Zadanie 13

Materiały źródłowe

Powiększ

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Klucz epokowy — pozytywizm vs Młoda Polska

Pozytywizm (1864-1890)

Program: po klęsce powstania styczniowego — odrzucenie romantycznego idealizmu, postawienie na pracę, naukę, oświatę, postęp. Główne hasła:

• praca organiczna (drobne, systematyczne działania budujące naród);
• praca u podstaw (oświata dla ludu);
• scjentyzm (nauka jako droga do prawdy);
• utylitaryzm (literatura ma SŁUŻYĆ społeczeństwu);
• realizm i tendencyjność w literaturze.

Typowe motywy w poezji pozytywistycznej: pochodnia wiedzy, gmach przyszłości, „obudzenie” narodu, walka z ciemnotą, oświata.

Młoda Polska (1890-1918)

Program: bunt przeciw pozytywizmowi. Powrót do romantyzmu, ale w sposób bardziej dekadencki. Główne nurty:

• dekadentyzm — schyłkowość, „koniec wieku”, pesymizm;
• symbolizm — wieloznaczność, niedopowiedzenia;
• impresjonizm — ulotne wrażenia;
• secesja — ornamentyka, kult piękna;
• nietzscheanizm — kult silnej jednostki.

Typowe motywy: zniechęcenie, znudzenie życiem, „chandra końca wieku”, pessymizm Schopenhauera, ucieczka w sztukę.

Analiza cytatów

Cytat 1 — pozytywistyczny

„Nieście więc wiedzy pochodnię na czele / I nowy udział bierzcie w wieków dziele, / Przyszłości podnoście gmach!”

Słowa-klucze:

• „wiedzy pochodnia” → nauka, oświata
• „wieków dziele” → praca organiczna w wymiarze historycznym
• „przyszłości gmach” → progres, budowa nowoczesności

To wprost program pozytywistyczny. Autorstwo: Adam Asnyk, Do młodych — odpowiedź pozytywistyczna na Odę do młodości Mickiewicza.

→ A → 1.

Cytat 2 — romantyczny (rozproszony)

„A gawiedź wierzy głęboko; / Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko.”

Słowa-klucze:

• „czucie i wiara” → emocja, intuicja
• „mędrca szkiełko i oko” → naukowy rozum (krytykowany)

To wprost manifest romantyzmu — Mickiewicz, Romantyczność (z Ballad i romansów, 1822). Cytat jest dystraktorem — nie pasuje do żadnej z dwóch epok w zadaniu.

Cytat 3 — młodopolski

„Jutro?… Nie wierzę, aby lepiej było, / i nie zazdroszczę już tej wiary — dzieciom… / Po co się łudzić?”

Słowa-klucze:

• „Nie wierzę” → niewiara, pesymizm
• „nie zazdroszczę wiary dzieciom” → utrata złudzeń
• „Po co się łudzić?” → klasyczny dekadencki cynizm

To wprost dekadentyzm Młodej Polski. Charakterystyczny ton schyłkowy końca XIX wieku.

→ B → 3.

Rozwiązanie

Punktacja CKE

• 1 pkt — poprawne wpisanie do tabeli numerów cytatów (A1, B3).
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.