Zadanie 4

Treść zadania

Rozstrzygnij, czy myśl wyrażona w sentencji rozpoczynającej tekst Agnieszki Krzemińskiej jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona zawartym w 1. akapicie tekstu Olafa Szewczyka. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.

Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Zasady oceniania CKE uznają oba rozstrzygnięcia, jeśli uzasadnienie odwołuje się do obu tekstów.

Sentencja Krzemińskiej: Verba volant, scripta manent, czyli „słowa ulatują, pismo pozostaje” — mówi o trwałości zapisu w porównaniu ze słowem mówionym.

Sentencja Newtona w odczytaniu Szewczyka: „Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów” — każdy naukowiec może zrobić krok naprzód dzięki ustaleniom poprzedników; wiedza ma wartość, bo została „utrwalona dla potomnych”.

Odpowiedź NIE (przykład z zasad oceniania): w tekście 1. sentencja dotyczy dokumentowania wydarzeń za pomocą pisma, a w tekście 2. sens maksymy sprowadza się do tego, że wiele zawdzięczamy poprzednikom.

Odpowiedź TAK (przykład z zasad oceniania): z obu sentencji wynika, że wiedza poprzednich pokoleń przetrwała dzięki utrwaleniu jej w piśmie.

Typowy błąd / pułapka

Pułapka — pominięcie rozstrzygnięcia (TAK / NIE) → 0 pkt.

Pułapka — uzasadnienie tylko jednego tekstu. Polecenie wymaga: „odwołując się do każdego z tekstów”.

Pułapka — omówienie samej sentencji Newtona zamiast jej odczytania przez Szewczyka z 1. akapitu.

Materiały źródłowe

Teksty źródłowe (Tekst 1 i Tekst 2) — Teksty 1 i 2 z arkusza CKE. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 4 Oryginalny PDF CKE, str. 4

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 4 - strona 7 arkusza CKE maj 2026 poziom podstawowy — Strona 7 arkusza CKE 2026 PP - zadanie 4. Na podstawie: CKE 2026 Oryginalny PDF CKE, str. 7

Klucz pojęciowy — sentencja Newtona

„Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów.” (w brzmieniu z tekstu Szewczyka)

Sens metafory:

„Olbrzymi” = wielcy poprzednicy.
„Stoję na ramionach” = korzystam z ich dorobku.
„Widzę dalej” = mogę zrobić krok naprzód.

→ Szewczyk dodaje: „Wiedza przez nich zgromadzona nie byłaby jednak nic warta, gdyby nie została utrwalona dla potomnych” — stąd rola pisma.

Jak rozumować

Co mówi Szewczyk o sentencji Newtona (1. akapit): „każdy naukowiec może zrobić krok do przodu na ścieżce poznania tylko dlatego, że inni przetarli przed nim szlak”. Ustalenia poprzedników są warunkiem postępu — pod warunkiem, że zostały zapisane.

Co mówi sentencja Krzemińskiej: Verba volant, scripta manent — „słowa ulatują, pismo pozostaje”. To myśl o trwałości pisma.

Rozstrzygnięcie: zależy od tego, co uznasz za sedno. Jeśli trwałość zapisu i przekaz wiedzy przyszłym pokoleniom — tak. Jeśli to, że maksyma Newtona mówi o długu wobec poprzedników, a łacińska o utrwalaniu słów — nie. Obie wersje są uznawane, gdy uzasadnienie odwołuje się do obu tekstów.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów.
0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.