Zadanie 15
Matura z języka polskiego, maj 2023, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.8 — Przedwiośnie (lektura obowiązkowa); I.1.5 — interpretowanie treści symbolicznych.
Treść zadania
Wybierz jeden z poniższych tytułów części Przedwiośnia:
- Szklane domy
- Wiatr od Wschodu
Wyjaśnij sens wybranego tytułu na podstawie znajomości powieści Stefana Żeromskiego.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wariant 1 — Szklane domy:
Tytuł nawiązuje do mitu opowiedzianego przez Seweryna Barykę (ojca Cezarego) w drodze do Polski. Seweryn roztacza przed synem wizję idealnej, nowoczesnej Polski, w której powstają „szklane domy" — wynalazek inżyniera, który miał rewolucjonizować mieszkalnictwo. Szklane domy to symbol nadziei Cezarego na lepszy świat, racjonalną cywilizację, rozwiązanie problemów społecznych. Po przekroczeniu granicy Cezary natychmiast rozczarowuje się — Polska wygląda jak biedna wieś, bosy chłop brnie przez błoto, nic nie zapowiada „szklanych domów".
Wariant 2 — Wiatr od Wschodu:
Tytuł odnosi się do wpływu rewolucji bolszewickiej ze Wschodu (Rosja Sowiecka 1917-1922). „Wiatr" symbolizuje nadciągające idee komunistyczne — propagowane przez postacie jak Antoni Lulek i jego towarzysze, z którymi Cezary spotyka się w Warszawie. Tytuł stanowi ostrzeżenie przed tą ideologią. To także próba odpowiedzi na pytanie, w jakim kierunku powinna zmierzać Polska — czy podążać za rewolucyjnym wzorem ze Wschodu, czy obrać własną drogę rozwoju.
Klucz CKE — przykłady:
Szklane domy: „Tytuł jest symbolem nadziei, jaką ojciec tchnął w Cezarego, opowiadając mu o szklanych domach. Cezary był przekonany, że ujrzy je w niepodległej Polsce."
Wiatr od Wschodu: „Tytuł ma stanowić ostrzeżenie przed «wschodnią» ideologią komunistyczną, którą propaguje Lulek." / „Ta część utworu jest próbą odpowiedzi na pytania o drogi rozwojowe Polski."
Pułapka 1: wybór tytułu, ale ZNIKOMA znajomość treści — odpowiedź ogólnikowa. CKE chce konkretu z fabuły. Pułapka 2: pomylić szklane domy (wizja ojca) z czymś realnym. Szklane domy NIE istnieją w Przedwiośniu — to MIT, którego Cezary nigdzie nie znajduje. Pułapka 3: pomylić Wiatr od Wschodu z prostym opisem przyrody. „Wiatr" to metafora ideologiczna — wpływ komunistyczny.
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Kontekst — kompozycja Przedwiośnia
Przedwiośnie (1924) Stefana Żeromskiego — powieść społeczno-polityczna, refleksja nad niepodległą Polską po 1918 roku. Składa się z trzech części:
- Szklane domy — dzieciństwo Cezarego w Baku, rewolucja, wyjazd z ojcem do Polski.
- Nawłoć — pobyt Cezarego u Hipolita Wielosławskiego, romanse, kontrast bogactwa ziemiańskiego i biedy chłopskiej.
- Wiatr od Wschodu — Cezary w Warszawie, spotkania z komunistami (Antoni Lulek), wieczerze polityczne, marsz na Belweder w finale.
Każdy tytuł jest kluczem do problematyki danej części.
Tytuł 1 — Szklane domy
Skąd się wziął
W pierwszej części Cezary i jego ojciec Seweryn Baryka wracają z Baku (Rosja) do Polski. W drodze ojciec opowiada synowi wizję pewnego inżyniera (Polaka), który miał wymyślić technologię szklanych domów — czystych, jasnych, ekologicznych, tanich. Ta technologia miała być w Polsce rewolucją mieszkalną.
Znaczenie symboliczne
- Szklane domy = MIT, nadzieja, ideał;
- mit nieosiągalny — Seweryn umiera, zanim dotrą do Polski; Cezary nigdy nie odnajduje szklanych domów;
- kontrast z realną Polską — bose chłopy w błocie zamiast nowoczesnych szklanych domów.
Funkcja w utworze: szklane domy są probierzem Cezarego. Wchodząc do Polski z tą wizją, Cezary mierzy rzeczywistość przez ten ideał — i zawsze znajduje rozczarowanie.
Tytuł 2 — Wiatr od Wschodu
Skąd się wziął
Trzecia część powieści — Cezary w Warszawie. Spotyka Antoniego Lulka i komunistyczne środowisko młodzieży uniwersyteckiej. Bierze udział w dyskusjach o rewolucji, socjalizmie, bolszewizmie. Ostatecznie w finale uczestniczy w marszu na Belweder (manifestacja proletariacka).
Znaczenie symboliczne
- Wiatr od Wschodu = idee rewolucyjne ze Wschodu (Rosja Sowiecka po 1917 r.);
- Wiatr = coś, co nadciąga, jest nieuchronne, ale jeszcze nie pokonało Polski;
- Ostrzeżenie Żeromskiego: rewolucja komunistyczna jest zagrożeniem, ale też odpowiedzią na biedę — Polska musi wybrać własną drogę.
Funkcja w utworze: tytuł zapowiada otwarte zakończenie — Cezary wchodzi w tłum manifestantów, ale nie wiadomo, czy przyłączy się do rewolucji, czy ją odrzuci.
Wzorcowe odpowiedzi
Wariant 1 — Szklane domy
Wariant 2 — Wiatr od Wschodu
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu wybranego tytułu części Przedwiośnia.
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Podobne zadania
Przedwiośnie, Żeromski, sytuacja Polski po niepodległości
Zadanie 15 (2 pkt)
maj 2024 • PP
Przeczytaj fragment utworu *Na probostwie w Wyszkowie* Stefana Żeromskiego (1920) — ocena sytuacji Polski tuż po odzyskaniu niepodległości — zamieszczony w arkuszu CKE na stronie 17. Czy ocena sytuacji Polski tuż po odzyskaniu niepodległości zawarta w podanym fragmencie utworu *Na probostwie w Wyszkowie* znajduje potwierdzenie w *Przedwiośniu* Stefana Żeromskiego? W uzasadnieniu odpowiedzi przywołaj sytuacje z *Przedwiośnia*.
Dziady III vs Kordian, Polska Chrystusem, Polska Winkelriedem
Zadanie 12 (2 pkt)
Zapoznaj się z zamieszczonymi w arkuszu fragmentami A i B (dwa fragmenty utworów polskiego romantyzmu — A: monolog ks. Piotra; B: monolog na Mont Blanc). **Zadanie 12.1. (0–1)** — Uzupełnij tabelę. Podaj tytuł utworu, z którego pochodzi fragment A, oraz tytuł utworu, z którego pochodzi fragment B. **Zadanie 12.2. (0–1)** — Wyjaśnij, czym różni się rola przypisana Polsce we fragmencie A od roli przypisanej Polsce we fragmencie B.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Przedwiośnie, tytuły części, Szklane domy, Wiatr od Wschodu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl