Zadanie 9
Matura z języka polskiego, maj 2025, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.8 — Dziady cz. III (lektura obowiązkowa); I.1.13 — porównanie utworów literackich.
Treść zadania
Zapoznaj się z przytoczonymi w arkuszu fragmentami: Dziadów cz. III Adama Mickiewicza (Tekst 1 — scena z panią Rollisonową) oraz wiersza Stabat Mater Józefa Wittlina (Tekst 2). Pełna treść obu fragmentów — patrz zdjęcie strony 12 arkusza CKE poniżej.
Rozstrzygnij, czy obraz matki w przytoczonym fragmencie Dziadów cz. III Adama Mickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza Stabat Mater Józefa Wittlina. W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty — każdy w odniesieniu do obu tekstów.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: podobny (najczęstsze; CKE dopuszcza również „NIE jest podobny" lub „częściowo podobny").
Argumenty (jeśli „TAK"):
- Obie matki cierpią po stracie/krzywdzie syna. Rollisonowa rozpacza, że jej syn jest katowany; matka u Wittlina cierpi z powodu śmierci syna — Wittlin nazywa ją wprost „boleściwą".
- Obie matki okazują miłość, są blisko synów. Rollisonowa wsłuchuje się pod murami więzienia w głos kaźni syna; matka u Wittlina stoi przy zwłokach syna na rynku.
Argumenty (jeśli „NIE"):
- Rollisonowa emocjonalnie opowiada o cierpieniu syna i własnej rozpaczy — krzyczy, płacze, błaga; matka Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, „zimne oczy w zimne zwłoki wbiła", nie wyraża emocji.
- Matka z Dziadów MA NADZIEJĘ — jej syn jeszcze żyje, błaga o ratunek; matka Wittlina straciła nadzieję — jej syn już nie żyje.
Klucz CKE (przykład na 2 pkt — „jest podobny"): „W obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna — w wierszu określa się ją jako «boleściwą». W obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki starają się być jak najbliżej synów."
Pułapka 1: brak rozstrzygnięcia („tak / nie / częściowo") → 0 pkt. Pułapka 2: tylko jeden argument odnoszący się do obu tekstów → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 3: nieuwzględnienie OBU tekstów w każdym argumencie — CKE wymaga „dwa argumenty — każdy w odniesieniu do OBU tekstów". Pułapka 4: pomylenie matki Rollisonowej z matką Konrada (Konrad jest sierotą) lub z motywem Stabat Mater — choć tytuł Wittlina nawiązuje wprost do średniowiecznej sekwencji o Matce Boskiej pod krzyżem.
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Kontekst — dwa obrazy matki w bólu
Tekst 1 — Dziady cz. III, scena z panią Rollisonową
Akt I scena VIII, „Pani Rollisonowa” — wdowa po szlachcicu, matka młodego więźnia torturowanego przez Senatora Nowosilcowa. Przyszła błagać Senatora o litość:
„Słyszałam, że zabili — czyż można, mój Boże! / Moje dziecko! — Ksiądz mówi, że on jeszcze żyje; / Ale go biją, Panie! któż dzieci tak bije!”
Następnie opowiada, jak słuchała pod murami więzienia:
„I mój słuch wszedł w głąb muru, daleko, głęboko; / Ach, dalej poszedł niżli najbystrzejsze oko. / Słyszałam, męczono go…”
Obraz matki: rozdarta z rozpaczy, głośno, emocjonalnie wyrażająca swoją tragedię, nasłuchująca pod ścianami więzienia, błagająca o ratunek. Wciąż ma nadzieję — syn żyje, choć jest katowany.
Tekst 2 — Józef Wittlin, Stabat Mater (1942)
Tytuł nawiązuje do średniowiecznej sekwencji łacińskiej „Stabat Mater Dolorosa” — opisującej Marię stojącą pod krzyżem Chrystusa. Wittlin zastosował ten motyw do polskiej matki w czasie II wojny światowej.
„Stała matka boleściwa — na rynku, / Przy swym martwym powieszonym synku.”
„Nie płakała i nic nie mówiła, / Zimne oczy w zimne zwłoki wbiła.”
Obraz matki: niema, bez ruchu, „zimna” — emocje sparaliżowane skalą tragedii. Syn już nie żyje, matka stoi nad ciałem. Brak nadziei — została tylko obecność.
Porównanie — tabela
| Aspekt | Rollisonowa (Dziady III) | Matka u Wittlina (Stabat Mater) |
|---|---|---|
| Stan syna | żyje, jest torturowany | nie żyje, leży powieszony |
| Reakcja matki | krzyk, płacz, błaganie | milczenie, „zimne oczy w zimne zwłoki” |
| Postawa | czynna — szuka pomocy, błaga | bierna — stoi w bezruchu |
| Nadzieja | jest — syn żyje | brak — syn nie żyje |
| Kontekst historyczny | XIX w., zaborca rosyjski | II wojna światowa, okupant niemiecki |
| Punkt wspólny | CIERPIENIE matki po krzywdzie syna | CIERPIENIE matki po stracie syna |
Wzorcowa odpowiedź (na 2 pkt)
Wariant: „jest podobny”
Wariant alternatywny: „nie jest podobny”
Punktacja CKE
- 2 pkt — rozstrzygnięcie + sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów.
- 1 pkt — rozstrzygnięcie + sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów.
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Podobne zadania
Demeter, Tren X, Kochanowski, Parandowski, porównanie postaw
Zadanie 8 (2 pkt)
maj 2024 • PP
Przeczytaj fragment *Mitologii* Jana Parandowskiego (Tekst 1 — opis Demeter szukającej porwanej do Hadesu córki Persefony) oraz *Tren X* Jana Kochanowskiego (Tekst 2 — lament ojca po śmierci córki Urszulki) zamieszczone w arkuszu CKE na stronie 10. Czy postawa podmiotu lirycznego w *Trenie X* Jana Kochanowskiego jest podobna do postawy Demeter? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do *Trenu X* oraz do zacytowanego fragmentu *Mitologii* Jana Parandowskiego.
Baczyński Ten czas, mit, pokolenie Kolumbów
Zadanie 11 (1 pkt)
Zapoznaj się z przytoczonym w arkuszu fragmentem wiersza *Ten czas* Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (10 września 1942 r.). Pełna treść fragmentu — patrz zdjęcie strony 15 arkusza CKE poniżej. W kontekście przytoczonego fragmentu wiersza *Ten czas* Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wyjaśnij sens sformułowania *przejdziem w mit*.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „matka cierpiąca, Dziady III Rollisonowa, Wittlin Stabat Mater" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl