Zadanie 12
Matura z języka polskiego, maj 2024, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.8/I.1.9 — znajomość treści Kordiana; I.2.6 — odczytywanie pozaliterackich tekstów kultury (plakat).
Treść zadania
Zapoznaj się z plakatem do przedstawienia Kordian według dramatu Juliusza Słowackiego (Teatr Narodowy, premiera 19 listopada 2015, reż. Jan Englert).
Opis plakatu: na ciemnym tle przechodzącym w czerwień stoi mężczyzna w białej koszuli, z wysiłkiem na twarzy; dźwiga na barkach ogromną szarą kulę ziemską z mapą Europy. Pod nim czerwony napis „KORDIAN” oraz informacje o przedstawieniu. Dominują czerń, biel i czerwień.
Na plakacie za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację utworu Juliusza Słowackiego. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście dramatu Kordian.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Dwa elementy graficzne (wybór z możliwych — wystarczą dwa z poniższych):
- Kolory biały i czerwony — symbolizują poświęcenie się Kordiana w imię idei niepodległościowej (barwy narodowe Polski). Czerwień może też oznaczać krew, zbrodnię, którą Kordian zamierzał popełnić na carze.
- Mapa Europy / globus na plecach — może symbolizować Grand Tour, podróż edukacyjną Kordiana po Europie, podczas której bohater próbuje odnaleźć sens życia (akt II — Włochy, Watykan, Mont Blanc).
- Postawa zgarbionego mężczyzny pod ciężarem kuli — może oznaczać trud Kordiana w walce ze sobą i światem, próbę zabójstwa cara, która ostatecznie się nie powiodła. Także — ciężar misji niepodległościowej.
- Wyraz twarzy / opuszczona głowa — oznacza wysiłek Kordiana w zmaganiu się z samym sobą i ze światem, samotność bohatera romantycznego.
Klucz CKE — przykładowe odpowiedzi:
- „Poświęcenie w imię idei niepodległościowej zostało odzwierciedlone na plakacie poprzez kolory biel i czerwień."
- „Kolor czerwony symbolizuje zbrodnię, którą Kordian ma popełnić na carze."
- „Mapa Europy może symbolizować Grand Tour, którą odbył Kordian, by odkryć sens życia."
- „Wyraz twarzy mężczyzny oznacza wysiłek Kordiana w zmaganiu się z samym sobą i ze światem."
- „Dźwiganie Ziemi może oznaczać trud Kordiana w walce ze sobą, kiedy próbował zabić cara. Ostatecznie mu się nie udało."
Pułapka 1: wybranie tylko jednego elementu → maks 1 pkt zamiast 2. Pułapka 2: opis elementu bez powiązania z dramatem („mężczyzna trzyma globus" — bez interpretacji). CKE chce ZNACZENIA w kontekście Kordiana. Pułapka 3: pomylenie Kordiana z innymi dramatami romantycznymi (Konrad z Dziadów III). Kordian to bohater Słowackiego — Grand Tour, Mont Blanc, próba zabicia cara, zakończony klęską. Pułapka 4: wymyślanie elementów, których na plakacie nie ma. Pracuj tylko z tym, co widzisz.
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Kontekst — Kordian Juliusza Słowackiego
Kordian (1834) — dramat romantyczny napisany w odpowiedzi na Dziady cz. III Mickiewicza. Słowacki polemizuje z mesjanizmem (wizją Polski cierpiącej jak Chrystus). Bohater Kordian — typ bohatera romantycznego, niepewny siebie, idealista, ostatecznie klęska.
Najważniejsze sceny
| Akt | Wydarzenie | Symbolika |
|---|---|---|
| I — Polska | Kordian, 15-latek, próbuje samobójstwa, niezdolny znaleźć cel | rozdarcie, „bólu istnienia” |
| II — Europa | Grand Tour: Anglia, Włochy (audiencja u papieża), Mont Blanc — szczyt | poszukiwanie idei, próba znalezienia sensu |
| Mont Blanc | Kordian na szczycie wygłasza monolog: „Polska Winkelriedem narodów” | przesilenie ideowe, własna formuła patriotyczna |
| III — Polska | Kordian wraca, podejmuje misję zabicia cara podczas koronacji, ale przegrywa z Strachem i Imaginacją — pada nieprzytomny przed sypialnią cara | klęska bohatera, niemoc czynu |
„Polska Winkelriedem narodów” — kontrformuła Słowackiego (Arnold Winkelried, legendarny szwajcarski bohater, który rzucił się na włócznie wrogów, by przebić ścianę dla swoich towarzyszy). Polska ma walczyć aktywnie, nie tylko cierpieć.
Analiza plakatu — elementy graficzne
Plakat jest minimalistyczny, oparty na trzech kolorach (czerń, biel, czerwień) i jednym dominującym motywie: zgarbiony mężczyzna pod ciężarem kuli ziemskiej.
Element 1 — kolory biały i czerwony
Co widać: biała koszula bohatera, czerwony napis „KORDIAN” na dole.
Sens w kontekście dramatu:
- Biel + czerwień = barwy narodowe Polski. Symbolika niepodległościowa — poświęcenie w imię idei niepodległości (przykład z zasad oceniania CKE).
- Czerwień może też oznaczać krew, zbrodnię — Kordian planuje zamach na cara (akt III), to misja krwawa.
- Biel koszuli — niewinność, czystość ideałów Kordiana (kontrast z planowaną zbrodnią).
Element 2 — mapa Europy / kula ziemska na plecach
Co widać: ogromna ciemna kula z mapą kontynentu europejskiego.
Sens w kontekście dramatu:
- Grand Tour — Kordian odbywa podróż edukacyjną po Europie (akt II): Anglia → Włochy → Mont Blanc. To europejski kontekst dramatu.
- Ciężar idei niepodległościowej — Kordian dźwiga „na barkach” sprawę Polski i Europy. Brzemię misji.
- Wpływ kultury europejskiej — Kordian formuje swoją tożsamość pod wpływem Europy (Włochy, Anglia, papież).
Element 3 — postawa zgarbionego, dźwigającego mężczyzny
Co widać: bohater w pozycji „atlasa” — ugięty pod ciężarem.
Sens w kontekście dramatu:
- Trud i klęska — Kordian próbuje wykonać misję, ale przegrywa z własnymi lękami (Strach i Imaginacja przed sypialnią cara). Postać dźwigająca brzemię, ale upadająca.
- Mityczny Atlas — odniesienie do tytana Atlasa dźwigającego niebo. Bohater romantyczny jako tytaniczna, ale skazana na klęskę postać.
Element 4 — twarz/głowa opuszczona, ekspresja wysiłku
Co widać: opuszczona głowa, twarz wyrażająca wysiłek.
Sens w kontekście dramatu:
- Wewnętrzna walka — Kordian zmaga się ze sobą („widmo” Strachu, „Imaginacja”). Nie jest pewny swojej misji.
- Samotność bohatera romantycznego — sam dźwiga misję, nikt mu nie pomaga.
- Klęska psychologiczna — kulminacja przed sypialnią cara, gdy bohater pada nieprzytomny.
Strategia rozwiązania
Wybierz DOKŁADNIE DWA elementy graficzne. Polecenie wprost mówi „dwa” — jeden = maks 1 pkt.
Opisz, co widzisz — krótko, konkretnie („kolor czerwony”, „mapa Europy”).
Powiąż z dramatem — co ten element symbolizuje w kontekście fabuły / problematyki Kordiana?
Schemat odpowiedzi: element → znaczenie → odniesienie do konkretnej sceny / wątku dramatu.
Wzorcowa odpowiedź
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście dramatu Kordian.
- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu.
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Klucz uniwersalny — interpretacja plakatu
- Zinwentaryzuj elementy graficzne — kolory, postać, tło, kompozycja, napisy.
- Wybierz dwa najwyraźniej znaczące — te, które dają się powiązać z fabułą / problematyką tekstu.
- Wyjaśnij sens każdego w kontekście tekstu — odwołując się do konkretnych scen lub motywów.
- Pamiętaj o liczbie elementów — polecenie określa, ile masz wybrać.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Kordian, plakat teatralny, interpretacja tekstu kultury” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl