Zadanie 7 — rozwiązanie, matura języka polskiego maj 2024, PP

Treść zadania

Zapoznaj się z reprodukcją obrazu Juana de Valdésa Leala In ictu oculi („W mgnieniu oka").

Obraz przedstawia szkielet z kosą i trumną pod pachą, gaszący świecę; stopą wspiera się na globusie. Wokół porozrzucane są przedmioty symbolizujące władzę, bogactwo i wiedzę, m.in. tiara papieska, korona, książki, broń, tkaniny. Nad świecą napis łaciński In ictu oculi — „w mgnieniu oka".

Czy powyższy obraz jest zgodny z wymową Księgi Koheleta? Uzasadnij odpowiedź.

Reprodukcja obrazu Juana de Valdésa Leala „In ictu oculi”: szkielet z kosą i trumną gasi świecę, stopą opiera się na globusie, wokół tiara papieska, korona, księgi, broń i tkaniny. — Juan de Valdés Leal, „In ictu oculi” („W mgnieniu oka”) Na podstawie: arkusz CKE MPOP-P1-100-2405 Oryginalny PDF CKE, str. 9

Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Tak, obraz jest zgodny z wymową Księgi Koheleta.

Uzasadnienie: Zarówno obraz, jak i Księga Koheleta podejmują motyw vanitas — marności, przemijania, kruchości doczesnego życia. Kohelet powtarza słynne: „Vanitas vanitatum et omnia vanitas" („marność nad marnościami i wszystko marność"). Obraz pokazuje to samo:

szkielet = symbol śmierci, która nadchodzi nieuchronnie;
świeca gaszona przez śmierć = życie kończące się „w mgnieniu oka" (sam tytuł);
porozrzucane przedmioty (tiara, korona, biżuteria, książki, broń) = symbole władzy, bogactwa, wiedzy — wszystkiego, co Kohelet nazywa „marnością". Po śmierci tracą znaczenie.

Klucz CKE — przykładowa odpowiedź:

„Obraz jest zgodny z wymową Księgi Koheleta, ponieważ ukazano motyw marności i przemijania. Wskazują na to porozrzucane przedmioty oraz szkielet człowieka."
„Obraz już samym tytułem jest zgodny z Księgą Koheleta. Tytuł tłumaczony z łaciny odzwierciedla motyw przemijania oraz to, że wszystko się kończy. Pokazują nam to przewrócone rzeczy oraz szkielet, który gasi świecę."

Typowy błąd / pułapka

Typowe błędy:

Sama nazwa „vanitas” bez wyjaśnienia — trzeba pokazać konkretne elementy obrazu i powiązać je z wymową Koheleta.
Tylko wymienienie elementów obrazu, bez odniesienia do Koheleta — to nie uzasadnienie, to opis.
Brak rozstrzygnięcia — pisanie samej analizy, bez powiedzenia „tak/nie".
Mylenie Koheleta z innymi księgami biblijnymi — Hiob (cierpienie sprawiedliwego), Psalmy (modlitwa), Pieśń nad pieśniami (miłość). Kohelet to marność i przemijanie.

Materiały źródłowe

Reprodukcja obrazu Juana de Valdésa Leala - In ictu oculi — Reprodukcja obrazu Juana de Valdésa Leala "In ictu oculi" ("W mgnieniu oka") - z arkusza CKE, strona 9. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 9 Oryginalny PDF CKE, str. 9

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Kontekst — Księga Koheleta i motyw vanitas

Księga Koheleta (Eklezjastes) — księga Starego Testamentu, mądrościowa. Tradycyjnie przypisywana królowi Salomonowi. Kluczowe przesłanie:

„Vanitas vanitatum et omnia vanitas” — „Marność nad marnościami i wszystko marność.”

„Czas rodzenia i czas umierania, czas sadzenia i czas wyrywania tego, co zasadzono…” (Koh 3,1-8)

Kohelet stwierdza też, że to, co było, powtórzy się — i nic nowego nie ma pod słońcem (Koh 1,9).

Główne myśli Koheleta:

Wszystko jest marnością (przemijaniem, nicością) — bogactwo, władza, mądrość, przyjemność.
Śmierć dotyka wszystkich — mędrca i głupca, sprawiedliwego i grzesznika.
Nieuchronność przemijania — czego się dotkniesz, kiedyś przeminie.
Pomimo tego: z dóbr życia (jedzenia, picia, radości z pracy) należy korzystać z wdzięcznością, bo to dar Boga.

Motyw vanitas — od łac. vanitas („marność”). W sztuce europejskiej (zwłaszcza barok XVII w.) — przedstawienia ukazujące kruchość życia i bezsens doczesnych dążeń. Typowe rekwizyty:

czaszka / szkielet — śmierć
gasnąca świeca / klepsydra — upływający czas
zwiędłe kwiaty, owoce — przemijanie
książki, instrumenty muzyczne — daremność wiedzy i sztuki
broń, korony, klejnoty — daremność władzy i bogactwa

Obraz Juana de Valdés Leal — analiza elementów

Juan de Valdés Leal (1622-1690) — hiszpański malarz barokowy. In ictu oculi powstał ok. 1670-1672, należy do cyklu Jeroglíficos de las Postrimerías („Hieroglify rzeczy ostatecznych”), znajduje się w sewilskim Hospital de la Caridad. Tytuł nawiązuje do 1 Listu do Koryntian (15,52), gdzie „w mgnieniu oka” umarli powstaną z martwych.

Elementy obrazu i ich znaczenie:

Element	Symbolika
Szkielet	Śmierć (personifikacja)
Świeca, którą gasi szkielet	Życie kończące się „w mgnieniu oka” — moment śmierci
Trumna i kosa	Śmierć, która przychodzi po każdego
Tiara papieska, krzyż	Marność władzy duchownej
Korona	Marność władzy świeckiej
Książki, papiery	Marność wiedzy, nauki
Globus pod stopą szkieletu	Śmierć panuje nad całym światem
Kosztowne tkaniny, broń	Marność bogactwa i potęgi
Napis In ictu oculi	Nagłość śmierci — wszystko znika błyskawicznie

Strategia rozwiązania

Rozstrzygnij — TAK, obraz jest zgodny z Koheletem.

Wskaż wspólny motyw — vanitas / marność / przemijanie. To pojęcie-klucz.

Zilustruj co najmniej DWA elementy obrazu i pokaż, jak realizują przesłanie Koheleta:

szkielet → śmierć dotyka wszystkich (Kohelet)
porozrzucane przedmioty władzy/wiedzy → „wszystko marność” (Kohelet)
gasnąca świeca → nagłość przemijania
tytuł „w mgnieniu oka” → kruchość życia

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — rozstrzygnięcie I poprawne uzasadnienie zgodności obrazu z wymową Księgi Koheleta.
0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Klucz uniwersalny — porównanie obrazu z tekstem literackim

Zidentyfikuj wspólny motyw / temat / przesłanie (tu: vanitas).
Wskaż konkretne elementy obrazu (postaci, przedmioty, kompozycja, kolor).
Pokaż, jak realizują temat — element → symboliczne znaczenie → powiązanie z tekstem.
Zacytuj lub sparafrazuj kluczową myśl tekstu literackiego (np. „marność nad marnościami”).
Rozstrzygnij wprost — zgodne / niezgodne / częściowo zgodne.