Zadanie 10
Matura z języka polskiego, maj 2023, poziom podstawowy
Wymaganie: I.2.6 — odczytywanie pozaliterackich tekstów kultury (malarstwo); I.1.11 — motywy i toposy literackie.
Treść zadania
Zapoznaj się z zamieszczoną w arkuszu reprodukcją obrazu Fransa Halsa Young Man holding a Skull (tekst 1.) oraz przeczytaj wiersz Daniela Naborowskiego (tekst 2.).
Napisz, jaki motyw łączy przedstawiony obraz Fransa Halsa i wiersz Daniela Naborowskiego. Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do obu tekstów.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Motyw: vanitas (motyw przemijania, marności rzeczy doczesnych) / memento mori („pamiętaj o śmierci").
Uzasadnienie:
- Obraz Halsa: młodzieniec trzyma ludzką czaszkę — klasyczny atrybut motywu vanitas w sztuce barokowej. Gest dłoni skierowany ku widzowi to przesłanie: życie każdego z nas (zarówno sportretowanego, jak i oglądającego) kończy się śmiercią. Młodość + czaszka = przemijanie nawet największych darów.
- Naborowski: poeta wprost pisze, że „świat hołduje marności", „marna marność słynie". Wszystko, co ziemskie (włości, dobra) — jest marnością. Konkluzja: „Nad wszytko bać się Boga — Tak fraszką śmierć i trwoga" — tylko Bóg jest trwały; przed Nim śmierć staje się fraszką (drobiazgiem).
Klucz CKE — przykłady:
- Motyw: vanitas / przemijanie / marność i nietrwałość rzeczy doczesnych / śmierć / memento mori.
- Uzasadnienie: „Na obrazie młodzieniec trzyma czaszkę, która jest symbolem przemijania. Gestem ręki wskazuje na widza, co oznacza, że życie każdego z nas (sportretowanego i oglądającego) kończy się śmiercią. W wierszu Naborowskiego mowa wprost o marności świata i życia."
Pułapka 1: pomylenie vanitas z innym motywem barokowym (np. memento mori jest okej, ale za płytka samo „śmierć"). Pułapka 2: brak uzasadnienia w odniesieniu do obu tekstów — wtedy odpowiedź jest niepełna. Pułapka 3: pomylenie obrazu Halsa z innym dziełem (Hals to nie Caravaggio, nie Rembrandt).
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Czym jest motyw vanitas?
Vanitas (łac. „marność”) — motyw artystyczny i literacki, popularny w baroku (XVII w.), choć obecny od średniowiecza (Księga Koheleta). Główna teza: wszystko jest marnością wobec śmierci i wieczności. Dobra ziemskie (bogactwo, władza, młodość, sztuka) są ulotne.
Typowe rekwizyty vanitas w sztuce:
- czaszka — symbol śmierci, przemijania,
- klepsydra / zegar — upływ czasu,
- gasnąca świeca — kruchość życia,
- zwiędłe kwiaty / owoce — przemijanie urody,
- bańki mydlane — ulotność,
- książki, instrumenty — daremność wiedzy i sztuki.
Analiza obrazu Halsa
Young Man holding a Skull (XVII w., barok) Fransa Halsa przedstawia młodzieńca (paradoksalnie — najmłodszy wiek, najdalej od śmierci) trzymającego czaszkę (najbliżej śmierci).
| Element | Znaczenie |
|---|---|
| Młody mężczyzna | symbol życia, świeżości, urody |
| Czaszka w ręce | śmierć — zawsze obecna, niezależnie od wieku |
| Gest otwartej dłoni | zwrócenie się do widza, przesłanie („to dotyczy też ciebie”) |
| Czerwona czapka z piórem | luksus, próżność (też przemijająca) |
| Kontrast młody/martwy | nawet młody umrze; śmierć dotyka wszystkich |
To wzorcowy obraz vanitas w portrecie.
Analiza wiersza Naborowskiego
Daniel Naborowski (1573-1640) — czołowy poeta baroku, dyplomata, lekarz. Twórca refleksyjnej poezji o przemijaniu.
„Świat hołduje marności / I wszytkie ziemskie włości; / To na wieki nie minie, / Że marna marność słynie.”
→ Wprost wyznanie filozofii vanitas. „Świat”, „ziemskie włości” — wszystko marne.
„Miłujmy i żartujmy, / Żartujmy i miłujmy, / Lecz pobożnie, uczciwie, / A co czyste właściwie.”
→ Wytyczne: można żyć radośnie (miłość, żart), ale w sposób pobożny i uczciwy.
„Nad wszytko bać się Boga — / Tak fraszką śmierć i trwoga.”
→ Konkluzja: bać się tylko Boga; wtedy nawet śmierć staje się „fraszką” (drobiazgiem). Tylko Bóg jest TRWAŁY.
Wspólny motyw
| Element | Hals (obraz) | Naborowski (wiersz) |
|---|---|---|
| Motyw | vanitas | vanitas |
| Kluczowy symbol | czaszka w ręce młodzieńca | „marna marność” świata |
| Adresat | gest do widza | „Miłujmy”, „Bać się Boga” (1 os. l.mn.) |
| Konkluzja | każdy umrze | tylko Bóg trwa |
→ Motyw łączący: vanitas / przemijanie / marność dóbr doczesnych.
Wzorcowa odpowiedź
Punktacja CKE
- 1 pkt — podanie motywu wspólnego dla obu tekstów + poprawne uzasadnienie uwzględniające symbolikę obrazu i wymowę wiersza.
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Podobne zadania
vanitas, Księga Koheleta, obraz In ictu oculi
Zadanie 7 (1 pkt)
maj 2024 • PP
Zapoznaj się z reprodukcją obrazu Juana de Valdésa Leala *In ictu oculi* („W mgnieniu oka"). Obraz przedstawia szkielet trzymający kosę i książkę, gaszący świecę. Wokół niego porozrzucane są przedmioty symbolizujące władzę, bogactwo i wiedzę: tiara papieska, korona, biżuteria, książki, globusy, broń, dokumenty, naukowe przyrządy. Nad świecą napis łaciński **In ictu oculi** — „w mgnieniu oka". Czy powyższy obraz jest zgodny z wymową *Księgi Koheleta*? Uzasadnij odpowiedź.
Orwell Rok 1984, okładka, totalitaryzm, inwigilacja
Zadanie 12 (2 pkt)
maj 2025 • PP
Zapoznaj się z okładką książki *Rok 1984* George'a Orwella. **Opis okładki**: dominują kolory czerni, czerwieni i bieli. Na środku okładki znajduje się **ogromne oko** — w centrum koła otoczonego promieniami (jak słońce / koło zębate). Pod okiem widać sylwetkę **drobnej postaci człowieka** stojącej na tle miasta i drutu kolczastego. W tle czerwone budynki — wizualne odniesienie do totalitarnego miasta. Na górze nazwisko autora („GEORGE ORWELL"), na dole tytuł („1984"). Na okładce książki za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację powieści. Wybierz **dwa elementy graficzne** i wyjaśnij ich sens w kontekście problematyki utworu *Rok 1984*.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „vanitas, Hals, Naborowski, motyw przemijania" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl