Zadanie 12
Matura z języka polskiego, maj 2023, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.8 — Dziady cz. III, Kordian (lektury obowiązkowe); I.1.9 — problematyka tekstów, związek z historią.
Treść zadania
Zapoznaj się z zamieszczonymi w arkuszu fragmentami A i B (dwa fragmenty utworów polskiego romantyzmu — A: monolog ks. Piotra; B: monolog na Mont Blanc).
Zadanie 12.1. (0–1) — Uzupełnij tabelę. Podaj tytuł utworu, z którego pochodzi fragment A, oraz tytuł utworu, z którego pochodzi fragment B.
Zadanie 12.2. (0–1) — Wyjaśnij, czym różni się rola przypisana Polsce we fragmencie A od roli przypisanej Polsce we fragmencie B.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
12.1:
- Fragment A: Dziady cz. III (Adam Mickiewicz). Dopuszczalna odpowiedź: „Dziady".
- Fragment B: Kordian (Juliusz Słowacki).
12.2 — różnica ról:
- Fragment A (Dziady cz. III): Polska to Chrystus narodów — naród-męczennik, który biernie cierpi za inne narody i przez cierpienie odkupia ich winy. Polska niesie krzyż, dostaje ocet i żółć (jak Chrystus na krzyżu). Postawa: cierpliwa ofiara, pokora, biblijne odkupienie.
- Fragment B (Kordian): Polska to Winkelried narodów — naród-bohater, który aktywnie poświęca się w walce. Winkelried (szwajcarski rycerz) zebrał włócznie wrogów na własną pierś, by przebić ścianę dla swoich towarzyszy. Polska ma walczyć, nie tylko cierpieć.
W skrócie: Mickiewicz = bierna ofiara (Chrystus), Słowacki = czynny bohater (Winkelried).
Klucz CKE — przykład: „Z fragmentu A wynika, że Polska powinna znosić cierpienie jak Chrystus. Natomiast z fragmentu B wynika, że Polska powołana była do czynnego oporu przeciwko złu."
Pułapka 12.1: pomylić tytuły. Klucz: krzyż, Herod, ocet, żółć → Mickiewicz, Widzenie ks. Piotra, Dziady cz. III. Mont Blanc, Winkelried, „nieście chmury!" → Słowacki, Kordian.
Pułapka 12.2: za płytkie powiedzenie „obie wizje są patriotyczne" — różnica jest fundamentalna: BIERNOŚĆ (mesjanizm Chrystusa) vs CZYNNOŚĆ (winkelriedyzm). To kontrformuła Słowackiego wobec Mickiewicza.
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Klucz teoretyczny — dwa modele polskiego mesjanizmu
Romantyzm polski wytworzył dwa konkurencyjne modele odpowiedzi na pytanie: jaka jest rola Polski w historii?
Model 1 — Mesjanizm Mickiewicza („Polska Chrystusem narodów”)
Sformułowany w Widzeniu ks. Piotra w Dziadach cz. III. Główne tezy:
- Polska, rozdarta przez zaborców (Rosja, Prusy, Austria), cierpi jak Chrystus na krzyżu.
- Cierpienie Polski jest ofiarą za inne narody europejskie.
- Polska zmartwychwstanie i zbawi inne narody.
- Postawa: bierne znoszenie cierpienia, ufność w Bożą sprawiedliwość.
Cytaty z fragmentu A:
- „Tyran wstał — Herod!” (car jako Herod, prześladowca niewinnych)
- „Krzyż ma długie na całą Europę ramiona” (cierpienie Polski obejmuje Europę)
- „Mój Naród na tronie pokuty / Rzekł: «Pragnę» — Rakus octem, Borus żółcią poi” (cytat z Pasji Chrystusa: „Pragnę”. Rakus = Austriak, Borus = Prusak, poją Polskę octem i żółcią jak Chrystusa)
- „A matka Wolność u nóg zapłakana stoi” (Wolność jak Maria pod krzyżem)
Model 2 — Winkelriedyzm Słowackiego („Polska Winkelriedem narodów”)
Sformułowany w Kordianie (1834) jako kontrformuła wobec Mickiewicza. Główne tezy:
- Polska powinna aktywnie walczyć, nie tylko cierpieć.
- Arnold von Winkelried — bohater szwajcarski (XIV w.), który podczas bitwy pod Sempach (1386) rzucił się na lance wrogów, gromadząc je na swojej piersi, by przebić luką dla swoich towarzyszy.
- Polska powinna poświęcić się, ale przez czyn, nie biernie.
- Postawa: gotowość do walki, aktywne męstwo, ofiara w działaniu.
Cytaty z fragmentu B:
- „Duch rycerza powstał z lodów…” (Mont Blanc)
- „Winkelried dzidy wrogów zebrał i w pierś włożył” (akt heroizmu czynnego)
- „Polska Winkelriedem narodów!” (formuła-klucz)
- „Poświęci się, choć padnie jak dawniej!” (gotowość do walki, mimo świadomości klęski)
Tabela porównawcza
| Aspekt | Dziady III (Mickiewicz) | Kordian (Słowacki) |
|---|---|---|
| Rola Polski | Chrystus narodów | Winkelried narodów |
| Postawa | bierna ofiara | czynny bohater |
| Symbol | krzyż | dzidy wrogów w piersi |
| Inspiracja | Ewangelia (Pasja) | historia szwajcarska |
| Funkcja cierpienia | odkupienie innych | przebicie drogi dla innych |
| Stosunek do walki | znoszenie | aktywna ofiara |
| Wzór | Chrystus | rycerz Winkelried |
Wzorcowa odpowiedź — 12.2
Punktacja CKE
12.1: 1 pkt — poprawne podanie tytułu utworu A i tytułu utworu B.
12.2: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie różnicy między rolami przypisanymi Polsce; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.
Podobne zadania
Dziady cz. III profetyzm, Pan Tadeusz porównania i hiperbole
Zadanie 11 (2 pkt)
maj 2024 • PP
Zadanie składa się z dwóch części (11.1 i 11.2). Oba fragmenty (tekst Bogusława Doparta o dwóch kierunkach poezji Mickiewicza oraz fragment *Pana Tadeusza* Adama Mickiewicza — opis łąki) zamieszczone są w arkuszu CKE na stronach 12-13. **11.1 (0-1)** — Wykaż, że *Dziady* cz. III to utwór o charakterze profetycznym. **11.2 (0-1)** — Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do fragmentu *Pana Tadeusza* Adama Mickiewicza. Zaznacz **P**, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo **F** — jeśli jest fałszywe. 1. Porównania zastosowane w powyższym fragmencie wpływają na plastyczność opisu. 2. Hiperbole użyte w powyższym fragmencie dynamizują tekst.
Przedwiośnie, tytuły części, Szklane domy, Wiatr od Wschodu
Zadanie 15 (1 pkt)
Wybierz jeden z poniższych tytułów części *Przedwiośnia*: - ***Szklane domy*** - ***Wiatr od Wschodu*** Wyjaśnij sens wybranego tytułu na podstawie znajomości powieści Stefana Żeromskiego.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Dziady III vs Kordian, Polska Chrystusem, Polska Winkelriedem" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl