Zadanie 15

Rozwiązanie

Życie w łagrze doprowadziło Jewrieja do postępowania niezgodnego z zasadami moralnymi, które obowiązują poza obozem (tak brzmi przykładowa odpowiedź w zasadach oceniania CKE).

We fragmencie oficer NKWD stawia go przed wyborem: „własną śmierć lub śmierć tych czterech”. Wyczerpany codziennym zmaganiem ze śmiercią Jewriej wybiera własne przetrwanie — „chciałem żyć” — i składa żądane zeznanie obciążające czterech Niemców ze swojej brygady. Dwa dni później zostają rozstrzelani. Wola przeżycia okazała się w łagrze silniejsza niż zasady moralne.

Po latach ta decyzja nadal go dręczy: szuka kogoś, kto był w obozie sowieckim i powie mu jedno słowo — „rozumiem”.

Typowy błąd / pułapka

Pułapka — opis fragmentu bez wniosku o postawie. Trzeba pokazać, jak łagier zmienił jego postępowanie — nie tylko opisać, co go spotkało.

Pułapka — samo streszczenie zdarzeń („złożył zeznanie”). Trzeba nazwać wpływ łagru na postawę: działanie wbrew zasadom moralnym, by przeżyć.

Pułapka — pomylenie z postawą narratora. Zadanie 15.1 dotyczy Jewrieja; postawa narratora (odmowa słowa „rozumiem”) to temat zadania 15.2.

Materiały źródłowe

Fragment "Innego świata" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego — Fragment: Gustaw Herling-Grudziński, "Inny świat" (Warszawa 1998) — z arkusza CKE, strona 17. Na podstawie: CKE — arkusz, strona 17 Oryginalny PDF CKE, str. 17

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 15 - fragment Innego świata Herlinga-Grudzińskiego — Strona 17 arkusza CKE 2026 PP - fragment Innego świata + zadanie 15.1. Na podstawie: CKE 2026 Oryginalny PDF CKE, str. 17

Kontekst Innego świata

Inny świat Gustawa Herlinga-Grudzińskiego to relacja z sowieckiego łagru w Jercewie. Obóz jest w nim „innym światem”, w którym zasady moralne obowiązujące na wolności przestają działać.

Analiza postawy Jewrieja

Przymus wyboru: oficer NKWD żąda od Jewrieja zeznania przeciw czterem Niemcom z jego brygady. Jeśli odmówi, wróci na ogólne roboty, „do lasu”. Jewriej ma do wyboru „własną śmierć lub śmierć tych czterech”.

Wybór przetrwania: „Miałem dość lasu i tego przeraźliwego, codziennego wywijania się od śmierci – chciałem żyć. Złożyłem zeznanie.” Niemców rozstrzelano dwa dni później.

Wniosek o postawie: łagier doprowadził Jewrieja do czynu sprzecznego z zasadami moralnymi obowiązującymi poza obozem — dla ratowania siebie poświęcił życie innych.

Ślad po latach: Jewriej wie, że nikt z ludzi, wśród których teraz żyje, „nie uwierzyłby lub uwierzywszy, nie podałby mi ręki”, dlatego prosi narratora o jedno słowo: „rozumiem”.

Wzorcowa odpowiedź

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne wyjaśnienie (np. łagier doprowadził Jewrieja do postępowania niezgodnego z zasadami moralnymi obowiązującymi poza obozem).
0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Treść zadania