Zadanie 2

Rozwiązanie

Paradoks polega na tym, że im więcej człowiek wymyśla urządzeń czasooszczędzających (zegarki, samochody, mikrofalówki, komputery, internet), aby zyskać czas, tym bardziej odczuwa jego brak i działa pod jeszcze większą presją. Wysiłki podejmowane, by spowolnić czas, w istocie go przyspieszają i pogłębiają poczucie zagonienia.

Klucz CKE — przykładowa odpowiedź:

„Ludzie tracą czas, aby go zaoszczędzić."
„Paradoksalność ludzkich starań o zaoszczędzenie czasu można wyjaśnić, wskazując na liczne zabiegi człowieka mające na celu zaoszczędzenie czasu, a równocześnie na coraz większy odczuwany przez niego brak czasu."

Typowy błąd / pułapka

Najgorszy błąd: napisać „ludzie chcą mieć więcej czasu, ale go nie mają" — bez wskazania PRZYCZYNY paradoksu (urządzenia, na które trzeba zarobić; coraz szybsze tempo życia). CKE wymaga, by wyjaśnić mechanizm paradoksu, a nie tylko go nazwać. Drugi błąd: pomylić to z tekstem Gadomskiej — ona o tym nie mówi.

Materiały źródłowe

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Zadanie 2 - strona 6 arkusza CKE — Strona 6 arkusza CKE z trescia zadania. Na podstawie: CKE Oryginalny PDF CKE, str. 6

Czym jest paradoks?

Paradoks — sformułowanie, które wydaje się sprzeczne wewnętrznie albo z potocznym doświadczeniem, ale po refleksji okazuje się trafne. Łączy dwa pozornie wykluczające się stwierdzenia.

W tekście Lueckego paradoks brzmi mniej więcej tak: „im bardziej staramy się zyskać czas, tym mniej go mamy”.

Co konkretnie pisze Luecke

Cytaty kluczowe:

„Jesteśmy przewrażliwieni na punkcie czasu, otoczyliśmy się więc urządzeniami tenże czas oszczędzającymi.”

„Skróciliśmy czas podróży z Bostonu do Londynu z kilku tygodni […] do ośmiu godzin lotu.”

„Ale pomimo wysiłków, aby wszystko przyśpieszyć, wielu z nas odkrywa, że stale działamy pod presją czasu.”

„A na ironię zakrawa fakt, że poświęcamy znaczącą część naszego czasu, aby zarobić na liczne urządzenia tenże czas oszczędzające, chociażby na samochody […], którymi jednak przeważnie wleczemy się w korkach.”

Mechanizm paradoksu — krok po kroku

Cel: zaoszczędzić czas. Środek: wymyślamy/kupujemy urządzenia czasooszczędzające.

Skutek uboczny 1: żeby kupić te urządzenia, musimy zarobić — więc poświęcamy na pracę więcej czasu.

Skutek uboczny 2: mając „szybkie” urządzenia, podejmujemy więcej aktywności — w tym samym czasie chcemy zrobić więcej rzeczy, więc presja rośnie.

Skutek uboczny 3: ironia Lueckego — kupiony samochód „wlecze się w korkach”, czyli urządzenie czasooszczędzające w praktyce nie spełnia obietnicy.

Wynik końcowy: zamiast zaoszczędzić czas — odczuwamy jeszcze większy jego brak. Próby spowolnienia upływu czasu prowadzą do jego przyśpieszenia.

Wzorcowa odpowiedź (warianty CKE)

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne wyjaśnienie paradoksu na podstawie tekstu 1.
0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Klucz uniwersalny — zadania o paradoksie

Nazwij paradoks: dwa pozornie sprzeczne elementy (cel + skutek przeciwny do celu).
Pokaż MECHANIZM — dlaczego dzieje się odwrotnie niż zamierzono.
Odwołaj się do treści tekstu — przykład/cytat (parafraza wystarczy).
Sprawdź, że Twoja odpowiedź wyjaśnia, dlaczego coś jest paradoksalne — nie tylko opisuje stan.

Treść zadania