Zadanie 9
Matura z języka polskiego, maj 2026, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.8 — rozpoznawanie tematyki i problematyki; I.1.14 — wykorzystanie kontekstu filozoficznego w interpretacji; I.2.4 — charakteryzowanie głównych prądów filozoficznych.
Treść zadania
W którym z przytoczonych fragmentów pieśni Jana Kochanowskiego znajduje się nawiązanie do stoicyzmu? Zaznacz właściwą odpowiedź, wybraną spośród podanych A-D.
Cztery fragmenty (A-D) pochodzą z Pieśni Jana Kochanowskiego (Pieśń 4, Pieśń 9, Pieśń 16, Pieśń 24, Księgi pierwsze) - patrz strona 11 arkusza CKE.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Odpowiedź: B (Pieśń 9, Księgi pierwsze) — zgodnie z zasadami oceniania CKE.
Uzasadnienie:
- Fragment B opisuje ideał stoicki: spokój ducha niezależny od losu (szczęścia i nieszczęścia).
- „umiał szczęście i nieszczęście znosić” = stoicka niewzruszoność — mędrzec znosi zmienne koleje losu.
- „Temu mężnie wytrzymać, w owym sie nie wznosić” = nie poddawać się ani rozpaczy w nieszczęściu, ani pysze w szczęściu. To umiar, ważny w stoicyzmie.
Pozostałe fragmenty — inne filozofie/tematy:
- A (Pieśń 4): o Miłości (radość, "złota strzała") — nie stoicyzm.
- C (Pieśń 16): o władzy królewskiej podległej Bogu — teologia polityczna, nie stoicyzm.
- D (Pieśń 24): pochwała wina i biesiady — bliżej epikureizmu („Z wina dobra myśl roście, / A frasunek podlany / Taje by śnieg zagrzany”).
Pułapka — mylenie stoicyzmu z epikureizmem. Stoicyzm = umiar, znoszenie losu, niewzruszoność. Epikureizm = umiarkowana przyjemność, radość chwili. Fragment D jest bliższy epikureizmowi, nie stoicyzmowi.
Pułapka — wybór C („Królom moc na poddane i zwierzchność dana”). Fragment mówi o władzy Boga nad królami, nie o etyce stoickiej.
Pułapka — niezauważenie sformułowania „szczęście i nieszczęście znosić” — to wprost stoicka postawa wobec losu.
Materiały źródłowe
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Klucz pojęciowy — stoicyzm
Stoicyzm = filozofia założona przez Zenona z Kition (III w. p.n.e.), rozwinięta przez Senekę, Epikteta, Marka Aureliusza. Główne idee:
- Apatheia — wolność od namiętności, niewzruszoność.
- Aequanimitas — równość ducha w szczęściu i nieszczęściu.
- Mędrzec stoicki — żyje zgodnie z naturą i rozumem, nieporuszony przez fortunę (los).
- Cnota = jedyne prawdziwe dobro; bogactwo, zdrowie, sława są adiafora (rzeczy obojętne).
Analiza fragmentów
A — Pieśń 4 (“Złota to strzała i krom wszego jadu była”): o Miłości, która ugodziła podmiot. To erotyk — nie stoicyzm.
B — Pieśń 9 („A nigdy nie zabłądzi, / Kto tak umysł narządzi, / Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić”): stoicyzm. Fraza „szczęście i nieszczęście znosić” + „mężnie wytrzymać, w owym sie nie wznosić” wyraża stoicką równowagę ducha wobec losu.
→ TO TA ODPOWIEDŹ.
C — Pieśń 16 (“Królom moc na poddane i zwierzchność dana”): hierarchia władzy królewskiej i boskiej — królowie „mają nad sobą Pana”. Nie stoicyzm.
D — Pieśń 24 (“A nam wina przynoście. Z wina dobra myśl roście”): pochwała wina, radość biesiady. Bliżej epikureizmu (przyjemność jako droga do szczęścia) niż stoicyzmu.
Punktacja CKE
- 1 pkt — wybór odpowiedzi B.
- 0 pkt — wybór innej.
Klucz uniwersalny — rozpoznawanie nurtów filozoficznych w poezji
| Nurt | Charakterystyczne motywy / słowa |
|---|---|
| Stoicyzm | znoszenie losu, mężnie, umysł, niewzruszoność, fortuna |
| Epikureizm | umiarkowana przyjemność, biesiada, radość chwili |
| Platonizm | idea, dusza, piękno, miłość duchowa |
| Chrześcijaństwo | Bóg, dusza, raj, cnota, modlitwa |
W Pieśniach Kochanowskiego można znaleźć nawiązania do różnych z tych nurtów.
Podobne zadania
Pieśń o Rolandzie, średniowiecze, wzorzec rycerski, ars moriendi
Zadanie 9 (1 pkt)
maj 2024 • PP
Przeczytaj fragment *Pieśni o Rolandzie* zamieszczony w arkuszu CKE na stronie 11 (opis śmierci Rolanda — laisses CLXXIV-CLXXV). Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tego fragmentu. Zaznacz **P**, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo **F** — jeśli jest fałszywe. 1. W podanym fragmencie zachowanie Rolanda przedstawiono zgodnie ze średniowiecznym wzorcem ascety. 2. W opisie śmierci Rolanda widoczne są elementy symboliki religijnej.
matka cierpiąca, Dziady III Rollisonowa, Wittlin Stabat Mater
Zadanie 9 (2 pkt)
maj 2025 • PP
Zapoznaj się z przytoczonymi w arkuszu fragmentami: *Dziadów* cz. III Adama Mickiewicza (Tekst 1 — scena z panią Rollisonową) oraz wiersza *Stabat Mater* Józefa Wittlina (Tekst 2). Pełna treść obu fragmentów — patrz zdjęcie strony 12 arkusza CKE poniżej. Rozstrzygnij, czy obraz matki w przytoczonym fragmencie *Dziadów* cz. III Adama Mickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza *Stabat Mater* Józefa Wittlina. W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty — każdy w odniesieniu do obu tekstów.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „renesans, Kochanowski, stoicyzm, Pieśni” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl