Zadanie 8

Materiały źródłowe

Powiększ

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Kontekst — Pieśń 14 Jana Kochanowskiego

Pieśń 14 (z Ksiąg wtórych, znana też jako „Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie”) jest jedną z najsłynniejszych pieśni patriotyczno-politycznych Kochanowskiego. Powstała w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej, kiedy poeta — z pozycji obywatela-humanisty — przypomina elitom o ich obowiązkach.

Główna myśl: władza jest mandatem od Boga — kto rządzi, ma odpowiedzialność za całą wspólnotę, a nie tylko za siebie.

Część 8.1 — argumenty podmiotu lirycznego

Kochanowski używa trzech głównych argumentów:

Argument 1 — argument teologiczny

„Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi, / Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi”

Rządzący są zastępcami Boga — pełnią funkcję, którą inaczej pełni Bóg w stosunku do całego stworzenia. Stąd ich obowiązek to troska o ludzkość (tak jak Bóg troszczy się o swoje stworzenie).

Argument 2 — argument legitymizacyjny

„zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono”

Władza została im powierzona (zwierzono = oddano w zaufaniu). To zaufanie pociąga za sobą zobowiązanie — rządzić tak, by zaufanie nie zostało zawiedzione.

Argument 3 — argument historyczno-pragmatyczny

„Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.”

Złe rządy prowadzą do upadku państwa. To argument odwołujący się do faktów historycznych — wielkie cywilizacje upadały z winy zepsutych elit.

Argument 4 — argument porównawczy

„Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwem / Grzeszę: bo sam się tracę swym wszeteczeństwem.”

Gdy zwykły człowiek grzeszy, ginie sam. Gdy rządzący grzeszy — niszczy całe państwo. Skala odpowiedzialności jest niewspółmierna.

Wzorcowa odpowiedź — 8.1

Część 8.2 — środki retoryczne

Epitet — przykład

Epitet = wyraz określający rzeczownik, najczęściej przymiotnik (lub imiesłów przymiotnikowy), nadający mu cechę.

Z fragmentu Pieśni 14:

• „ludzką sprawiedliwość” (jaka? — ludzka)
• „stadem Bożym” (jakim? — Bożym)
• „miejsce Boże”
• „przełożonych występki” (czyje? — przełożonych = władców)

Wystarczy jeden epitet w odpowiedzi.

Nazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono”

Apostrofa — bezpośredni zwrot do adresata (osoby, bóstwa, idei, zbiorowości), często w wołaczu, w formie kategorycznej. To klasyczny chwyt retoryczny służący zwiększeniu siły perswazji.

Tu: „Wy, którzy […] władacie” → zwrot do RZĄDZĄCYCH jako adresata.

CKE dopuszcza także:

• przenośnia / metafora — „ludzi paść” (pasterz jako władca, jak w obrazie biblijnym Pana-Pasterza)
• wtrącenie — „mówię”
• inwersja (szyk przestawny) — „którym ludzi paść poruczono” zamiast „którym poruczono paść ludzi”

Wzorcowa odpowiedź — 8.2

Punktacja CKE

8.1: 1 pkt — poprawne podanie dwóch argumentów; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.

8.2: 1 pkt — poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.