Zadanie 1

Rozwiązanie

Słowo „planeta" pochodzi od greckiego planetes, które oznacza „wędrujący". Carl Sagan przypomina, że już starożytni dostrzegli, iż planety są ciałami niebieskimi wędrującymi po niebie (w odróżnieniu od gwiazd stałych). Zdanie oznacza więc, że człowiek — kolejny wędrowiec — rozpoczął kosmiczne podróże między planetami-wędrowcami. To zarazem dowcipna gra językowa i metafora: lecimy na statkach kosmicznych ku planetom, które same od zawsze wędrują po orbitach.

Klucz CKE — przykład: „Nazwa «planeta» pochodzi od greckiego słowa «wędrujący». Dlatego też podróże kosmiczne pomiędzy planetami zostały nazwane wędrówką pomiędzy wędrowcami."

Typowy błąd / pułapka

Pułapka 1: pominięcie etymologii — bez słowa „planetes" / „wędrujący" odpowiedź jest niepełna. Pułapka 2: literalne rozumienie („wędrówka znaczy chodzenie") — zdanie ma podwójne znaczenie (człowiek wędruje + planety wędrują).

Tekst źródłowy — Carl Sagan, „Błękitna kropka”

To Tekst 1 z arkusza CKE — fragment Carla Sagana o gwiazdach „wędrujących” (planetach), na którym opiera się zadanie 1.

Strona arkusza CKE z treścią zadania

Zadanie 1 - strona 6 arkusza CKE — Strona 6 arkusza CKE — polecenie zadania 1. Na podstawie: CKE 2025 — arkusz 1, strona 6 Oryginalny PDF CKE, str. 6

Analiza zdania

„Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród «wędrowców».”

Zdanie jest grą słowną — dwa znaczenia słowa „wędrowiec”:

My, ludzie — wyruszamy w kosmos (= „rozpoczęliśmy wędrówkę”).
Planety — od greckiego planetes („wędrujący”), bo poruszają się względem gwiazd stałych.

Co mówi Sagan w tekście

„W odróżnieniu od tak zwanych gwiazd stałych […] «gwiazdy» wędrowały powoli wśród innych, niekiedy nawet zataczały pętle. Dzisiaj te ciała nazywamy planetami, od greckiego słowa planetes, które oznacza «wędrujący».”

Czyli: nasi przodkowie ZAUWAŻYLI ruch planet i nazwali je „wędrowcami”. Teraz my (ludzie XX-XXI w.) dosłownie wędrujemy — wysyłamy statki kosmiczne między te wędrujące planety. „Wędrówka pośród wędrowców” = nasza wyprawa pomiędzy ciałami, które od zarania nazywano „wędrowcami”.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu zdania na podstawie tekstu 1.
0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Treść zadania