Zadanie 14 — rozwiązanie, matura języka polskiego maj 2024, PP

Treść zadania

Przeczytaj fragment Wesela Stanisława Wyspiańskiego (akt II, scena 24 — wypowiedź Wernyhory przekazującego Gospodarzowi złoty róg) zamieszczony w arkuszu CKE na stronie 16.

Wyjaśnij symbolikę złotego rogu w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.

Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Złoty róg to symbol wezwania do walki narodowowyzwoleńczej (powstania przeciwko zaborcom) oraz siły jednoczącej, którą Polacy mają zyskać przez zjednoczenie się w walce o niepodległość.

Złoty róg = sygnał, hasło do powstania (jak wojenny róg w epopeach rycerskich).
Otrzymanie rogu przez Gospodarza = przekazanie misji wskrzeszenia narodu.
Powierzenie chłopu (Jaśkowi) = wiara, że to lud (warstwa chłopska, najsilniejsza liczbowo) ma podnieść powstanie.
Utrata rogu przez Jaśka (zgubił go, schylając się po czapkę z pawimi piórami) = niemoc, niedojrzałość polityczna chłopów, klęska planów powstańczych.

Klucz CKE — przykładowe odpowiedzi:

„Złoty róg jest symbolem jedności narodowej, dzięki której Polacy mają szansę na zwycięską walkę o niepodległość."
„Złoty róg jest symbolem siły, którą Polacy zyskają dzięki zjednoczeniu się w walce o niepodległość."
„Złoty róg to symbol wezwania do walki narodowowyzwoleńczej / do powstania przeciwko zaborcom."

Typowy błąd / pułapka

Pułapka 1: ogólne „róg to symbol władzy" — bez kontekstu Wesela. CKE chce wyjaśnienia W KONTEKŚCIE DRAMATU. Pułapka 2: pomylenie z innymi symbolami Wesela (chocholi taniec, czapka z piór, podkowa, sznur). To wszystko różne symbole — róg ma własne znaczenie. Pułapka 3: opisanie symboliki bez wskazania KONKRETNEGO sensu (zaproszenia do walki / powstania / niepodległości). Pułapka 4: niezauważenie, że Wernyhora to mityczny prorok ukraiński/kozacki, prorokujący odrodzenie Polski. To on, nie zwykła postać, przekazuje róg.

Materiały źródłowe

Fragment Wesela Stanisława Wyspiańskiego (akt II, scena 24 - wypowiedź Wernyhory) — Fragment "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego (akt II, scena 24 - wypowiedź Wernyhory przekazującego złoty róg), z arkusza CKE, strona 16. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 16 Oryginalny PDF CKE, str. 16

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Zadanie 14 - strona 16 arkusza CKE — Strona 16 arkusza CKE z trescia zadania. Na podstawie: CKE Oryginalny PDF CKE, str. 16

Kontekst — Wesele Stanisława Wyspiańskiego

Wesele (1901) — dramat symboliczny napisany pod wrażeniem rzeczywistego wesela poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Sceneria: chata w Bronowicach pod Krakowem, listopadowa noc weselna.

Główna problematyka:

niemoc polityczna polskiej inteligencji,
mit „sojuszu inteligencji z ludem”,
nieprzygotowanie chłopów do roli politycznej,
powtarzający się scenariusz polskiej klęski.

Akt II — pojawienie się Osób Dramatu

W akcie II do gości weselnych zjawiają się osoby dramatu — duchy z polskiej historii i mitologii, każda związana z konkretnym uczestnikiem wesela:

Osoba dramatu	Dla kogo	Znaczenie
Widmo (narzeczony Marysi)	Marysia	dawna miłość, śmierć
Stańczyk	Dziennikarz	mądrość polityczna, sumienie narodu
Rycerz Czarny	Poeta	siła czynu, męstwo
Hetman	Pan Młody	grzech zdrady
Upiór (Szela)	Dziad	rzezie galicyjskie 1846
Wernyhora	Gospodarz	mityczny lirnik ukraiński, prorokujący odrodzenie Polski

Wernyhora i jego misja

Wernyhora — legendarna postać ukraińsko-kozackiego pochodzenia (XVIII w.), wieszczek prorokujący upadek i odrodzenie Polski. W malarstwie Matejki i poezji romantycznej (Słowacki — Sen srebrny Salomei) — postać mitu narodowego.

W Weselu Wernyhora przychodzi do Gospodarza (postać oparta na Włodzimierzu Tetmajerze, malarzu, zięciu chłopa), wręcza mu złoty róg i poleca:

Zwołać ludzi z okolicy, by byli gotowi do czynu.
O świcie czekać na znak — głos złotego rogu ma poderwać do walki o niepodległość.

Gospodarz — zafascynowany, przyjmuje róg, ale przekazuje go Jaśkowi, drużbie z wesela. Jasiek wyrusza z misją, ale schyla się po czapkę z pawimi piórami (symbol próżności) — i gubi róg.

Symbolika złotego rogu — interpretacja

Sygnał wojenny — róg ma być instrumentem dęcia na pobudkę, jak róg rycerza (Roland, Wojski). Sygnalizuje wezwanie do walki.

Siła zjednoczenia — „na jego rycerny głos / spotężni się Duch, / podejmie Los”. Dźwięk rogu ma zjednoczyć naród, wyzwolić uśpioną siłę.

Misja niepodległościowa — wręczenie rogu = zadanie zbudzenia narodu z politycznej niemocy, podjęcia walki o wolność.

Złoty = wartość najwyższa, sacrum. Nie zwykły róg, ale przedmiot symboliczny, niemal sakralny.

Zaginięcie rogu — w finale Jasiek gubi róg, gdy schyla się po czapkę z pawimi piórami. To klęska planów powstańczych — chłop, w którego ręce powierzono misję, okazuje się niedojrzały. Symbol pęka.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne wyjaśnienie.
0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Klucz uniwersalny — symbolika lektur obowiązkowych

Zidentyfikuj symbol w danym utworze (tu: złoty róg).
Określ kontekst — kto wprowadza symbol, w jakiej scenie, do jakiego bohatera.
Wskaż konkretne znaczenie w fabule (nie ogólne kulturowe).
Powiąż z problematyką utworu — co symbol mówi o głównym przekazie?
Wspomnij o losach symbolu (jeśli ważne) — gdy ginie / pęka / zostaje skradziony, to też niesie sens.