Zadanie 7
Matura z języka polskiego, maj 2024, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.8 — znajomość lektur obowiązkowych (Księga Koheleta); I.2.6 — odczytywanie pozaliterackich tekstów kultury (malarstwo).
Treść zadania
Zapoznaj się z reprodukcją obrazu Juana de Valdésa Leala In ictu oculi („W mgnieniu oka").
Obraz przedstawia szkielet trzymający kosę i książkę, gaszący świecę. Wokół niego porozrzucane są przedmioty symbolizujące władzę, bogactwo i wiedzę: tiara papieska, korona, biżuteria, książki, globusy, broń, dokumenty, naukowe przyrządy. Nad świecą napis łaciński In ictu oculi — „w mgnieniu oka".
Czy powyższy obraz jest zgodny z wymową Księgi Koheleta? Uzasadnij odpowiedź.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Tak, obraz jest zgodny z wymową Księgi Koheleta.
Uzasadnienie: Zarówno obraz, jak i Księga Koheleta podejmują motyw vanitas — marności, przemijania, kruchości doczesnego życia. Kohelet powtarza słynne: „Vanitas vanitatum et omnia vanitas" („marność nad marnościami i wszystko marność"). Obraz pokazuje to samo:
- szkielet = symbol śmierci, która nadchodzi nieuchronnie;
- świeca gaszona przez śmierć = życie kończące się „w mgnieniu oka" (sam tytuł);
- porozrzucane przedmioty (tiara, korona, biżuteria, książki, broń) = symbole władzy, bogactwa, wiedzy — wszystkiego, co Kohelet nazywa „marnością". Po śmierci tracą znaczenie.
Klucz CKE — przykładowa odpowiedź:
- „Obraz jest zgodny z wymową Księgi Koheleta, ponieważ ukazano motyw marności i przemijania. Wskazują na to porozrzucane przedmioty oraz szkielet człowieka."
- „Obraz już samym tytułem jest zgodny z Księgą Koheleta. Tytuł tłumaczony z łaciny odzwierciedla motyw przemijania oraz to, że wszystko się kończy. Pokazują nam to przewrócone rzeczy oraz szkielet, który gasi świecę."
Najczęstsze błędy:
- Sama nazwa „vanitas" bez wyjaśnienia — CKE chce, żeby pokazać KONKRETNE elementy obrazu i powiązać z wymową Koheleta.
- Tylko wymienienie elementów obrazu, bez odniesienia do Koheleta — to nie uzasadnienie, to opis.
- Brak rozstrzygnięcia — pisanie samej analizy, bez powiedzenia „tak/nie".
- Mylenie Koheleta z innymi księgami biblijnymi — Hiob (cierpienie sprawiedliwego), Psalmy (modlitwa), Pieśń nad pieśniami (miłość). Kohelet to marność i przemijanie.
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Kontekst — Księga Koheleta i motyw vanitas
Księga Koheleta (Eklezjastes) — księga Starego Testamentu, mądrościowa. Tradycyjnie przypisywana królowi Salomonowi. Kluczowe przesłanie:
„Vanitas vanitatum et omnia vanitas” — „Marność nad marnościami i wszystko marność.”
„Czas rodzenia i czas umierania, czas sadzenia i czas wyrywania tego, co zasadzono…” (Koh 3,1-8)
„Co było, to będzie, co się stało, to się robić będzie… nic zgoła nowego nie ma pod słońcem.”
Główne myśli Koheleta:
- Wszystko jest marnością (przemijaniem, nicością) — bogactwo, władza, mądrość, przyjemność.
- Śmierć dotyka wszystkich — mędrca i głupca, sprawiedliwego i grzesznika.
- Nieuchronność przemijania — czego się dotkniesz, kiedyś przeminie.
- Pomimo tego: życie należy przyjmować z wdzięcznością („jedz i pij, raduj się”), bo to dar Boga.
Motyw vanitas — od łac. vanitas („marność”). W sztuce europejskiej (zwłaszcza barok XVII w.) — przedstawienia ukazujące kruchość życia i bezsens doczesnych dążeń. Typowe rekwizyty:
- czaszka / szkielet — śmierć
- gasnąca świeca / klepsydra — upływający czas
- zwiędłe kwiaty, owoce — przemijanie
- książki, instrumenty muzyczne — daremność wiedzy i sztuki
- broń, korony, klejnoty — daremność władzy i bogactwa
Obraz Juana de Valdés Leal — analiza elementów
Juan de Valdés Leal (1622-1690) — hiszpański malarz barokowy. In ictu oculi powstał ok. 1670-1672, należy do cyklu Jeroglíficos de las Postrimerías („Hieroglify rzeczy ostatecznych”), znajduje się w sewilskim Hospital de la Caridad. Tytuł — cytat z 1 Listu do Koryntian (15,52): „w mgnieniu oka […] umarli powstaną nieskażeni”.
Elementy obrazu i ich znaczenie:
| Element | Symbolika |
|---|---|
| Szkielet | Śmierć (personifikacja) |
| Świeca, którą gasi szkielet | Życie kończące się „w mgnieniu oka” — moment śmierci |
| Tiara papieska, mitra | Marność władzy duchownej |
| Korona, berło | Marność władzy świeckiej |
| Książki, papiery | Marność wiedzy, nauki |
| Globus, narzędzia naukowe | Marność odkryć, podboju świata |
| Biżuteria, ozdoby | Marność bogactwa |
| Zbroja, miecz | Marność potęgi militarnej |
| Napis In ictu oculi | Nagłość śmierci — wszystko znika błyskawicznie |
Strategia rozwiązania
Rozstrzygnij — TAK, obraz jest zgodny z Koheletem.
Wskaż wspólny motyw — vanitas / marność / przemijanie. To pojęcie-klucz.
Zilustruj co najmniej DWA elementy obrazu i pokaż, jak realizują przesłanie Koheleta:
- szkielet → śmierć dotyka wszystkich (Kohelet)
- porozrzucane przedmioty władzy/wiedzy → „wszystko marność” (Kohelet)
- gasnąca świeca → nagłość przemijania
- tytuł „w mgnieniu oka” → kruchość życia
Wzorcowa odpowiedź
Punktacja CKE
- 1 pkt — rozstrzygnięcie I poprawne uzasadnienie zgodności obrazu z wymową Księgi Koheleta.
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Klucz uniwersalny — porównanie obrazu z tekstem literackim
- Zidentyfikuj wspólny motyw / temat / przesłanie (tu: vanitas).
- Wskaż konkretne elementy obrazu (postaci, przedmioty, kompozycja, kolor).
- Pokaż, jak realizują temat — element → symboliczne znaczenie → powiązanie z tekstem.
- Zacytuj lub sparafrazuj kluczową myśl tekstu literackiego (np. „marność nad marnościami”).
- Rozstrzygnij wprost — zgodne / niezgodne / częściowo zgodne.
Podobne zadania
Demeter, Tren X, Kochanowski, Parandowski, porównanie postaw
Zadanie 8 (2 pkt)
Przeczytaj fragment *Mitologii* Jana Parandowskiego (Tekst 1 — opis Demeter szukającej porwanej do Hadesu córki Persefony) oraz *Tren X* Jana Kochanowskiego (Tekst 2 — lament ojca po śmierci córki Urszulki) zamieszczone w arkuszu CKE na stronie 10. Czy postawa podmiotu lirycznego w *Trenie X* Jana Kochanowskiego jest podobna do postawy Demeter? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do *Trenu X* oraz do zacytowanego fragmentu *Mitologii* Jana Parandowskiego.
Wesele, Wyspiański, złoty róg, symbol
Zadanie 14 (1 pkt)
Przeczytaj fragment *Wesela* Stanisława Wyspiańskiego (akt II, scena 24 — wypowiedź Wernyhory przekazującego Gospodarzowi złoty róg) zamieszczony w arkuszu CKE na stronie 16. Wyjaśnij symbolikę złotego rogu w *Weselu* Stanisława Wyspiańskiego.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „vanitas, Księga Koheleta, obraz In ictu oculi" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl