Zadanie 9

Treść zadania

Przeczytaj fragment Pieśni o Rolandzie zamieszczony w arkuszu CKE na stronie 11 (opis śmierci Rolanda — laisses CLXXIV-CLXXV).

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tego fragmentu. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.

W podanym fragmencie zachowanie Rolanda przedstawiono zgodnie ze średniowiecznym wzorcem ascety.
W opisie śmierci Rolanda widoczne są elementy symboliki religijnej.

Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

F — fałsz
P — prawda

Klucz CKE: FP

Typowy błąd / pułapka

Pułapka stwierdzenia 1: pomylenie wzorca ascety z wzorcem rycerza chrześcijańskiego. Roland to klasyczny miles Christi — rycerz wierny Bogu, ale NIE asceta. Asceta = wyrzeczenie, umartwienie, samotne pustelnictwo (św. Aleksy). Roland walczy, ma miecz, róg, służy królowi — to wzorzec rycerski.

Pułapka stwierdzenia 2: ktoś może uznać, że to tylko opis śmierci. Ale „mea culpa", wyznanie grzechów, aniołowie schodzący z nieba, gest podania rękawicy Bogu (akt wasalny przeniesiony do relacji z Bogiem) — to wszystko jawne elementy symboliki religijnej.

Materiały źródłowe

Fragment Pieśni o Rolandzie (laisses CLXXIV-CLXXV - opis śmierci Rolanda) — Fragment "Pieśni o Rolandzie" (laisses CLXXIV-CLXXV) - opis śmierci Rolanda, z arkusza CKE, strona 11. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 11 Oryginalny PDF CKE, str. 11

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Kontekst — Pieśń o Rolandzie i wzorce średniowieczne

Pieśń o Rolandzie — francuska chanson de geste z XI/XII w., najsłynniejszy epos rycerski średniowiecza. Opisuje śmierć Rolanda, siostrzeńca Karola Wielkiego, w wąwozie Roncesvalles (778 r.) — historyczna potyczka ze stylizowana na walkę chrześcijan z poganami.

Trzy wzorce osobowe średniowiecza:

Wzorzec	Bohater	Cechy
Rycerz chrześcijański (miles Christi)	Roland	męstwo, honor, wierność królowi i Bogu, walka z poganami, bohaterska śmierć
Asceta / święty	św. Aleksy	wyrzeczenie się świata, umartwienie ciała, ubóstwo, samotność, pustelnictwo
Władca idealny	Karol Wielki	sprawiedliwość, mądrość, opieka nad poddanymi, obrona wiary

Stwierdzenie 1 — Roland jako asceta?

FAŁSZ. Roland realizuje wzorzec rycerski, NIE ascetyczny.

Element fragmentu	Wzorzec rycerski	Wzorzec ascetyczny
miecz pod głową	✓ atrybut rycerza	✗ asceta odrzuca broń
róg (sygnał wojenny)	✓ symbol rycerstwa	✗
zwrócenie twarzy ku wrogom	✓ honor wojownika („umrzeć jako zwycięzca”)	✗
śmierć na polu walki	✓ ideał rycerski	✗ asceta umiera w samotni
modlitwa, wyznanie grzechów	✓ rycerz chrześcijański też się modli	✓ asceta też się modli

Wniosek: tylko jeden element (modlitwa) byłby wspólny — ale to za mało, by uznać Rolanda za ascetę. Asceta wyrzeka się świata, broni, władzy, dobrobytu. Roland do końca jest rycerzem — umiera z mieczem.

→ Stwierdzenie 1 jest fałszywe → F.

Stwierdzenie 2 — symbolika religijna w opisie śmierci

PRAWDA. Fragment obfituje w elementy symboliki religijnej:

„Mea culpa” — łacińska formuła pokutna („moja wina”), z liturgii katolickiej.
Wyznanie grzechów — „za moje grzechy, wielkie i małe, jakie popełniłem od godziny urodzenia” — model spowiedzi powszechnej.
Uderzenie się w pierś — gest pokuty, towarzyszący „mea culpa”.
Aniołowie zstępujący z nieba — znak Bożego przyjęcia duszy zmarłego, motyw biblijny.
Wyciągnięcie rękawicy ku niebu — symboliczny gest hołdu wasalnego ofiarowanego Bogu (jak rycerz oddaje rękawicę panu feudalnemu, Roland oddaje ją Bogu). Łączy świat rycerski z religią.
Zwrot twarzy ku wrogom (poganom) — symboliczne pokazanie się jako rycerz Chrystusa, niepokonany.

Wzorzec ars moriendi („sztuki dobrego umierania”) — średniowieczny model dobrej śmierci: pogodzenie się z Bogiem, wyznanie grzechów, modlitwa, znak Boży przyjęcia. Roland realizuje go wzorcowo.

→ Stwierdzenie 2 jest prawdziwe → P.

Punktacja CKE

1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi (FP).
0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Klucz uniwersalny — wzorce osobowe w lekturach średniowiecznych

Trzy wzorce: rycerz chrześcijański (Roland), asceta (św. Aleksy), władca idealny (Karol Wielki).
Test rozróżnienia: czy bohater wyrzeka się świata (asceta) czy walczy w nim (rycerz)?
Ars moriendi — wzorzec dobrej śmierci: pogodzenie, modlitwa, znak Boży. Stosuje się do obu typów.
W zadaniach P/F: szukaj atrybutów (miecz, róg, krzyż, włosiennica) — to one wskazują wzorzec.