Zadanie 12
Matura z języka polskiego, maj 2026, poziom podstawowy
Wymaganie: 12.1: I.1.8 — rozpoznawanie tematyki i problematyki tekstów oraz ich związku z programami epoki literackiej. 12.2: I.1.4 — rozpoznawanie w tekście literackim środków wyrazu artystycznego.
Treść zadania
Zadanie 12.1. Czy w przytoczonym wierszu Antoniego Langego (patrz strona 14 arkusza CKE) podmiot liryczny wyraża postawę dekadencką? Uzasadnij odpowiedź.
Zadanie 12.2. Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy środków wyrazu artystycznego, których przykłady - z zacytowanego wiersza Antoniego Langego - zamieszczono w tabeli (patrz strona 15 arkusza CKE).
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
12.1. Rozstrzygnięcie: TAK — podmiot liryczny wyraża klasyczną postawę dekadencką.
Cechy dekadentyzmu w wierszu:
- Smutek, melancholia: „Dusza moja łka”, „Łzy się palą – łzy krysztalą”.
- Pesymizm, brak nadziei: "wokół szara mgła", "krynice łez".
- Poczucie bezsensu życia: "Błędne było życie moje, Błędny jego kres".
- Nostalgia, marzenia rozwiane: "Wirem złote sny rozwiane otoczyły mnie".
- Autodestruktywna samokrytyka: "Siebiem winił i nikogo: Nieszczęśliwa gra!".
- Eskapizm, ucieczka w sen: "Zapomniane, opłakane widzę bogi w śnie".
- Wybrana zła droga: "Inną drogą płynąć błogo — Moja ścieżka zła".
Dekadentyzm = postawa schyłku XIX/początku XX w., charakteryzująca się pesymizmem, poczuciem bezsensu, zmęczeniem cywilizacją, ucieczką w sztukę/sen.
Przykładowa odpowiedź z zasad oceniania CKE: „Podmiot liryczny wyraża postawę dekadencką, ponieważ pesymistycznie patrzy na swoje życie”.
12.2. Rozwiązanie (wg zasad oceniania CKE):
- „Dusza […] łka” — przenośnia/metafora, ożywienie/animizacja, uosobienie/personifikacja, antropomorfizacja albo wyraz dźwiękonaśladowczy/onomatopeja.
- „Zapomniane […] bogi” — epitet albo archaizm.
Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — opis nastroju wiersza bez wskazania, że to postawa dekadencka (pesymizm, poczucie przegranego życia, bezsens). Pułapka 12.2 — trzeba poprawnie uzupełnić oba wiersze tabeli, żeby dostać punkt.
Materiały źródłowe
![Wiersz Antoniego Langego "IV [Potrącona życia falą...]"](/arkusze/jezyk-polski/2026-maj-pp-cz1/ark-14.webp)
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Klucz pojęciowy — dekadentyzm
Dekadentyzm (od fr. décadence — upadek) = nurt epoki końca XIX / początku XX wieku:
- Pesymizm: świat zmierza ku upadkowi (Schopenhauer).
- Zmęczenie cywilizacją: nadmiar bodźców, nuda, brak ideałów.
- Bezsens życia: “fin de siècle” = koniec wieku, koniec wszystkiego.
- Indywidualizm rozpaczy: jednostka cierpi sama, nie ma wspólnoty.
- Eskapizm: ucieczka w sztukę, sen, narkotyki, marzenia.
- Estetyzacja smutku: cierpienie jako wartość artystyczna.
Przedstawiciele: Baudelaire (Francja), Wilde (Anglia), Tetmajer (“Koniec wieku XIX”), Lange, Kasprowicz, Przybyszewski (Polska).
Analiza wiersza Langego
Strofa 1: „Potrącona życia falą / Dusza moja łka: / Łzy się palą – łzy krysztalą – / Wokół szara mgła.”
Symptomy dekadenckie:
- “Łka” — płacz, smutek.
- “Łzy się palą” — głęboki ból wewnętrzny.
- “Szara mgła” — pesymistyczny obraz świata, brak światła.
Strofa 2: “Błędne było życie moje, / Błędny jego kres: / Marzeń roje — niepokoje / I krynice łez.”
Dekadentyzm:
- “Błędne życie” — poczucie bezsensu, niewłaściwości życia.
- “Marzeń roje — niepokoje” — marzenia przyniosły niepokój, nie szczęście.
- “Krynice łez” — źródła płaczu.
Strofa 3: “Siebiem winił i nikogo: / Nieszczęśliwa gra! / Inną drogą płynąć błogo — / Moja ścieżka zła.”
Dekadentyzm:
- Autokrytyka, samowinienie: “siebiem winił”.
- Nieszczęśliwa gra = pesymistyczna metafora życia jako gry, którą się przegrywa.
- Wybrana zła droga: “moja ścieżka zła” — fatalizm.
Strofa 4: “Wirem złote sny rozwiane / Otoczyły mnie: / Zapomniane, opłakane / Widzę bogi w śnie.”
Dekadentyzm:
- “Wir rozwianych snów” — utrata ideałów.
- Eskapizm w sen: “widzę bogi w śnie” — ucieczka od rzeczywistości.
- Zapomniane bogi — utrata sacrum.
Wzorcowa odpowiedź
Punktacja CKE
- 12.1: 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
- 12.2: 1 pkt — poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Młoda Polska, Antoni Lange, dekadentyzm, pesymizm” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl