Zadanie 17
Matura z języka polskiego, maj 2023, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.8 — Tango, Dziady cz. III / Kordian (lektury obowiązkowe); I.1.12 — porównanie utworów, kontynuacje motywów.
Treść zadania
Przeczytaj zamieszczony w arkuszu fragment Tanga Sławomira Mrożka (akt III, monolog Artura).
Jaką postawę — typową dla bohatera romantycznego — przejawia Artur w zacytowanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka? W uzasadnieniu odpowiedzi odnieś się zarówno do postawy Artura, jak i do postawy wybranego bohatera dramatu romantycznego.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Artur przejawia postawę indywidualisty-mesjasza — typową dla romantycznych bohaterów buntowniczych (Konrad z Dziadów cz. III, Kordian).
Cechy postawy Artura:
- Bunt przeciwko rodzicom i ich relatywizmowi („Ojcze, ty zawsze się buntowałeś, ale twój bunt prowadził tylko do chaosu");
- Mesjanizm / poczucie odkupicielskiej misji — „Ja jestem waszym odkupicielem";
- Duma, wyższość — „Wznoszę się ponad doczesność", „Mam mózg, który wyzwolił się od wnętrzności", „Bydło bezmyślne";
- Indywidualizm — „Siłą jestem!", „Wszystko jest we mnie, tu!";
- Gotowość do poświęcenia dla wyższej idei (przywrócenia formy/porządku).
Wybrany bohater romantyczny (do porównania) — np. Konrad z Dziadów cz. III:
- W Wielkiej Improwizacji buntuje się przeciwko Bogu, czuje się odkupicielem narodu („Ja kocham cały naród"), nazywa siebie mistrzem, jest przekonany o wspaniałości swojej poezji.
- Indywidualizm i wyższość: „Ja czuję — / Ja czuję milionowy ciąg / Ten ogrom — moja dusza w nim".
Klucz CKE — przykłady (wystarczy podać POSTAWĘ + bohatera romantycznego):
- Bunt: „Artur sprzeciwia się zasadom obowiązującym w jego rodzinnym domu. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III, który buntuje się przeciwko niesprawiedliwości świata oraz przeciwko Bogu."
- Duma: „Artur czuje się lepszy (mądrzejszy i silniejszy) od domowników. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III — jest przekonany o wspaniałości swojej poezji, nazywa siebie mistrzem."
- Wyższość / kreowanie się na zbawcę: „Artur wywyższa się ponad innych i kreuje się na zbawcę świata. Podobną postawę przyjmuje Konrad — jest gotów cierpieć za ojczyznę i jest przekonany, że wie, co jest dobre dla jego narodu."
- Indywidualizm-mesjanizm: „Autor przedstawia postawę indywidualisty, który jest przekonany o własnej inności i sile. Podobną postawę reprezentuje Kordian, który na górze Mont Blanc postanawia się poświęcić dla dobra narodu."
Pułapka 1: nie wskazać KONKRETNEGO bohatera romantycznego (Konrad, Kordian) → ogólne „bohater romantyczny" nie wystarcza. Pułapka 2: pominąć IRONIĘ Mrożka — Artur jest karykaturą bohatera romantycznego. Postawa jest „typowa", ale w kontekście dramatu absurdalna. To groteska. (Można to zaznaczyć, ale CKE nie wymaga). Pułapka 3: pomylenie Konrada z Dziadów III z Konradem Wallenrodem (też Mickiewicz, ale inny utwór).
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Kontekst — Artur i bohater romantyczny
Tango (1964) — dramat Sławomira Mrożka. Artur, młody bohater, pragnie przywrócić formę w zdezorganizowanej, awangardowej rodzinie. Walczy z relatywizmem rodziców (Eleonora, Stomil), chce odbudować porządek. W trakcie dramatu idealizuje siebie, przyjmuje postawę mesjasza, w końcu ginie z rąk Edka (prymitywny pomocnik domowy), a finał to chocholi taniec Edka nad ciałem Artura — tryumf chamstwa nad ideałem.
Artur to karykatura bohatera romantycznego. Mrożek pokazuje, że stary model romantyczny (Konrad, Kordian) we współczesnym świecie nie działa, jest groteskowy. Ale formalnie postawa Artura ma WSZYSTKIE cechy romantycznego buntownika-mesjasza.
Cechy postawy Artura w cytowanym fragmencie
1. Bunt przeciw rodzicom / pokoleniu
„Ojcze, ty zawsze się buntowałeś, ale twój bunt prowadził tylko do chaosu.”
Artur odrzuca model rodziców (avantgarda, relatywizm), chce wprowadzić nowy porządek. To klasyczny bunt pokoleniowy.
2. Mesjanizm (odkupiciel)
„Ja jestem waszym odkupicielem, wy, bydło bezmyślne.”
Artur kreuje się na zbawcę. Używa wprost języka chrześcijańskiego („odkupiciel”). To poczucie wyższej misji.
3. Duma / poczucie wyższości
„Ja wznoszę się ponad doczesność, ja ogarniam was wszystkich, bo ja mam mózg, który wyzwolił się od wnętrzności.”
Pogarda dla „cielesnych stworzeń”. Artur uważa się za istotę wyższego rzędu.
4. Indywidualizm
„Siłą jestem! Znajduję się ponad, wewnątrz i obok wszystkiego. […] Wszystko jest we mnie, tu!”
Artur jest wszechobejmujący, samowystarczalny. Pełen indywidualistyczny ideał.
5. Gotowość do działania w imię wyższej idei
„Trzeba tylko być silnym i zdecydowanym. Ja jestem silny. […] Wuju, będzie porządek!”
Postawa aktywna (nie bierna, jak Mickiewiczowski mesjanizm). Bliższa Słowackiemu (Kordian).
Porównanie z bohaterami romantycznymi
Konrad (Dziady cz. III) — bunt metafizyczny
W Wielkiej Improwizacji:
- Bunt przeciw Bogu;
- Mesjanizm — „Ja kocham cały naród”;
- Duma — „Ja mistrz”, przekonanie o wspaniałości swojej poezji;
- Indywidualizm — „Ja czuję milionowy ciąg”;
- Wymóg „rządu dusz” — władzy nad innymi.
Kordian (Kordian Słowackiego) — bunt patriotyczny
Na Mont Blanc:
- Bunt przeciw rzeczywistości („Polska Winkelriedem narodów!”);
- Indywidualizm — „Spojrzałem ze skały szczytu”;
- Mesjanizm w formie ofiary z siebie;
- Postawa zbawcy narodu — sam chce zabić cara.
Tabela porównawcza
| Cecha | Artur (Tango) | Konrad (Dziady III) | Kordian (Kordian) |
|---|---|---|---|
| Bunt | przeciw rodzicom, awangardzie | przeciw Bogu | przeciw zaborcy |
| Mesjanizm | „odkupiciel” rodziny | „Polska Chrystusem” | „Polska Winkelriedem” |
| Duma | „mózg wyzwolony od wnętrzności” | „Ja mistrz” | „Spojrzałem ze szczytu” |
| Indywidualizm | „Wszystko jest we mnie” | „Ja czuję milionowy ciąg” | „Sam pójdę” |
| Gotowość do czynu | przywróci porządek | rządzić duszami | zabić cara |
| Finał | klęska (zabity przez Edka) | klęska (omdlenie, opętanie) | klęska (porażka zamachu) |
Wzorcowa odpowiedź
Punktacja CKE
- 1 pkt — określenie postawy wspólnej dla Artura i bohatera wybranego dramatu romantycznego + poprawne uzasadnienie.
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Podobne zadania
Dziady III vs Kordian, Polska Chrystusem, Polska Winkelriedem
Zadanie 12 (2 pkt)
Zapoznaj się z zamieszczonymi w arkuszu fragmentami A i B (dwa fragmenty utworów polskiego romantyzmu — A: monolog ks. Piotra; B: monolog na Mont Blanc). **Zadanie 12.1. (0–1)** — Uzupełnij tabelę. Podaj tytuł utworu, z którego pochodzi fragment A, oraz tytuł utworu, z którego pochodzi fragment B. **Zadanie 12.2. (0–1)** — Wyjaśnij, czym różni się rola przypisana Polsce we fragmencie A od roli przypisanej Polsce we fragmencie B.
Mrożek Tango, groteska, śmierć Eugenii
Zadanie 13 (1 pkt)
maj 2025 • PP
Zapoznaj się z przytoczonym w arkuszu fragmentem *Tanga* Sławomira Mrożka (akt III — scena śmierci babci Eugenii oraz reakcji domowników: Eleonory, Eugeniusza, Artura, Stomila i Ali). Pełna treść fragmentu — patrz zdjęcie strony 17 arkusza CKE poniżej. Wyjaśnij, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie *Tanga* Sławomira Mrożka. Odpowiedź zilustruj przykładem z tego fragmentu.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Mrożek Tango, Artur, bohater romantyczny, postawa" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl