Zadanie 13

Rozwiązanie

Cezary Baryka polemizuje z fundamentalnym poglądem komunistycznym: że klasa robotnicza (proletariat) jest siłą napędową rewolucji i odnowicielką zdegenerowanego społeczeństwa.

Przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE: „Klasa robotnicza powinna pełnić przywódczą rolę w odnowie społeczeństwa”; „Z poglądem, że klasa robotnicza przyczyni się do odrodzenia społecznego”.

Cezary kontruje: jeśli tutejsza klasa robotnicza jest „przeżarta […] nędzą i chorobami”, „w stanie zwyrodnienia” i „pozbawiona kultury”, to nie może być siłą odnowy. Może być tylko „obiektem czyjejś akcji odrodzeńczej, lecz w żadnym razie nie czynnikiem odradzającym”. Taki argument — mówi Cezary — działa właściwie „przeciwko racjonalności uroszczeń komunizmu”.

Typowy błąd / pułapka

Pułapka — uogólnienie do "Cezary nie lubi komunistów". Trzeba konkretu: z jakim konkretnym poglądem polemizuje? Klucz: rola klasy robotniczej jako siły odradzającej społeczeństwo.

Pułapka — opisanie stanu klasy robotniczej zamiast poglądu komunistów. Pytanie dotyczy tego, z czym Cezary polemizuje: z przekonaniem, że to klasa robotnicza odrodzi społeczeństwo.

Materiały źródłowe

Fragment "Przedwiośnia" Stefana Żeromskiego — Fragment: Stefan Żeromski, "Przedwiośnie" (Warszawa 1985) — z arkusza CKE, strona 15. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 15 Oryginalny PDF CKE, str. 15

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 13 - fragment Przedwiośnia Żeromskiego — Strona 15 arkusza CKE 2026 PP - fragment Przedwiośnia + zadanie 13.1. Na podstawie: CKE 2026 Oryginalny PDF CKE, str. 15

Kontekst Przedwiośnia

Stefan Żeromski, Przedwiośnie (1924):

Powieść o młodej Polsce po odzyskaniu niepodległości.
Główny bohater Cezary Baryka — syn Polaków mieszkających w Baku, świadek rewolucji w tym mieście.
Przyjeżdża do Polski i szuka swojej drogi wśród różnych programów odnowy kraju:
- Mit szklanych domów (wizja ojca Cezarego).
- Komunizm (Antoni Lulek).
- Stopniowe reformy (Szymon Gajowiec).
Zakończenie jest otwarte: Cezary idzie na czele pochodu robotników w stronę Belwederu.

Klucz pojęciowy — pogląd, z którym polemizuje Cezary

Komuniści uznawali klasę robotniczą za siłę, która ma przeprowadzić przemianę i odnowić społeczeństwo. Właśnie tę rolę „odrodzicielki tutejszego społeczeństwa” Cezary podważa w przytoczonym fragmencie.

Polemika Cezarego — krok po kroku

Cezary obserwuje polską klasę robotniczą:

„przeżarta […] nędzą i chorobami”,
„w stanie zwyrodnienia czy na drodze do zwyrodnienia”,
„pozbawiona kultury”.

Wniosek logiczny Cezarego: jak taka klasa może „rwać się do roli odrodzicielki tutejszego społeczeństwa”? To sprzeczność.

Klasa „przeżarta nędzą i chorobami może być tylko obiektem czyjejś akcji odrodzeńczej, lecz w żadnym razie nie czynnikiem odradzającym”.

Co Cezary kwestionuje: przekonanie komunistów, że to klasa robotnicza ma pełnić przywódczą rolę w odnowie społeczeństwa. Dlatego radzi mówcy, by takich argumentów nie używał — przemawiają one przeciw komunizmowi.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne wyjaśnienie (pogląd, że klasa robotnicza ma przewodzić odrodzeniu społeczeństwa).
0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Treść zadania