Zadanie 14

Materiały źródłowe

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Kontekst — Wesele i kwestia chłopsko-inteligencka

Wesele (1901) — dramat symboliczny Stanisława Wyspiańskiego, napisany pod wrażeniem rzeczywistego wesela poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach pod Krakowem.

Główny problem dramatu: mit „sojuszu inteligencji z ludem” w sprawie wyzwolenia narodowego. Wyspiański go demaskuje:

• chłopi są gotowi do walki (kosy, wezwanie Wernyhory, czujność Czepca);
• inteligencja jest zafascynowana ludem estetycznie, ale nie rozumie chłopów i nie potrafi prowadzić;
• Gospodarz dostaje złoty róg od Wernyhory, ale przekazuje go Jaśkowi, który gubi go, podnosząc pawie pióro;
• finał — chocholi taniec: wszyscy w transie, sparaliżowani, niezdolni do działania.

Wniosek Wyspiańskiego: sojusz inteligencji z ludem to iluzja. Polskie warstwy społeczne nie rozumieją się.

Fragment z aktu III sceny 19

Czepiec (chłop, jeden z liderów) krzyczy:

„Panowie, jakieście som, / jeźli nie pójdziecie z nami, / to my na was — i z kosami!”

→ Chłopi są GOTOWI do walki, oczekują od inteligencji dowodzenia, ale są też zdolni do agresji wobec niej, jeśli nie pójdzie.

Poeta (inteligent) odpowiada pytaniem retorycznym:

„Wiecież, kto my!? Co wy o nas wiecie — nic.”

→ Inteligent nie rozumie chłopów, nie czuje się z nimi związany. Podkreśla dystans poznawczy.

Czepiec ripostuje:

„O, pon, widno, niewidomy; / widać, że nie znacie nas.”

→ Chłopi też nie są poznani przez inteligencję, ale inteligencja jest „niewidoma” — nie widzi rzeczywistości.

Pan Młody:

„Widzę, żeście krwi łakomy; / jeno że na krew nie czas.”

→ Inteligencja odracza walkę. „Nie czas” — to wieczne „jeszcze nie”.

Plakat Piotra Kunce — analiza

Co widać: dwie nogi założone jedna na drugą.

• Górna noga: strój inteligenta (eleganckie spodnie, czarny but)
• Dolna noga: strój chłopski (biało-czerwone pasiaki, chłopski but)

Symbolika:

• Hierarchia: inteligencja NA chłopie (dosłownie „na nim”, „uciska”, „dominuje”)
• Dwa stroje = dwie warstwy społeczne
• Pozycja założona jedna na drugą = współzależność, ale też ograniczenie
• Możliwe odczytanie 1: inteligencja dominuje → relacja niesymetryczna, hierarchiczna
• Możliwe odczytanie 2: nogi razem tworzą całość → relacja symbiotyczna

Porównanie — czy plakat oddaje wymowę Wesela?

Wariant „TAK, podobnie” — argumentacja

Plakat	Wesele
inteligencja na górze, chłop na dole	chłopi UZNAJĄ zwierzchność inteligencji („Panowie”)
dwie warstwy, ale dystans	chłopi i inteligencja niczego o sobie nie wiedzą
ułożenie sugeruje współzależność	sojusz w wyzwoleniu narodowym (mit)

→ Plakat dobrze oddaje dystans i hierarchię między warstwami.

Wariant „NIE, różnie” — argumentacja

Plakat	Wesele
nogi razem, symbioza	chłopi gotowi do walki, inteligencja nie
spokój, statyczność	konflikt, groźba (kosy)
harmonia	dramatyczna nierównowaga

→ Plakat sugeruje harmonię, ale w Weselu relacja jest konfliktowa, niesymetryczna.

Wzorcowa odpowiedź — wariant „podobna”

Punktacja CKE

• 2 pkt — rozstrzygnięcie + trafne uzasadnienie uwzględniające symbolikę plakatu ORAZ wymowę fragmentu Wesela.
• 1 pkt — trafna interpretacja relacji między inteligencją a chłopami na plakacie ALBO we fragmencie Wesela.
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.