Zadanie 16

Materiały źródłowe

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Powiększ

Kontekst — nowomowa w Roku 1984

George Orwell, Rok 1984 (1949) — antyutopia totalitarna. Oceania, państwo Partii i Wielkiego Brata, wprowadza NEWSPEAK (nowomowę) jako oficjalny język, zastępujący „staromowę” (Oldspeak).

Główne zasady nowomowy (rozdział „Zasady nowomowy”, dodatek do powieści):

1. Redukcja słownictwa — eliminacja zbędnych słów (czasowników, przymiotników, rzeczowników).
2. Eliminacja synonimów — jeden wyraz na jedno pojęcie.
3. Eliminacja antonimów — zamiast „zły” → „bezdobry” (un-good).
4. System gradacji — „plusdobry” (lepszy), „dwaplusdobry” (najlepszy).
5. Słowotwórstwo regularne — przedrostki (bez-, plus-, dwaplus-) zamiast bogatego słownictwa.
6. Cel końcowy: zredukować pojęcia dobra i zła do jednego słowa.

Część 16.1 — odpowiedź B

Z fragmentu wynika wprost: „Usuwamy nie tylko synonimy, lecz także wyrazy przeciwstawne”.

Opcja	Analiza
A. zwiększanie wyrazów emocjonalnych	błędne — nowomowa REDUKUJE słownictwo emocjonalne
B. ograniczanie wyrazów bliskoznacznych	✓ wprost w tekście („usuwamy synonimy”)
C. stosowanie wyrazów metaforycznych	błędne — nowomowa unika metafor, dąży do jednoznaczności
D. nadużywanie czasowników	błędne — wręcz przeciwnie, „wyrzucamy czasowników”

→ B.

Część 16.2 — funkcja nowomowy

Mechanizm kontroli przez język

Cytaty kluczowe z Roku 1984

Z dodatku „Zasady nowomowy”:

„Celem nowomowy nie tylko jest dostarczenie środka wyrażania światopoglądu i poglądów stosownych dla wyznawców angsoc-u [angielskiego socjalizmu], lecz także uniemożliwienie wszystkich innych sposobów myślenia.”

„Z chwilą gdy nowomowa raz na zawsze zastąpi staromowę, niemożliwe stanie się pomyślenie heretyckich myśli.”

To bezpośrednie wyznanie Partii: nowomowa = narzędzie kontroli myśli.

Wzorcowa odpowiedź — 16.2

Punktacja CKE

16.1: 1 pkt — poprawna odpowiedź (B); 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak.

16.2: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak.