Zadanie 1
Matura z języka polskiego, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania z obszarów I–III podstawy programowej (kształcenie literackie i kulturowe, kształcenie językowe, tworzenie wypowiedzi), w tym zakresu rozszerzonego — w szczególności znajomość pojęć teoretycznoliterackich (intertekstualność, oniryzm), analiza utworów na poziomie problematyki i formy.
Treść zadania
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
W pracy odwołaj się ZARÓWNO do problematyki utworów, jak i do sposobów przedstawienia danego problemu w utworze.
Jednym z utworów MUSI być lektura obowiązkowa (z listy w arkuszu — zakres podstawowy lub rozszerzony 2024).
Co najmniej 400 wyrazów.
Temat 1. Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając. Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia uczyń powyższy cytat.
W pracy odwołaj się do: Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego, innych utworów literackich, wybranego kontekstu.
Temat 2. Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do: lektury obowiązkowej (z listy w arkuszu), innych utworów literackich, wybranego kontekstu.
Źródło: arkusz CKE MPOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wypracowanie PR — 35 punktów (1 pkt warunki formalne + 16 pkt kompetencje literackie + 7 pkt kompozycja + 11 pkt język).
Różnice względem PP (poziom podstawowy):
- 400 wyrazów minimum (PP: 300)
- Wymóg odwołania ZARÓWNO do problematyki, JAK I do sposobów przedstawienia (środków artystycznych, kompozycji, narracji, języka)
- W temacie 1 PR — KONKRETNY tytuł lektury obowiązkowej narzucony przez polecenie
- Tak jak na PP: polecenie wymaga rozważenia problemu oraz przedstawienia i uzasadnienia własnego zdania
Poniżej: propozycje lektur do obu tematów, strategia i pułapki.
Pułapka 1: brak omówienia sposobów przedstawienia problemu (czyli środków artystycznych, kompozycji, narracji) → niższa ocena w kryterium 2. Polecenie wymaga odwołania zarówno do problematyki, jak i do sposobów przedstawienia.
Pułapka 2: mniej niż 400 wyrazów → praca oceniana tylko w kryteriach 1 i 2, czyli maks. 17 pkt.
Pułapka 3: temat 1 — jeśli pominiesz Antygonę w Nowym Jorku → 0 pkt z kryterium 1. Temat wprost narzuca tę lekturę.
Pułapka 4: temat 2 — wybór niewłaściwej lektury (np. utworu, w którym oniryzmu nie ma) → niskie noty z kryterium 2.
Lista lektur obowiązkowych z arkusza
Tematy wypracowania (Temat 1 i Temat 2)
Wypracowanie PR — czym różni się od PP
| Aspekt | Poziom podstawowy (PP) | Poziom rozszerzony (PR) |
|---|---|---|
| Liczba wyrazów | min. 300 | min. 400 |
| Czas | część 35 pkt z 240 min | całe 210 min |
| Forma | wypowiedź argumentacyjna ze stanowiskiem | wypowiedź argumentacyjna ze stanowiskiem, z analizą sposobów przedstawienia |
| Co oceniane | problematyka + argumentacja | problematyka + sposoby przedstawienia |
| Lektury | z listy w arkuszu (2023 i 2024) | z listy w arkuszu (zakres podstawowy ORAZ rozszerzony 2024) |
| Tematy | wokół problemu egzystencjalnego/moralnego | wokół zagadnień teoretycznoliterackich |
Punktacja identyczna jak w PP — patrz zadanie 17 z 2024 maj PP dla pełnej tabeli.
Kluczowy wymóg PR: kryterium 2 (Kompetencje literackie i kulturowe) ocenia, jak omówiono sposoby przedstawienia problemu — czyli środki artystyczne, kompozycję, narrację, język. Bez tej warstwy ocena w tym kryterium będzie niższa.
TEMAT 1 — Relacje między tekstami (intertekstualność)
Analiza polecenia
Kluczowe pojęcia:
- Intertekstualność — relacja między tekstami: cytat, aluzja, parafraza, pastisz, parodia, kontynuacja, polemika, reinterpretacja.
- Funkcje relacji — dialog z tradycją, dekonstrukcja, krytyka społeczna, ironia, uniwersalizm, hołd.
- Antygona w Nowym Jorku Głowackiego — narzucona lektura obowiązkowa.
Krótka mapa intertekstualności
Najważniejsze typy relacji międzytekstowych:
| Typ relacji | Definicja | Przykład |
|---|---|---|
| Cytat / aluzja | dosłowne lub aluzyjne odniesienie | Mistrz i Małgorzata (epigraf Goethego) |
| Trawestacja | przeniesienie znanego tematu w inne realia, często z efektem komicznym | Antygona w Nowym Jorku ↔ Antygona Sofoklesa |
| Reinterpretacja | odczytanie na nowo | Stary Prometeusz Herberta ↔ mit |
| Polemika | sprzeciw wobec pierwowzoru | Kordian ↔ Dziady III („Winkelried” ↔ „Chrystus”) |
| Palimpsest | tekst nadpisany na inny | Ulisses Joyce’a ↔ Odyseja |
Wzorcowe wypracowanie — Temat 1
TEMAT 2 — Konwencja oniryczna
Analiza polecenia
Kluczowe pojęcia:
- Konwencja oniryczna (od gr. óneiros — sen) — sposób kreowania świata przedstawionego naśladujący logikę i estetykę snu: nielinearność, symbolika, łączenie sprzeczności, alogiczność, mglista przestrzeń, deformacja czasu.
- Funkcja w tworzeniu znaczeń — dostęp do podświadomości, kreacja świata mitycznego, krytyka rzeczywistości, refleksja egzystencjalna.
Lektury obowiązkowe pasujące do tematu
| Lektura | Sposób użycia oniryzmu |
|---|---|
| Schulz, Sklepy cynamonowe | cały świat skonstruowany w konwencji onirycznej — mityczne miasto, demoniczny ojciec |
| Bułhakow, Mistrz i Małgorzata | bal Wolanda, lot Małgorzaty, sny Iwana Bezdomnego — sen jako prawda metafizyczna |
| Kafka, Proces | koszmar urzędniczy jako rzeczywistość; logika snu w fabule |
| Mickiewicz, Dziady cz. III | Widzenie ks. Piotra, sen Ewy przechodzący w widzenie, sen Senatora |
| Konwicki, Mała Apokalipsa | surrealistyczna Warszawa, oniryczna trasa bohatera ku samospaleniu |
Rekomendacja: Bruno Schulz, wybrane opowiadania ze Sklepów cynamonowych (lektura z zakresu rozszerzonego) + Mistrz i Małgorzata Bułhakowa + konteksty psychoanaliza Freuda + surrealizm.
Wzorcowe wypracowanie — Temat 2
Strategia pisania PR — różnice wobec PP
Plan — wybór tematu + plan: teza + lektura obowiązkowa + inne utwory + kontekst + struktura argumentów.
Pisanie — wstęp z tezą → argument 1 (lektura + problematyka + sposób przedstawienia) → argument 2 → kontekst → zakończenie z syntezą i własnym zdaniem.
Kluczowe: odwołuj się do warstwy formalnej — narracji, kompozycji, środków stylistycznych, języka — bo wymaga tego polecenie.
Korekta — czytaj akapit po akapicie. Sprawdzaj ortografię, interpunkcję, logikę argumentów.
Długość — policz wyrazy: co najmniej 400 (czas na całość: 210 minut).
Punktacja CKE
Identyczna jak w PP — patrz zadanie 17 z 2024 maj PP.
Krytyczne pułapki w PR:
- Pominięcie sposobów przedstawienia → niższa ocena w kryterium 2.
- < 400 wyrazów → praca tylko w kryteriach 1 i 2.
- Pominięcie lektury obowiązkowej narzuconej w temacie → 0 pkt.
- Niesamodzielność → unieważnienie egzaminu.
Klucz uniwersalny
- Teza powinna odpowiadać na pytanie z tematu — w 2025 r. oba tematy dotyczyły zagadnień teoretycznoliterackich (relacje między tekstami, konwencja oniryczna).
- Każdy argument = problematyka + sposoby przedstawienia (dwie warstwy w każdym akapicie).
- Konteksty preferowane na PR: teoria literatury (Bachtin, Genette, Freud), historia literatury, filozofia sztuki.
- Język precyzyjny — terminy literaturoznawcze używane poprawnie.
- Minimum 400 wyrazów — wymóg z polecenia.
Podobne zadania
wypracowanie maturalne, bunt, relacja, argumentacja, lektura obowiązkowa
Zadanie 17 (35 pkt)
maj 2024 • PP
Wybierz **jeden** z poniższych tematów i napisz wypracowanie. - W wypracowaniu **rozważ problem** podany w temacie. Przedstaw również **swoje zdanie** i je **uzasadnij**. - W rozważaniach przedstaw **argumenty**, odwołując się do **utworów literackich** oraz do wybranych **kontekstów** (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). - Jednym z utworów literackich musi być **lektura obowiązkowa**, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza egzaminacyjnego. - Twoja praca powinna liczyć **co najmniej 300 wyrazów**. **Temat 1.** Bunt i jego konsekwencje dla człowieka. **Temat 2.** Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka?
wypracowanie maturalne, nadzieja, błędna ocena, argumentacja
Zadanie 15 (35 pkt)
maj 2025 • PP
Wybierz **jeden** z poniższych tematów i napisz wypracowanie. - W wypracowaniu **rozważ problem** podany w temacie. Przedstaw również **swoje zdanie** i je **uzasadnij**. - W rozważaniach przedstaw **argumenty**, odwołując się do **utworów literackich** oraz do wybranych **kontekstów**. - Jednym z utworów literackich musi być **lektura obowiązkowa**. - Twoja praca powinna liczyć **co najmniej 300 wyrazów**. **Temat 1.** Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka. **Temat 2.** Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie PR, intertekstualność, oniryzm, problematyka, środki artystyczne” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl