Zadanie 1
Matura z języka polskiego, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wszystkie obszary I-IV podstawy programowej zakresu rozszerzonego — w szczególności znajomość pojęć teoretycznoliterackich (intertekstualność, oniryzm), analiza utworów na poziomie problematyki i formy.
Treść zadania
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
W pracy odwołaj się ZARÓWNO do problematyki utworów, jak i do sposobów przedstawienia danego problemu w utworze.
Jednym z utworów MUSI być lektura obowiązkowa (z listy w arkuszu — zakres podstawowy lub rozszerzony 2024).
Co najmniej 400 wyrazów.
Temat 1. Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając. Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia uczyń powyższy cytat.
W pracy odwołaj się do: Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego, innych utworów literackich, wybranego kontekstu.
Temat 2. Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do: lektury obowiązkowej (z listy w arkuszu), innych utworów literackich, wybranego kontekstu.
Źródło: arkusz CKE MPOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wypracowanie PR — 35 punktów (1 pkt warunki formalne + 16 pkt kompetencje literackie + 7 pkt kompozycja + 11 pkt język).
Różnice względem PP (poziom podstawowy):
- 400 wyrazów minimum (PP: 300)
- Wymóg odwołania ZARÓWNO do problematyki, JAK I do sposobów przedstawienia (środków artystycznych, kompozycji, narracji, języka)
- W temacie 1 PR — KONKRETNY tytuł lektury obowiązkowej narzucony przez polecenie
- Brak nacisku na „rozważ problem + swoje zdanie" — PR to bardziej analiza literaturoznawcza
W pliku znajdziesz pełne wzorcowe wypracowania dla obu tematów + strategia + pułapki.
Pułapka 1: brak omówienia sposobów przedstawienia problemu (czyli środków artystycznych, kompozycji, narracji) → niskie noty z kryterium 2. PR wymaga ANALIZY FORMALNEJ, nie tylko problematyki.
Pułapka 2: mniej niż 400 wyrazów → maks 17 pkt (jak w PP, ale tu próg wyższy).
Pułapka 3: temat 1 — jeśli pominiesz Antygonę w Nowym Jorku → 0 pkt z kryterium 1. Temat wprost narzuca tę lekturę.
Pułapka 4: temat 2 — wybór niewłaściwej lektury (np. utworu, w którym oniryzmu nie ma) → niskie noty z kryterium 2.
Lista lektur obowiązkowych z arkusza
Tematy wypracowania (Temat 1 i Temat 2)
Wypracowanie PR — czym różni się od PP
| Aspekt | Poziom podstawowy (PP) | Poziom rozszerzony (PR) |
|---|---|---|
| Liczba wyrazów | min. 300 | min. 400 |
| Czas | część 35 pkt z 240 min | całe 210 min |
| Forma | wypowiedź argumentacyjna ze stanowiskiem | analiza literaturoznawcza |
| Co oceniane | problematyka + argumentacja | problematyka + sposoby przedstawienia |
| Lektury | z listy w arkuszu (2023 i 2024) | z listy w arkuszu (zakres podstawowy ORAZ rozszerzony 2024) |
| Tematy | wokół problemu egzystencjalnego/moralnego | wokół zagadnień teoretycznoliterackich |
Punktacja identyczna jak w PP — patrz zadanie 17 z 2024 maj PP dla pełnej tabeli.
Kluczowy wymóg PR: kryterium 2 (Kompetencje literackie i kulturowe) ocenia, jak omówiono sposoby przedstawienia problemu — czyli środki artystyczne, kompozycję, narrację, język. Bez tej warstwy maks 8 z 16 pkt.
TEMAT 1 — Relacje między tekstami (intertekstualność)
Analiza polecenia
Kluczowe pojęcia:
- Intertekstualność — relacja między tekstami: cytat, aluzja, parafraza, pastisz, parodia, kontynuacja, polemika, reinterpretacja.
- Funkcje relacji — dialog z tradycją, dekonstrukcja, krytyka społeczna, ironia, uniwersalizm, hołd.
- Antygona w Nowym Jorku Głowackiego — narzucona lektura obowiązkowa.
Krótka mapa intertekstualności
Najważniejsze typy relacji międzytekstowych:
| Typ relacji | Definicja | Przykład |
|---|---|---|
| Cytat / aluzja | dosłowne lub aluzyjne odniesienie | Mistrz i Małgorzata (epigraf Goethego) |
| Parafraza | przekład myśli na własny język | Treny Kochanowskiego ↔ Lament świętokrzyski |
| Parodia | imitacja z efektem komicznym | Antygona w Nowym Jorku ↔ Antygona Sofoklesa |
| Reinterpretacja | odczytanie na nowo | Stary Prometeusz Herberta ↔ mit |
| Polemika | sprzeciw wobec pierwowzoru | Kordian ↔ Dziady III („Winkelried” ↔ „Chrystus”) |
| Palimpsest | tekst nadpisany na inny | Ulisses Joyce’a ↔ Odyseja |
Wzorcowe wypracowanie — Temat 1
TEMAT 2 — Konwencja oniryczna
Analiza polecenia
Kluczowe pojęcia:
- Konwencja oniryczna (od gr. óneiros — sen) — sposób kreowania świata przedstawionego naśladujący logikę i estetykę snu: nielinearność, symbolika, łączenie sprzeczności, alogiczność, mglista przestrzeń, deformacja czasu.
- Funkcja w tworzeniu znaczeń — dostęp do podświadomości, kreacja świata mitycznego, krytyka rzeczywistości, refleksja egzystencjalna.
Lektury obowiązkowe pasujące do tematu
| Lektura | Sposób użycia oniryzmu |
|---|---|
| Schulz, Sklepy cynamonowe | cały świat skonstruowany w konwencji onirycznej — mityczne miasto, demoniczny ojciec |
| Bułhakow, Mistrz i Małgorzata | bal Wolanda, lot Małgorzaty, sny Iwana Bezdomnego — sen jako prawda metafizyczna |
| Kafka, Proces | koszmar urzędniczy jako rzeczywistość; logika snu w fabule |
| Mickiewicz, Dziady cz. III | Widzenie ks. Piotra, Sen Senatora — sen profetyczny |
| Konwicki, Mała Apokalipsa | surrealistyczna Warszawa, oniryczna trasa bohatera ku samospaleniu |
Rekomendacja: Bruno Schulz, Sklepy cynamonowe (najsilniejszy materiał oniryczny w polskiej prozie) + Mistrz i Małgorzata Bułhakowa + konteksty psychoanaliza Freuda + surrealizm.
Wzorcowe wypracowanie — Temat 2
Strategia pisania PR — różnice wobec PP
Minuty 1-15 — wybór tematu + plan: teza + lektura obowiązkowa + 1-2 inne utwory + 1-2 konteksty + struktura argumentów.
Minuty 15-160 — pisanie. Schemat: wstęp z tezą → argument 1 (lektura + problematyka + sposób przedstawienia) → argument 2 → konteksty → zakończenie z syntezą.
Kluczowe: w każdym argumencie musi pojawić się WARSTWA FORMALNA — narracja, kompozycja, środki stylistyczne, język. Bez niej maks 8/16 pkt z kryterium 2.
Minuty 160-195 — korekta. Czytaj akapit po akapicie. Sprawdzaj ortografię, interpunkcję, logikę argumentów.
Minuty 195-210 — policz wyrazy. Cel: 450-600.
Punktacja CKE
Identyczna jak w PP — patrz zadanie 17 z 2024 maj PP.
Krytyczne pułapki w PR:
- Pominięcie sposobów przedstawienia → -8 pkt z kryterium 2.
- < 400 wyrazów → praca tylko w kryteriach 1 i 2.
- Pominięcie lektury obowiązkowej narzuconej w temacie → 0 pkt.
- Niesamodzielność → unieważnienie egzaminu.
Klucz uniwersalny
- Teza musi być teoretycznoliteracka — nie etyczna (jak w PP), lecz dotycząca literatury jako sztuki.
- Każdy argument = problematyka + sposoby przedstawienia (dwie warstwy w każdym akapicie).
- Konteksty preferowane na PR: teoria literatury (Bachtin, Genette, Freud), historia literatury, filozofia sztuki.
- Język bardziej akademicki — termin techniczne, precyzyjne formuły.
- Minimum 450 wyrazów — bezpieczny margines nad 400.
Podobne zadania
wypracowanie maturalne, bunt, relacja, argumentacja, lektura obowiązkowa
Zadanie 17 (35 pkt)
maj 2024 • PP
Wybierz **jeden** z poniższych tematów i napisz wypracowanie. - W wypracowaniu **rozważ problem** podany w temacie. Przedstaw również **swoje zdanie** i je **uzasadnij**. - W rozważaniach przedstaw **argumenty**, odwołując się do **utworów literackich** oraz do wybranych **kontekstów** (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). - Jednym z utworów literackich musi być **lektura obowiązkowa**, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza egzaminacyjnego. - Twoja praca powinna liczyć **co najmniej 300 wyrazów**. **Temat 1.** Bunt i jego konsekwencje dla człowieka. **Temat 2.** Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka?
wypracowanie maturalne, nadzieja, błędna ocena, argumentacja
Zadanie 15 (35 pkt)
maj 2025 • PP
Wybierz **jeden** z poniższych tematów i napisz wypracowanie. - W wypracowaniu **rozważ problem** podany w temacie. Przedstaw również **swoje zdanie** i je **uzasadnij**. - W rozważaniach przedstaw **argumenty**, odwołując się do **utworów literackich** oraz do wybranych **kontekstów**. - Jednym z utworów literackich musi być **lektura obowiązkowa**. - Twoja praca powinna liczyć **co najmniej 300 wyrazów**. **Temat 1.** Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka. **Temat 2.** Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie PR, intertekstualność, oniryzm, problematyka, środki artystyczne" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl