Zadanie 17

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Wypracowanie maturalne — co to za zadanie

35 pkt — największe zadanie w arkuszu, ponad połowa egzaminu. Czas: ok. 120-150 minut z 240 (pozostałe na cz. 1 i 2). Forma: wypowiedź argumentacyjna (rozprawka, esej, szkic krytyczny, przemówienie — dowolna, byle argumentacyjna).

Cztery warunki wprost z polecenia

1. Rozważ problem podany w temacie + swoje zdanie + uzasadnienie.
2. Argumentacja + odwołanie do utworów literackich + kontekstów.
3. Jeden utwór MUSI być lekturą obowiązkową (z listy na s. 3-4 arkusza).
4. Co najmniej 300 wyrazów.

Wymagana minimalna obsada wypracowania

Element	Wymaganie	Konsekwencja braku
Lektura obowiązkowa (z listy)	tak — 1 utwór	błąd kardynalny → 0 pkt
Inny utwór literacki	tak — 1 utwór	spadek punktów z kryterium 2
Konteksty	tak — 2 (mogą być tej samej kategorii)	spadek punktów z kryterium 2
Długość	≥ 300 wyrazów	praca tylko w kryteriach 1 i 2
Argumenty	co najmniej 2	spadek w kryterium 2

Punktacja CKE — pełna struktura 35 pkt

Kryterium	Max	Co ocenia
1. Spełnienie formalnych warunków polecenia	1 pkt	lektura z listy, brak błędu kardynalnego, argumentacyjność, choć częściowo na temat
2. Kompetencje literackie i kulturowe	16 pkt	funkcjonalność wykorzystania utworów (lektura obowiązkowa + drugi), erudycja, konteksty; ODJĘCIA za błędy rzeczowe
3. Kompozycja: struktura, spójność, styl	7 pkt	trójdzielność (wstęp/część zasadnicza/zakończenie), akapity, logika, styl funkcjonalny
4. Język wypowiedzi	11 pkt	poprawność językowa, ortografia, interpunkcja
RAZEM	35 pkt

Hierarchia kryteriów — kluczowa zasada:

• jeśli kryterium 1 = 0 pkt → wszystkie pozostałe = 0 pkt;
• jeśli kryterium 2 = 0 pkt → kryteria 3 i 4 = 0 pkt;
• jeśli < 300 wyrazów → tylko kryteria 1 i 2 są oceniane.

Wniosek: nawet idealnie poprawne językowo wypracowanie bez lektury obowiązkowej = 0 pkt. Najpierw spełnij warunki formalne, dopiero potem martw się stylem.

---

TEMAT 1 — Bunt i jego konsekwencje dla człowieka

Analiza polecenia

Trzy słowa-klucze:

1. Bunt — sprzeciw, protest, opór jednostki lub zbiorowości przeciwko komuś/czemuś (czynny lub bierny); może być też namawianiem do sprzeciwu.
2. Konsekwencje — następstwa, skutki (społeczne, psychologiczne, moralne, polityczne, ekonomiczne).
3. Człowiek — postać literacka, jednostka, zbiorowość, ludzkość.

Trzy sposoby zrozumienia tematu (klucz CKE dopuszcza):

• a) konsekwencje buntu dla buntownika (samobójstwo Wertera, klęska Kordiana, kara Antygony);
• b) konsekwencje buntu dla tego, przeciwko któremu jest skierowany (upadek tyrana, kompromitacja Kreona);
• c) konsekwencje buntu dla otoczenia (rodzina, naród, wspólnota).

Lektury obowiązkowe pasujące do tematu

Lektura	Typ buntu	Konsekwencje
Mickiewicz, Dziady cz. III — Konrad	bunt metafizyczny przeciw Bogu (Wielka Improwizacja)	omdlenie, opętanie, ratunek dzięki egzorcyzmom ks. Piotra
Sofokles, Antygona	bunt religijny przeciw zakazowi Kreona (pochowanie Polinika)	śmierć Antygony, samobójstwo Hajmona, klęska Kreona
Słowacki, Kordian	bunt patriotyczny — próba zabicia cara	klęska psychiczna (Strach, Imaginacja), niemoc czynu
Mickiewicz, Konrad Wallenrod	bunt podstępny (zdrada Krzyżaków)	samobójstwo, ofiara honoru dla ojczyzny
Camus, Dżuma	bunt egzystencjalny przeciw złu, absurdowi	postawa solidarności (dr Rieux)
Orwell, Rok 1984	bunt jednostki przeciw totalitaryzmowi (Winston Smith)	zniszczenie, „kochał Wielkiego Brata”
Żeromski, Przedwiośnie — Cezary	bunt społeczny (marsz na Belweder)	otwarte zakończenie, dylemat

Zalecany wybór: Konrad z Dziadów cz. III (najwięcej materiału, jasna problematyka) + Antygona Sofoklesa lub Kordian Słowackiego.

Wzorcowe wypracowanie (Temat 1)

Bunt — bohaterski gest czy droga do klęski? Refleksja na podstawie literatury.

Strategia pisania — Temat 1

TEMAT 2 — Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka?

Analiza polecenia

Cztery słowa-klucze:

1. Relacja — związek między ludźmi (przyjacielski, miłosny, rodzinny, społeczny), zależność.
2. Druga osoba — postać literacka, jednostka lub zbiorowość.
3. Kształtuje — powoduje nabranie cech, wpływa na czyjąś postawę, zmienia.
4. Jak — efekt kształtowania (zmiana bohatera) ALBO sposób kształtowania (mechanizm).

Dwa sposoby zrozumienia tematu (klucz CKE):

• a) wzajemne kształtowanie dwóch osób w relacji;
• b) kształtowanie JEDNEJ osoby pod wpływem relacji z drugą.

Lektury obowiązkowe pasujące do tematu

Lektura	Relacja	Efekt kształtowania
Prus, Lalka — Wokulski i Łęcka	miłosna, niespełniona, niszcząca	Wokulski traci grunt, kończy nihilistycznie
Prus, Lalka — Wokulski i Rzecki	przyjacielska, oparta na lojalności	wzajemne wsparcie, ale i ograniczenie horyzontów Rzeckiego
Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem — Edelman i pacjenci	zawodowa, lekarska	imperatyw moralny ratowania życia
Żeromski, Przedwiośnie — Cezary i ojciec	rodzinna, formująca	mit „szklanych domów” buduje ideały Cezarego
Mickiewicz, Pan Tadeusz — Tadeusz i Zosia	miłosna, dojrzewająca	przemiana lekkomyślnego studenta w odpowiedzialnego dziedzica
Sofokles, Antygona — Antygona i Polinik	rodzinna, pośmiertna	poczucie obowiązku wobec brata determinuje los Antygony
Dostojewski, Zbrodnia i kara — Raskolnikow i Sonia	duchowa, przemieniająca	Sonia prowadzi Raskolnikowa do nawrócenia

Zalecany wybór: Wokulski-Łęcka z Lalki (najbogatszy materiał) + Tren X Kochanowskiego (relacja ojciec-córka po stracie) lub Pan Tadeusz (Tadeusz-Zosia).

Wzorcowe wypracowanie (Temat 2)

Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka? Refleksja na podstawie literatury.

Strategia pisania — Temat 2

---

Pułapki krytyczne dla wypracowania

Pełna strategia 120 minut — krok po kroku

Klucz uniwersalny — wypracowanie maturalne

1. Najpierw warunki formalne — lektura z listy, 300+ wyrazów, brak błędu kardynalnego.
2. Teza musi być — własne stanowisko, jasno sformułowane.
3. Argumenty = analiza, nie streszczenie — odpowiedz na pytanie „dlaczego ten utwór ilustruje tezę”.
4. Dwa konteksty — najprostsze: filozoficzny + biograficzny lub mitologiczny + historyczny.
5. Trójdzielna struktura — wstęp / część zasadnicza (2-3 argumenty + konteksty) / zakończenie.
6. Wracaj do tezy w każdym argumencie i w zakończeniu.
7. Sprawdź na końcu — wyrazy, ortografia, interpunkcja, akapity.