Zadanie 14
Matura z języka polskiego, maj 2024, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.5 — interpretowanie treści symbolicznych utworu; I.1.8 — znajomość Wesela (lektura obowiązkowa); I.1.9 — rozpoznawanie tematyki i problematyki tekstu.
Treść zadania
Przeczytaj fragment Wesela Stanisława Wyspiańskiego (akt II, scena 24 — wypowiedź Wernyhory przekazującego Gospodarzowi złoty róg) zamieszczony w arkuszu CKE na stronie 16.
Wyjaśnij symbolikę złotego rogu w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Złoty róg to symbol wezwania do walki narodowowyzwoleńczej (powstania przeciwko zaborcom) oraz siły jednoczącej, którą Polacy mają zyskać przez zjednoczenie się w walce o niepodległość.
- Złoty róg = sygnał, hasło do powstania (jak wojenny róg w epopeach rycerskich).
- Otrzymanie rogu przez Gospodarza = przekazanie misji wskrzeszenia narodu.
- Powierzenie chłopu (Jaśkowi) = wiara, że to lud (warstwa chłopska, najsilniejsza liczbowo) ma podnieść powstanie.
- Utrata rogu przez Jaśka (zgubił go, biegnąc po pawie pióro) = niemoc, niedojrzałość polityczna chłopów, klęska planów powstańczych.
Klucz CKE — przykładowe odpowiedzi:
- „Złoty róg jest symbolem jedności narodowej, dzięki której Polacy mają szansę na zwycięską walkę o niepodległość."
- „Złoty róg jest symbolem siły, którą Polacy zyskają dzięki zjednoczeniu się w walce o niepodległość."
- „Złoty róg to symbol wezwania do walki narodowowyzwoleńczej / do powstania przeciwko zaborcom."
Pułapka 1: ogólne „róg to symbol władzy" — bez kontekstu Wesela. CKE chce wyjaśnienia W KONTEKŚCIE DRAMATU. Pułapka 2: pomylenie z innymi symbolami Wesela (chocholi taniec, czapka z piór, podkowa, sznur). To wszystko różne symbole — róg ma własne znaczenie. Pułapka 3: opisanie symboliki bez wskazania KONKRETNEGO sensu (zaproszenia do walki / powstania / niepodległości). Pułapka 4: niezauważenie, że Wernyhora to mityczny prorok ukraiński/kozacki, prorokujący odrodzenie Polski. To on, nie zwykła postać, przekazuje róg.
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Kontekst — Wesele Stanisława Wyspiańskiego
Wesele (1901) — dramat symboliczny napisany pod wrażeniem rzeczywistego wesela poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Sceneria: chata w Bronowicach pod Krakowem, listopadowa noc weselna.
Główna problematyka:
- niemoc polityczna polskiej inteligencji,
- mit „sojuszu inteligencji z ludem”,
- nieprzygotowanie chłopów do roli politycznej,
- powtarzający się scenariusz polskiej klęski.
Akt II — pojawienie się Osób Dramatu
W akcie II do gości weselnych zjawiają się osoby dramatu — duchy z polskiej historii i mitologii, każda związana z konkretnym uczestnikiem wesela:
| Osoba dramatu | Dla kogo | Znaczenie |
|---|---|---|
| Widmo (narzeczony Marysi) | Marysia | dawna miłość, śmierć |
| Stańczyk | Dziennikarz | mądrość polityczna, sumienie narodu |
| Rycerz Czarny | Poeta | siła czynu, męstwo |
| Hetman | Pan Młody | grzech zdrady |
| Upiór (Szela) | Dziad | rzezie galicyjskie 1846 |
| Wernyhora | Gospodarz | mityczny lirnik ukraiński, prorokujący odrodzenie Polski |
Wernyhora i jego misja
Wernyhora — legendarna postać ukraińsko-kozackiego pochodzenia (XVIII w.), wieszczek prorokujący upadek i odrodzenie Polski. W malarstwie Matejki i poezji romantycznej (Słowacki — Sen srebrny Salomei) — postać mitu narodowego.
W Weselu Wernyhora przychodzi do Gospodarza (postać oparta na Włodzimierzu Tetmajerze, malarzu, zięciu chłopa), wręcza mu złoty róg i poleca:
- Rozesłać posłańców po okolicy, by zwołali chłopów do Krakowa.
- O świcie wezwać do powstania — zadąć w złoty róg, by zerwać się do walki o niepodległość.
Gospodarz — zafascynowany, przyjmuje róg, ale przekazuje go Jaśkowi, prostemu parobkowi. Jasiek wyjeżdża na koniu z misją, ale zatrzymuje się, by podnieść pawie pióro (symbol próżności, „wsiowego dandyzmu”) — w międzyczasie gubi róg.
Symbolika złotego rogu — interpretacja
Sygnał wojenny — róg ma być instrumentem dęcia na pobudkę, jak róg rycerza (Roland, Wojski). Sygnalizuje wezwanie do walki.
Siła zjednoczenia — „na jego rycerny głos / spotężni się Duch, / podejmie Los”. Dźwięk rogu ma zjednoczyć naród, wyzwolić uśpioną siłę.
Misja niepodległościowa — wręczenie rogu = zadanie zbudzenia narodu z polityczej niemocy, podjęcia walki o wolność.
Złoty = wartość najwyższa, sacrum. Nie zwykły róg, ale przedmiot symboliczny, niemal sakralny.
Zaginięcie rogu — w finale Jasiek gubi róg pośród nocy, gdy próbuje podnieść pawie pióro. To klęska planów powstańczych — chłop, w którego ręce powierzono misję, okazuje się niedojrzały. Symbol pęka.
Wzorcowa odpowiedź
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Klucz uniwersalny — symbolika lektur obowiązkowych
- Zidentyfikuj symbol w danym utworze (tu: złoty róg).
- Określ kontekst — kto wprowadza symbol, w jakiej scenie, do jakiego bohatera.
- Wskaż konkretne znaczenie w fabule (nie ogólne kulturowe).
- Powiąż z problematyką utworu — co symbol mówi o głównym przekazie?
- Wspomnij o losach symbolu (jeśli ważne) — gdy ginie / pęka / zostaje skradziony, to też niesie sens.
Podobne zadania
Kordian, plakat teatralny, interpretacja tekstu kultury
Zadanie 12 (2 pkt)
Zapoznaj się z plakatem do przedstawienia *Kordian* według dramatu Juliusza Słowackiego (Teatr Narodowy, premiera 19 listopada 2015, reż. Jan Englert). **Opis plakatu**: na czarnym tle stoi mężczyzna w białej koszuli, z opuszczoną głową; dźwiga na barkach ogromną czarną kulę ziemską z mapą Europy (od Skandynawii po Morze Śródziemne). Pod nim czerwony napis „KORDIAN" oraz informacje produkcyjne. Plakat utrzymany w trzech kolorach: czerni, bieli i czerwieni. Na plakacie za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację utworu Juliusza Słowackiego. Wybierz **dwa** elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście dramatu *Kordian*.
Przedwiośnie, Żeromski, sytuacja Polski po niepodległości
Zadanie 15 (2 pkt)
Przeczytaj fragment utworu *Na probostwie w Wyszkowie* Stefana Żeromskiego (1920) — ocena sytuacji Polski tuż po odzyskaniu niepodległości — zamieszczony w arkuszu CKE na stronie 17. Czy ocena sytuacji Polski tuż po odzyskaniu niepodległości zawarta w podanym fragmencie utworu *Na probostwie w Wyszkowie* znajduje potwierdzenie w *Przedwiośniu* Stefana Żeromskiego? W uzasadnieniu odpowiedzi przywołaj sytuacje z *Przedwiośnia*.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Wesele, Wyspiański, złoty róg, symbol" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl