Zadanie 8

Materiały źródłowe

Powiększ

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Konteksty obu tekstów

Tekst 1 — mit o Demeter i Persefonie

Demeter — bogini urodzaju, plonów, rolnictwa. Jej córka Persefona (Kora) została porwana przez Hadesa, boga podziemia, do królestwa zmarłych.

Po porwaniu Demeter:

• popada w głęboką rozpacz — szata poszarpana, włosy rozwiązane, proch i popiół na nich (oznaki żałoby);
• wędruje po świecie, szukając córki;
• oczy ma „przymglone” — od płaczu, ale również „już łez nie ma” — wyczerpanie żałobą;
• jest bezradna, zawiedziona, bo nikt nie potrafi pomóc.

Skutek dla świata: w mitologii Demeter w żałobie po córce sprawia, że ziemia przestaje rodzić — nastaje wieczna zima. Bogowie zmuszają Hadesa do wypuszczenia Persefony, ale ta zjadła w podziemiach kilka ziaren granatu — musi tam wracać na połowę roku. Tak powstają pory roku (jesień-zima = Persefona w Hadesie, wiosna-lato = z matką).

Tekst 2 — Tren X Jana Kochanowskiego

Treny — cykl 19 utworów żałobnych Kochanowskiego po śmierci jego dwuipółletniej córki Urszulki (zmarłej ok. 1579). Cykl pokazuje pełną drogę żałoby: od buntu (Tren X-XI) po pogodzenie (Tren XIX).

Tren X — moment rozpaczy. Podmiot liryczny (ojciec):

• pyta retorycznie, gdzie znalazła się dusza córki — w niebie? na Wyspach Szczęśliwych? w czyśćcu? pod opieką Charona?;
• prosi o znak — choćby we śnie, jako cień, jako mara nikczemna;
• ujawnia rozpaczliwą bezradność wobec śmierci — nie wie, gdzie Urszulka jest, nie może jej pomóc.

Postawa: rozpacz, tęsknota, błaganie, ale też bezradność poznawcza (gdzie jest?) i metafizyczna (czy gdziekolwiek jest?).

Postawy obu bohaterów — tabela porównawcza

Aspekt	Demeter (Mitologia)	Podmiot liryczny (Tren X)
Strata	córka Persefona porwana przez Hadesa	córka Urszulka zmarła
Emocje	rozpacz, smutek, wyczerpanie	rozpacz, tęsknota, błaganie
Wygląd / oznaki rozpaczy	poszarpana szata, włosy, proch i popiół	pytania retoryczne, łamanie składni emocjonalne
Postawa	aktywna — szuka córki	częściowo aktywna — woła, prosi o znak
Bezradność	„zawiedzione i bezradne” oczy	„a nie możesz li…” — niepewność
Niepewność	nie wie, gdzie córka jest	nie wie, gdzie dusza Urszulki
Osamotnienie	wędruje sama	sam pyta w pustkę

Punkty wspólne (3 pkt podobieństwa): rozpacz po stracie córki, bezradność wobec straty, niepewność co do losu córki.

Punkty rozbieżne: Demeter aktywnie wędruje i szuka; podmiot Kochanowskiego tylko pyta i woła — czeka na znak. Demeter ma cel (znaleźć), podmiot liryczny — błaga o ukazanie.

Strategia rozwiązania — trzy możliwe odpowiedzi

CKE dopuszcza trzy rozstrzygnięcia, każde poprawne przy dobrej argumentacji:

Wariant A — „jest podobna” (najbardziej naturalny)

Wariant B — „nie jest podobna”

Wariant C — „częściowo podobna”

Strategia — krok po kroku

Punktacja CKE

• 2 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do obu tekstów.
• 1 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do jednego tekstu.
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Uwagi CKE:

1. W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy (nie samej fabuły).
2. Nie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu tekstu/tekstów.