Zadanie 11

Materiały źródłowe

Powiększ

Powiększ

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Część 11.1 — Dziady cz. III jako utwór profetyczny

Kontekst — co to jest profetyzm?

Profetyzm (gr. prophētēs — prorok) — postawa proroka, przewidywanie przyszłości, wieszczenie woli Boga. W literaturze polskiego romantyzmu profetyzm wiąże się z:

• mesjanizmem — przekonaniem, że Polska to „Chrystus narodów”, który przez cierpienie zbawi inne narody;
• rolą wieszcza — poeta jako prorok narodu, kto przekazuje boską wolę;
• wizjami i widzeniami — bohaterowie obdarzeni darem widzenia przyszłości;
• misyjnym sensem cierpienia — niewola Polski to droga do zbawienia.

Profetyzm w Dziadach cz. III — trzy kluczowe sceny

Wzorcowa odpowiedź — 11.1

Punktacja CKE — 11.1

• 1 pkt — poprawne wykazanie, że Dziady cz. III to utwór o charakterze profetycznym.
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

---

Część 11.2 — Pan Tadeusz: porównania i hiperbole

Fragment do analizy

Opis łąki z koncertu Wojskiego (lub innej sceny przyrody):

„Tam derkacz wrzasnął z łąki, szukać go daremnie, / Bo on szybuje w trawie jako szczupak w Niemnie; / Tam ozwał się nad głową ranny wiosny dzwonek: / Również głęboko w niebie schowany skowronek; / Ówdzie orzeł szerokiem skrzydłem przez obszary / Zaszumiał, strasząc wróble jak kometa cary; / Zaś jastrząb, pod jasnemi wiszący błękity, / Trzepie skrzydłem jak motyl na szpilce przybity. / Aż ujrzawszy wśród łąki ptaka lub zająca, / Runie nań z góry jako gwiazda spadająca.”

Klucz teoretyczny — środki stylistyczne

Porównanie — zestawienie dwóch zjawisk z użyciem wyrazów porównujących („jak”, „jako”, „niby”, „niczym”). Funkcje: uplastycznienie, konkretyzacja.

Hiperbola — przesadne wyolbrzymienie cechy, ilości, zjawiska, niezgodne z dosłowną prawdą. Funkcje: emfaza, ekspresja, dynamizm.

Stwierdzenie 1 — porównania uplastyczniają

„Porównania zastosowane w powyższym fragmencie wpływają na plastyczność opisu.”

Porównania w tekście:

Porównanie	Co uplastycznia
„derkacz szybuje w trawie jako szczupak w Niemnie”	szybkość, sposób poruszania się w gęstej trawie
„strasząc wróble jak kometa cary”	nagłość, groza pojawienia się orła
„trzepie skrzydłem jak motyl na szpilce przybity”	drobne, wibrujące ruchy jastrzębia w powietrzu
„runie nań z góry jako gwiazda spadająca”	szybki, pionowy lot drapieżcy

Każde porównanie tworzy wyrazisty, obrazowy konkret — czytelnik widzi sceny przed oczami. To klasyczna funkcja plastyczna porównania.

→ Stwierdzenie 1 = P (prawda).

Stwierdzenie 2 — hiperbole dynamizują

„Hiperbole użyte w powyższym fragmencie dynamizują tekst.”

Hiperbole w tekście:

• „derkacz szybuje jak szczupak w Niemnie” — wyolbrzymienie szybkości (derkacz w rzeczywistości chodzi po ziemi, nie szybuje);
• „strasząc wróble jak kometa cary” — wyolbrzymienie wpływu orła (kometa = znak grozy i wojny);
• „runie nań z góry jako gwiazda spadająca” — wyolbrzymienie tempa i siły ataku jastrzębia.

Wszystkie hiperbole wprowadzają ruch, zmianę, akcję — zamiast statycznego opisu mamy żywą scenę. Hiperbola „kometa”, „gwiazda spadająca”, „szczupak” — to obrazy DYNAMICZNE.

→ Stwierdzenie 2 = P (prawda).

Wzorcowa odpowiedź — 11.2

Punktacja CKE — 11.2

• 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi (PP).
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Klucz uniwersalny

Dla 11.1 (charakter utworu)

1. Zidentyfikuj cechę utworu, którą trzeba wykazać (tu: profetyczność).
2. Wybierz najsłynniejszy fragment ilustrujący tę cechę (Widzenie ks. Piotra).
3. Pokaż, jak fragment realizuje cechę (wizja przyszłości narodu).
4. Dodaj kontekst — drugi/trzeci fragment dla bezpieczeństwa (Improwizacja, sen Senatora).

Dla 11.2 (P/F o środkach)

1. Wskaż środek w tekście (porównanie po „jak”/„jako”; hiperbola po wyolbrzymieniach).
2. Skonfrontuj z typową funkcją środka.
3. Jeśli stwierdzenie zgodne z typową funkcją → P. Jeśli przeciwne → F.