Zadanie 8
Matura z języka polskiego, maj 2025, poziom podstawowy
Wymaganie: 8.1: I.1.8 — rozpoznawanie tematyki i problematyki poznanych tekstów; 8.2: I.1.4 — rozpoznawanie w tekście literackim środków wyrazu artystycznego.
Treść zadania
Zapoznaj się z przytoczonym w arkuszu fragmentem Pieśni 14 z Ksiąg wtórych Jana Kochanowskiego (apostrofa do władców Rzeczypospolitej). Pełna treść fragmentu — patrz zdjęcie strony 11 arkusza CKE poniżej.
Zadanie składa się z dwóch części.
8.1 (0-1) — Podaj argumenty, którymi podmiot liryczny w przytoczonym fragmencie Pieśni 14 przekonuje rządzących, że ich obowiązkiem jest zawsze mieć na względzie dobro społeczeństwa.
8.2 (0-1) — Uzupełnij tabelę. Z przytoczonego fragmentu wypisz przykład epitetu oraz podaj nazwę środka retorycznego użytego w wersie „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono".
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
8.1 — dwa argumenty (wystarczą dwa z poniższych):
- Rządzący są zastępcami Boga na ziemi — „Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi". Tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, oni powinni troszczyć się o dobro wspólnoty.
- Powierzono im władzę i sprawiedliwość — „ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie", „zwierzchności […] zwierzono". Misja od Boga = obowiązek dbałości o sprawiedliwość.
- Błędy rządzących powodują upadek państwa — „Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły". Argument odwołujący się do historycznych konsekwencji.
- Zwykły człowiek tracąc siebie ginie sam — rządzący tracą cały naród — „bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem” (a władca grzesząc traci wszystkich).
8.2 — odpowiedź:
- Epitet: np. ludzką (sprawiedliwość), stadem Bożym, miejsce Boże, przełożonych (występki) — wystarczy jeden wyraz określający.
- Nazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono": apostrofa (zwrot do adresata). Alternatywnie CKE dopuszcza: przenośnia/metafora, wtrącenie, inwersja.
Klucz CKE — 8.2 (przykładowo): epitet — ludzką sprawiedliwość lub stadem Bożym lub miejsce Boże; środek retoryczny — apostrofa / zwrot do adresata.
Pułapka 8.1: tylko jeden argument lub niejasne sformułowanie → 0 pkt. CKE wymaga DWÓCH argumentów.
Pułapka 8.2: pomylenie apostrofy z osobistym zwrotem do osoby obecnej. Apostrofa to RETORYCZNY zwrot do osoby/idei/personifikacji ZARÓWNO obecnej, jak i nieobecnej. „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono" = klasyczna apostrofa do władców jako zbiorowości.
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Kontekst — Pieśń 14 Jana Kochanowskiego
Pieśń 14 (z Ksiąg wtórych, znana też jako „Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie”) to pieśń o charakterze obywatelskim: poeta przypomina rządzącym Rzecząpospolitą o ich obowiązkach.
Główna myśl: władza jest mandatem od Boga — kto rządzi, ma odpowiedzialność za całą wspólnotę, a nie tylko za siebie.
Część 8.1 — argumenty podmiotu lirycznego
W przytoczonym fragmencie można wskazać kilka argumentów:
Argument 1 — argument teologiczny
„Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi, / Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi”
Rządzący są zastępcami Boga — pełnią funkcję, którą inaczej pełni Bóg w stosunku do całego stworzenia. Stąd ich obowiązek to troska o ludzkość (tak jak Bóg troszczy się o swoje stworzenie).
Argument 2 — argument legitymizacyjny
„zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono”
Władza została im powierzona (zwierzono = oddano w zaufaniu). To zaufanie pociąga za sobą zobowiązanie — rządzić tak, by zaufanie nie zostało zawiedzione.
Argument 3 — argument historyczno-pragmatyczny
„Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.”
Złe rządy prowadzą do upadku państwa. To argument odwołujący się do doświadczenia historii: występki przełożonych gubiły miasta i niszczyły państwa.
Argument 4 — argument porównawczy
„Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwem / Grzeszę: bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem.”
Gdy zwykły człowiek grzeszy, ginie sam. Gdy rządzący grzeszy — niszczy całe państwo. Skala odpowiedzialności jest niewspółmierna.
Wzorcowa odpowiedź — 8.1
Część 8.2 — środki retoryczne
Epitet — przykład
Epitet = wyraz określający rzeczownik, najczęściej przymiotnik (lub imiesłów przymiotnikowy), nadający mu cechę.
Z fragmentu Pieśni 14:
- „ludzką sprawiedliwość” (jaka? — ludzka)
- „stadem Bożym” (jakim? — Bożym)
- „miejsce Boże”
- „przełożonych występki” (czyje? — przełożonych = władców)
Wystarczy jeden epitet w odpowiedzi.
Nazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono”
Apostrofa — bezpośredni zwrot do adresata (osoby, bóstwa, idei, zbiorowości), często w wołaczu, w formie kategorycznej. To klasyczny chwyt retoryczny służący zwiększeniu siły perswazji.
Tu: „Wy, którzy […] władacie” → zwrot do RZĄDZĄCYCH jako adresata.
CKE dopuszcza także:
- przenośnia / metafora — „ludzi paść” (pasterz jako władca, jak w obrazie biblijnym Pana-Pasterza)
- wtrącenie — „mówię”
- inwersja (szyk przestawny) — „którym ludzi paść poruczono” zamiast „którym poruczono paść ludzi”
Wzorcowa odpowiedź — 8.2
Punktacja CKE
8.1: 1 pkt — poprawne podanie dwóch argumentów; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.
8.2: 1 pkt — poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Kochanowski Pieśń 14, władza, środki retoryczne, apostrofa” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl