowierzanie — „Czy to możliwe? Mama!”.
2. Żal / smutek — łzy, milczenie, kontemplacja.
3. Wezwanie pomocy — lekarz, pogrzeb, rodzina.
4. Refleksja / pożegnanie.

Schemat reakcji domowników u Mrożka:

1. Wyrzut („dziwaczy”, „dzień ślubu”) — Eleonora.
2. Dziwienie się („Jaka śmierć?”) — Stomil.
3. Inspiracja artystyczna („Dobra myśl”) — Artur.
4. Trywializacja („krępująca odzież”, „głupstwo”) — Stomil.

To dokładne przeciwieństwo normy etycznej, dramatyczna inwersja — co czyni scenę groteskową.

Co Mrożek pokazuje przez tę grotekę

Inteligencja awangardowa, która rozbiła formy, „obaliła tabu” — nie potrafi reagować adekwatnie nawet na śmierć. To diagnoza stanu kultury, w której nic już nie jest święte. Dramatycznie wyjątkowy moment (śmierć) traktowany jest jako kolejna ekstrawagancja.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

• 1 pkt — poprawne wyjaśnienie groteskowego charakteru sytuacji ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym przykładem z fragmentu.
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.