Zadanie 5

Rozwiązanie

Ironia polega na kontraście między podniosłym, magicznym słownictwem użytym przez Stanisławską („szklana kula", „zaklęta przestrzeń iluzji", „magiczny plac zabaw") a zwyczajną, prozaiczną rzeczywistością, którą te określenia opisują. To, co autorka nazywa „magicznym placem zabaw", w istocie jest sztuczną, izolującą turystów przestrzenią. Sprzeczność między wzniosłą formą a banalną treścią tworzy efekt ironiczny — autorka demaskuje fałsz „bańki", używając słów, które ją gloryfikują.

Klucz CKE — przykłady:

„Ironia w tekście polega na nagromadzeniu podniosłych określeń użytych do opisu stworzonej dla turystów sztucznej rzeczywistości."
„Polega na skontrastowaniu / zestawieniu określeń podniosłych w odniesieniu do zwyczajnych zjawisk."
„Ironia polega na podkreśleniu, że turyści ulegają złudzeniu — wydaje im się, że „bańka turystyczna" to prawdziwy świat."

Typowy błąd / pułapka

Pułapka 1: pomylenie ironii z humorem. Ironia to kpiące przeciwstawienie — autorka mówi pozornie pozytywnie, ale ma na myśli krytykę. Pułapka 2: opis bez wyjaśnienia mechanizmu — „autorka jest ironiczna" → 0 pkt. Trzeba pokazać, NA CZYM polega ironia (kontrast, demaskacja, podniosły styl + banalny temat). Pułapka 3: przegapienie konkretu — „szklana kula", „magiczny plac" wskaż jako przykłady.

Materiały źródłowe

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Zadanie 5 - strona 7 arkusza CKE — Strona 7 arkusza CKE z trescia zadania. Na podstawie: CKE Oryginalny PDF CKE, str. 7

Czym jest ironia?

Ironia (gr. eirōneia — udawanie) — środek stylistyczny polegający na wypowiedzi, której rzeczywiste znaczenie jest przeciwne do dosłownego. Autor mówi pozornie pochwalnie, w istocie krytykuje (lub odwrotnie).

Typowe sygnały ironii:

kontrast między formą a treścią (wzniosły styl o czymś banalnym, niski styl o czymś poważnym),
przerysowanie (hiperbola),
dystans autora wobec wypowiedzi.

Ironia w akapicie 4. Stanisławskiej

Cytat kluczowy

„«Bańka turystyczna» — tak socjolodzy nazywają tę szklaną kulę, zaklętą przestrzeń iluzji, magiczny plac zabaw o niewidzialnych granicach, w którym turyści izolują się od lokalnej rzeczywistości.”

Mechanizm ironii — krok po kroku

Słownictwo podniosłe / magiczne: „szklana kula” (sugeruje wróżbiarstwo, magię), „zaklęta przestrzeń” (sugeruje czary), „magiczny plac zabaw” (sugeruje miejsce cudowne).

Rzeczywistość, którą te słowa opisują: zwyczajna, sztuczna turystyka — plaża, piramida, hotel, biuro podróży. „Świat upraszczony”, „banał”.

Kontrast: podniosłe słownictwo + banalna treść → dysonans, który czytelnik odczuwa jako ironię.

Cel ironii: demaskacja iluzji. Autorka chce, byśmy zobaczyli, że tzw. „magiczne podróże” są w rzeczywistości udawane, sztuczne, izolujące od prawdy.

Dodatkowe sygnały ironii w akapicie

„Konsumujemy odmienność” — czasownik z dziedziny zakupów, użyty wobec kultury → ironia konsumpcjonizmu turystycznego.
„Świat cudowny, świat upraszczony” — przeciwstawienie. Cudowność i uproszczenie się wykluczają.
„Lista paru punktów” — banalność doświadczenia („plaża, piramida, wielbłąd, feluka”) wobec wzniosłej obietnicy „świata cudownego”.
Cudzysłów wokół „bańka turystyczna” — sygnał dystansu autorki wobec terminu.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne wyjaśnienie.
0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.

Treść zadania