Zadanie 4

Zadanie 4

Matura z języka polskiego, maj 2023, poziom podstawowy

Wymaganie:

I.1.4 — rozpoznawanie środków wyrazu (wyliczenie); I.2.3 — rozpoznawanie środków językowych; II.2.6 — rozpoznawanie słownictwa o charakterze wartościującym (numeracja wg podstawy przywołanej w zasadach oceniania 2023).

Treść zadania

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu 1. (Agnieszka Krzemińska) i tekstu 2. (Olga Stanisławska). Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.

W obu tekstach użyto wyliczeń.
W obu tekstach zastosowano słownictwo wartościujące.

Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

P — prawda
P — prawda

Klucz CKE: PP

Typowy błąd / pułapka

Pułapka 1: Nie zauważać wyliczeń — w obu tekstach są długie wyliczenia. U Krzemińskiej: „kontakt z przyrodą, rekreacja i odpoczynek […], spotkania z ludźmi i kulturami", „szastać pieniędzmi, jeść i pić bez umiaru lub robić co innego niż zazwyczaj…”. U Stanisławskiej: „plaża, piramida, wielbłąd, feluka na Nilu”.

Pułapka 2: Słownictwo wartościujące = wyrazy oceniające pozytywnie lub negatywnie. U obu autorek są takie wyrazy, np. „bezinteresownej” (poz.), „zadeptywaniem” (neg.), „magiczny” (ironicznie), „banału” (neg.).

Materiały źródłowe

Tekst 1 z arkusza CKE. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 4 Oryginalny PDF CKE, str. 4

Strona arkusza CKE z tym zadaniem

Zadanie 4 - strona 7 arkusza CKE — Strona 7 arkusza CKE z trescia zadania. Na podstawie: CKE Oryginalny PDF CKE, str. 7

Stwierdzenie 1 — wyliczenia w obu tekstach

Wyliczenie (enumeracja) = środek stylistyczny polegający na sąsiadującym wymienieniu wyrazów, zwykle tej samej kategorii gramatycznej, oddzielonych przecinkami lub spójnikami.

Wyliczenia u Krzemińskiej (tekst 1)

„Podczas gdy jedni szukają kontaktu z przyrodą, rekreacji i odpoczynku, inni cenią sobie spotkania z ludźmi i kulturami.”

„Turystyka może być ucieczką od codzienności, sposobem na podkreślenie statusu, poszukiwaniem tożsamości, formą dowartościowania i samospełnienia.”

„[…] może robić rzeczy wyjątkowe: szastać pieniędzmi, jeść i pić bez umiaru lub robić co innego niż zazwyczaj, mało (lub ciągle) spać, inaczej wyglądać […]”

Wyliczenia u Stanisławskiej (tekst 2)

„Zredukowany do listy paru punktów, które możemy przyswoić podczas dwutygodniowego pobytu — plaża, piramida, wielbłąd, feluka na Nilu.”

„[…] Szwajcarzy zwykle noszą dżinsy, Masajowie oszczędzają na dom z pustaków, balijskie kobiety po pracy, zamiast oddawać się tradycyjnym tańcom, oglądają amerykańskie seriale.”

→ Wyliczenia obecne w obu tekstach → stwierdzenie prawdziwe → P.

Stwierdzenie 2 — słownictwo wartościujące w obu tekstach

Słownictwo wartościujące = wyrazy oceniające (pozytywnie lub negatywnie) zjawiska, ludzi, sytuacje. Często to przymiotniki (piękny, ohydny), rzeczowniki (bezsens, dar), czasowniki (zmarnować, ulepszyć), wykrzykniki.

Wartościowanie u Krzemińskiej

Wyrażenie	Wartościowanie
„bezinteresownej aktywności poznawczej”	pozytywne
„brudnych miast”	negatywne
„zadeptywaniem zabytków”, „niszczy”	negatywne
„cenią sobie”, „ożywia umysł”	pozytywne
„uroboros — wąż zjadający własny ogon”	negatywne (metafora)

Wartościowanie u Stanisławskiej

Wyrażenie	Wartościowanie
„magiczny plac zabaw” (o bańce turystycznej)	ironicznie negatywne
„ersatz”, „namiastka”	negatywne
„banał”	negatywne
„świat uproszczony”	negatywne
„naturalna gracja”, „radość”	pozytywne
„fascynujący świat”	pozytywne

→ Słownictwo wartościujące obecne w obu tekstach → stwierdzenie prawdziwe → P.

Punktacja CKE

1 pkt — zaznaczenie odpowiedzi PP.
0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.