Zadanie 12

Materiały źródłowe

Powiększ

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Kontekst — Rok 1984 George’a Orwella

George Orwell, Rok 1984 (1949) — powieść antyutopijna opisująca totalitarne państwo Oceania rządzone przez Partię i Wielkiego Brata. Główny bohater: Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy (Minitrue), gdzie fałszuje historię na potrzeby propagandy.

Główne motywy powieści

Motyw	Treść
Wielki Brat (Big Brother)	wizerunek wodza partii, omniprezentny, „Big Brother is watching you”
Inwigilacja	teleekrany w mieszkaniach, Policja Myśli, donosy
Newspeak (nowomowa)	język ograniczany do zubożenia myślenia
Doublethink (dwójmyślenie)	przyjmowanie dwóch sprzecznych prawd jednocześnie
Ministerstwo Prawdy	fałszuje historię, kontroluje informację
Pokój 101	tortury, łamanie psychiczne dysydentów
Miłość Smitha do Julii	jedyna forma buntu — uczucie prywatne
Klęska Smitha	torturowany, kapituluje, „kochał Wielkiego Brata”

Główna teza Orwella

Totalitaryzm dąży do całkowitej kontroli nad jednostką — nie tylko ciałem, ale i umysłem. „Kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość. Kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość.”

Analiza elementów graficznych okładki

Element 1 — oko

Co widać: ogromne oko w centrum okładki, otoczone promieniami / kołem zębatym.

Sens w kontekście Roku 1984:

• to oko Wielkiego Brata — symbol omniprezentnej inwigilacji;
• aluzja do hasła „Big Brother is watching you” (Wielki Brat patrzy na ciebie);
• promienie wokół oka — wszechwidzące, sięgające wszędzie;
• mieszkańcy Oceanii nie mogą czuć się wolni — są stale obserwowani przez teleekrany w domach, w pracy, na ulicach.

Element 2 — kolor czerwony

Co widać: czerwone budynki w tle, czerwone akcenty na okładce.

Sens:

• czerwień = komunizm — barwa partii komunistycznych, ZSRR, którego stalinowski model był inspiracją dla Orwella;
• czerwień = krew, zło — okrucieństwa reżimu;
• czerwień = totalitarny dyskurs propagandowy — kolor wszechobecny w plakatach partii.

Element 3 — drobna postać człowieka pod okiem

Co widać: mała, niewyraźna sylwetka pod ogromnym okiem.

Sens:

• to Winston Smith (lub uniwersalna jednostka w totalitaryzmie);
• skrajna dysproporcja wielkości — człowiek miniaturowy wobec wszechwidzącego oka, czyli bezsilność jednostki wobec systemu;
• pozbawiona twarzy / cech indywidualnych — pokazuje, że Partia odbiera ludziom indywidualność, redukuje ich do wymiennej masy.

Element 4 — drut kolczasty

Co widać: drut kolczasty u dołu okładki / wokół postaci.

Sens:

• uwięzienie w państwie totalitarnym;
• ograniczenie wolności fizycznej i myśli;
• granice Oceanii — nie można wyjechać, nie można uciec.

Element 5 — koło zębate wokół oka

Co widać: oko w centrum koła zębatego / promieni.

Sens:

• maszyneria systemu totalitarnego — jednostka zostaje wciągnięta w „tryby” władzy;
• skojarzenie z mechaniczną kontrolą — Partia jako bezduszna machina.

Wzorcowa odpowiedź (2 pkt)

Punktacja CKE

• 2 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki Roku 1984.
• 1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego.
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.