Zadanie 7

Materiały źródłowe

Powiększ

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Część 7.1 — różnica postaw życiowych

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią — postawa ascetyczna

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią to dialog z XV wieku (najstarszy zachowany polski tekst dialogowo-dramatyczny, anonim). Śmierć przemawia do uczonego Mistrza Polikarpa, ostrzegając go przed dumą i przywiązaniem do świata.

W cytowanym fragmencie:

„Co nam pomogło odzienie / Albo obłudne jimienie, / Cośmy się w niem kochali, / A swe dusze za nie dali?”

→ Śmierć dyskredytuje ziemskie dobra (drogie ubrania, „obłudne” — zwodnicze majątki). „Cośmy się w niem kochali” = kochaliśmy te rzeczy, dali za nie dusze — pożałujemy w dzień sądny.

Zalecana postawa: niezwracanie uwagi na dobra doczesne, asceza, gotowość na śmierć. Średniowieczne memento mori i contemptus mundi („wzgarda światem”).

Morsztyn, Wiosna — postawa hedonistyczna (carpe diem)

Jan Andrzej Morsztyn — czołowy poeta baroku polskiego (XVII w.). Wiosna jest klasycznym przykładem barokowej vanitas połączonej z carpe diem.

„Spieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni / I śmierć […]. Żyj w skok, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota / Nadzieje krótki kres dany żywota.”

→ Tak samo, jak Polikarp, Morsztyn przypomina o szybkim końcu — ale WNIOSKUJE odwrotnie: skoro życie krótkie, „zarwij, co możesz, dobrych dni” — bierz, póki możesz, ciesz się życiem.

Zalecana postawa: carpe diem — chwytaj dzień. Korzystaj z chwili, póki jest czas.

Różnica — tabela

Aspekt	Polikarp (średniowiecze)	Morsztyn (barok)
Postawa wobec dóbr doczesnych	wzgarda	czerpać z nich
Stosunek do śmierci	przygotować się przez ascezę	spieszyć się, bo nadejdzie
Cel życia	zbawienie (dusza)	doczesne korzystanie
Model etyczny	ascetyzm	hedonizm / witalizm

Wzorcowa odpowiedź — 7.1

Część 7.2 — epoka i zgodność ze światopoglądem

Epoka — średniowiecze

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią — utwór anonimowy z XV wieku (przed 1500 r.), wpisuje się w średniowiecze. Klucz CKE wprost: nazwa epoki = średniowiecze.

Cechy światopoglądu średniowiecza

Cecha	Wyjaśnienie
Teocentryzm	Bóg w centrum, człowiek dla Boga
Ascetyzm	wyrzeczenie się dóbr doczesnych dla zbawienia (św. Aleksy)
Memento mori	„pamiętaj o śmierci” — śmierć jako oś życia ziemskiego
Ars moriendi	„sztuka dobrego umierania” — przygotowanie duszy
Vanitas	marność dóbr ziemskich (echo Koheleta)
Życie ziemskie jako vale of tears	„dolina łez” — przygotowanie do życia wiecznego

Zgodność postawy z epoką

Postawa w Rozmowie — wzgarda dla odzienia, „obłudnego” majątku, ostrzeżenie przed sądem Bożym — wpisuje się w memento mori i ascetyzm. Człowiek średniowieczny:

• żył w świadomości nadchodzącej śmierci;
• gardził dobrami doczesnymi (idealizowanym wzorcem był św. Aleksy — porzucił żonę i bogactwo, mieszkał pod schodami jako żebrak);
• skupiał się na zbawieniu duszy.

Wzorcowa odpowiedź — 7.2

Punktacja CKE

7.1:

• 1 pkt — poprawne wyjaśnienie różnicy między postawami życiowymi.
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
• Uwaga: w uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.

7.2:

• 1 pkt — poprawne podanie nazwy epoki + trafne wykazanie zgodności postawy z epoką.
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.