Zadanie 5

Rozwiązanie

Wyraz chmura jest neologizmem znaczeniowym, ponieważ:

To stare polskie słowo (oznaczające zbiór kropli wody w atmosferze — chmura na niebie).
W tekście Krzemińskiej zostało użyte w nowym, technologicznym znaczeniu — jako "chmura obliczeniowa" / "cloud computing" = zdalne serwery przechowujące dane dostępne przez internet.
Słowo pozostaje to samo (forma niezmieniona), ale otrzymało nowy sens — typowa cecha neologizmu znaczeniowego.

Neologizm znaczeniowy = istniejący w języku wyraz zyskuje nowe znaczenie, najczęściej metaforycznie odnosząc się do tego, co istniało (chmura na niebie → chmura danych w sieci — obie są rozproszonymi, zewnętrznymi, niematerialnymi zbiorami).

W przeciwieństwie do neologizmu słowotwórczego (gdzie tworzy się nowy wyraz, np. "lajkować", "googlować"), neologizm znaczeniowy wykorzystuje stary wyraz w nowym sensie.

Typowy błąd / pułapka

Pułapka — pomylenie typów neologizmów:

Słowotwórczy: nowy wyraz (np. "telewizor", "lajkować").
Znaczeniowy: stary wyraz, nowe znaczenie (np. "chmura", "myszka", "okno" w sensie komputerowym).
Frazeologiczny: nowy związek wyrazowy (np. "być na fali").

W odpowiedzi trzeba wskazać oba znaczenia (stare i nowe) i powiedzieć, że forma się nie zmieniła — to klucz znaczeniowego neologizmu.

Materiały źródłowe

Tekst 1 z arkusza CKE. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 4 Oryginalny PDF CKE, str. 4

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 5 - strona 7 arkusza CKE maj 2026 poziom podstawowy — Strona 7 arkusza CKE 2026 PP - zadanie 5. Na podstawie: CKE 2026 Oryginalny PDF CKE, str. 7

Klucz pojęciowy — neologizm znaczeniowy

Typ neologizmu	Cecha	Przykłady
Słowotwórczy	nowy wyraz utworzony przyrostkami	”lajkować”, “googlować”, “esemes”
Znaczeniowy	stary wyraz, nowy sens	”chmura” (cloud), “myszka” (komputerowa), “okno” (Windows)
Frazeologiczny	nowy związek wyrazowy	”być na fali”, “tankować informacje”
Zapożyczenie	przyswojenie obcego słowa	”computer” → “komputer”, “smartphone” → “smartfon”

Jak rozumować

Stare znaczenie “chmura” = zbiór drobnych kropli wody w atmosferze. Znaczenie pierwotne, dosłowne, znane od wieków.

Nowe znaczenie “chmura” = cloud computing / chmura danych. Zdalne serwery przechowujące pliki i programy, do których użytkownik ma dostęp przez internet. Wprowadzone do polszczyzny w XXI wieku (jako kalka z angielskiego “cloud”).

Mechanizm metafory: oba znaczenia łączy obraz rozproszonego, niematerialnego, zewnętrznego zbioru:

Chmura na niebie = rozproszone krople, daleko od ziemi, lekka.
Chmura danych = rozproszone serwery, daleko od użytkownika, niematerialna (z perspektywy użytkownika).

Dlaczego to neologizm znaczeniowy?

Wyraz pozostaje ten sam (“chmura”).
Powstaje nowy sens (technologiczny).
Nie tworzy się nowego słowa — wystarczy nowy kontekst.

→ Typowy przykład neologizmu znaczeniowego.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne uzasadnienie wskazujące dwa znaczenia wyrazu (stare i nowe) oraz brak zmiany formy.
0 pkt — odpowiedź niepełna albo niedotyczy znaczeniowego charakteru neologizmu.

Klucz uniwersalny — neologizmy

Pytanie	Co zrobić
”uzasadnij, że jest neologizmem znaczeniowym”	Pokaż dwa znaczenia (stare + nowe), forma niezmieniona.
”uzasadnij, że jest neologizmem słowotwórczym”	Pokaż, że to nowy wyraz utworzony przyrostkiem/przedrostkiem.
”uzasadnij, że jest zapożyczeniem”	Wskaż język źródłowy (najczęściej angielski).

Treść zadania