Zadanie 5

Zadanie 5

Matura z języka polskiego, maj 2026, poziom podstawowy

Wymaganie:

I.2.3 — rozpoznawanie środków językowych zastosowanych w tekstach; II.3.4 — rozpoznawanie zjawisk powodujących niejednoznaczność wypowiedzi; SP VII–VIII II.2.3 i II.2.5 — sposoby wzbogacania słownictwa, treść wyrazu.

Rozwiązanie

Wyraz chmura jest neologizmem znaczeniowym, ponieważ:

To stare polskie słowo (oznaczające zbiór kropli wody w atmosferze — chmura na niebie).
W tekście Krzemińskiej zostało użyte w nowym, technologicznym znaczeniu — jako "chmura obliczeniowa" / "cloud computing" = zdalne serwery przechowujące dane dostępne przez internet.
Słowo pozostaje to samo (forma niezmieniona), ale otrzymało nowy sens — typowa cecha neologizmu znaczeniowego.

Neologizm znaczeniowy = istniejący w języku wyraz zyskuje nowe znaczenie, często na zasadzie przenośni (chmura na niebie → chmura jako wirtualna przestrzeń do gromadzenia danych).

W przeciwieństwie do neologizmu słowotwórczego (gdzie tworzy się nowy wyraz, np. „lajkować”, „googlować”), neologizm znaczeniowy wykorzystuje stary wyraz w nowym sensie.

Typowy błąd / pułapka

Pułapka — pomylenie typów neologizmów:

Słowotwórczy: nowy wyraz (np. „lajkować”).
Znaczeniowy: stary wyraz, nowe znaczenie (np. „chmura”, „myszka”, „okno” w sensie komputerowym).

Pułapka — podanie samego nowego znaczenia. Zasady oceniania CKE wprost nie uznają odpowiedzi, która ogranicza się do podania nowego znaczenia wyrazu chmura — trzeba pokazać, że to nowe znaczenie dawnego wyrazu (np. zestawić je z pierwotnym).

Materiały źródłowe

Tekst 1 z arkusza CKE. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 4 Oryginalny PDF CKE, str. 4

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 5 - strona 7 arkusza CKE maj 2026 poziom podstawowy — Strona 7 arkusza CKE 2026 PP - zadanie 5. Na podstawie: CKE 2026 Oryginalny PDF CKE, str. 7

Klucz pojęciowy — neologizm znaczeniowy

Typ neologizmu	Cecha	Przykłady
Słowotwórczy	nowy wyraz utworzony środkami słowotwórczymi	„lajkować”, „googlować”
Znaczeniowy	stary wyraz, nowy sens	„chmura” (w informatyce), „myszka” (komputerowa)
Zapożyczenie	przyswojenie obcego słowa	„smartphone” → „smartfon”

Jak rozumować

Stare znaczenie “chmura” = zbiór drobnych kropli wody w atmosferze. Znaczenie pierwotne, dosłowne, znane od wieków.

Nowe znaczenie “chmura” = cloud computing / chmura danych. Zdalne serwery przechowujące pliki i programy, do których użytkownik ma dostęp przez internet. U Krzemińskiej: zapisujemy ważne treści „również w chmurze”, a „dostęp do niej wymaga prądu, połączenia z siecią i jakiegoś urządzenia”.

Dlaczego to neologizm znaczeniowy?

Wyraz pozostaje ten sam (“chmura”).
Powstaje nowy sens (technologiczny).
Nie tworzy się nowego słowa — wystarczy nowy kontekst.

→ Typowy przykład neologizmu znaczeniowego.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne uzasadnienie (np. pierwotnie chmura to zjawisko atmosferyczne, a wraz z rozwojem technologii informacyjnej wyraz zaczął oznaczać także wirtualną przestrzeń do gromadzenia danych).
0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Nie uznaje się odpowiedzi ograniczonej do podania nowego znaczenia.

Klucz uniwersalny — neologizmy

Pytanie	Co zrobić
”uzasadnij, że jest neologizmem znaczeniowym”	Pokaż dwa znaczenia (stare + nowe), forma niezmieniona.
”uzasadnij, że jest neologizmem słowotwórczym”	Pokaż, że to nowy wyraz utworzony przyrostkiem/przedrostkiem.
”uzasadnij, że jest zapożyczeniem”	Wskaż język źródłowy (najczęściej angielski).

Treść zadania