Zadanie 14

Forma według Gombrowicza = narzucony przez innych ludzi sposób bycia, rola społeczna lub maska, do której jednostka jest zmuszana — niezależnie od własnej woli.

Jak działa forma we fragmencie:

• Józio (dorosły) chce krzyknąć, że nie jest uczniem, że zaszła pomyłka; próbuje uciec.
• Ale „coś mnie z tyłu chwyciło jak w kleszcze i przygwoździło na miejscu – dziecięca, infantylna pupa mnie chwyciła”.
• Wynik: Józio zachowuje się jak uczeń — zamiast krzyczeć, „wystawiłem dwa palce do góry, jak to robią uczniowie w szkole”. Pimko odpowiada mu jak uczniowi: „Niech Kowalski siedzi”.
• Józio siedzi „zakneblowany, zbelfrzony i zabelfrowany” (dwa ostatnie to neologizmy Gombrowicza), a Pimko siedzi „jak na Akropolu” i zapisuje coś w notesie.

Mechanizm formy:

1. Inny człowiek narzuca rolę (Pimko narzuca rolę ucznia).
2. Sytuacja, kontekst wymusza zachowanie (szkoła, klasa).
3. Jednostka zostaje uformowana — staje się tym, kim oczekują, że ma być.
4. Próby ucieczki są bezskuteczne — forma jest silniejsza niż wola.

Klucz: forma to zniewolenie przez maskę. Człowiek nie jest "sobą" — jest tym, kim inni go formują.

Słynne pojęcia z Ferdydurke:

• Upupianie = sprowadzenie dorosłego do dziecka (jak Józio przez Pimkę).
• Pupa = symbol infantylizacji.
• Gęba = symbol społecznej maski narzuconej z zewnątrz.

Przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE: forma polega na tym, że w relacjach osoba dominująca narzuca innym sposób postrzegania świata i postępowania; zakłada ograniczenie wolności człowieka, np. narzucenie jednostce określonej roli — we fragmencie dorosły mężczyzna pod wpływem Pimki zachowuje się jak uczeń.