Zadanie 16
Matura z języka polskiego, maj 2026, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.7 — znajomość i zrozumienie treści lektur obowiązkowych; I.1.8 — rozpoznawanie tematyki i problematyki; I.1.13 — wskazywanie w tekście miejsc, które mogą stanowić argumenty na poparcie interpretacji.
Treść zadania
Rozstrzygnij, czy nazwa Ministerstwo Prawdy jest adekwatna do działań tego urzędu opisanych w powieści Rok 1984 George'a Orwella. Uzasadnij odpowiedź.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie (jedna z możliwych odpowiedzi): NIE — nazwa Ministerstwo Prawdy nie jest adekwatna do działań tego urzędu.
Uzasadnienie:
- Ministerstwo Prawdy (w angielskim oryginale nowomowy: Minitrue) jest urzędem zajmującym się fałszowaniem historii, niszczeniem dokumentów, zmienianiem gazet, by pasowały do aktualnej linii Partii.
- Winston Smith (główny bohater) pracuje w tym urzędzie — codziennie przepisuje stare numery The Times, by zgadzały się z bieżącą propagandą.
- "Niewygodne" fakty trafiają do memory holes (otworów pamięci) i są niszczone.
- Ministerstwo fabrykuje kłamstwa: zwycięstwa, statystyki, sojusze, historię.
Klucz: nazwa jest ironiczna i manipulacyjna. Urząd robi odwrotność swojej nazwy — fabrykuje kłamstwo, nie służy prawdzie.
Możliwe też rozstrzygnięcie TAK (przykład z zasad oceniania CKE): nazwa jest adekwatna, bo w Oceanii to Wielki Brat decydował, co jest prawdą i co obywatele mają uważać za prawdziwe — a ministerstwo tę „prawdę” wytwarzało. Liczy się trafne uzasadnienie.
Podobnie zbudowane są nazwy pozostałych ministerstw Oceanii (dwójmyślenie, ang. doublethink):
- Ministerstwo Prawdy (Minitrue) — fałszuje prawdę.
- Ministerstwo Pokoju (Minipax) — prowadzi wojnę.
- Ministerstwo Miłości (Miniluv) — tortury i represje.
- Ministerstwo Obfitości (Miniplenty) — zarządza niedoborami.
Hasła Partii: "Wojna to pokój", "Wolność to niewola", "Ignorancja to siła" — wszystkie odwracają znaczenia. To nowomowa (Newspeak) — narzędzie manipulacji totalitarnej.
Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — rozstrzygnięcie bez uzasadnienia opartego na działaniach urzędu opisanych w powieści (np. praca Winstona przy poprawianiu dawnych wydań gazet). Pułapka — błąd rzeczowy w odniesieniu do treści lektury obowiązkowej — według zasad oceniania skutkuje 0 pkt.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Kontekst Roku 1984
George Orwell, 1984 (1949) — klasyk antyutopii politycznej:
- Świat podzielony na trzy supermocarstwa: Oceania, Eurazja, Wschódazja.
- Wielki Brat (Big Brother) = przywódca Partii, wszechobecny w plakatach i ekranach.
- Cztery ministerstwa rządzą Oceanią — każde z nazwą odwracającą swoje działanie.
- Nowomowa (Newspeak) = język propagandy, ograniczający myślenie.
- Doublethink = podwójne myślenie, akceptowanie sprzeczności.
Ministerstwo Prawdy — co naprawdę robi?
Fałszowanie historii: pracownicy (jak Winston Smith) przepisują stare gazety, by zgadzały się z aktualną linią Partii. Wczorajszy “wróg” staje się dzisiejszym “sojusznikiem” — i historia “zawsze tak była”.
Niszczenie dokumentów: “niewygodne” fakty trafiają do memory holes (otworów pamięci) → spalane, znikają.
Produkcja propagandy: Ministerstwo Prawdy tworzy wiadomości, filmy, książki, piosenki — wszystko zgodne z propagandą.
Tworzenie nowomowy: w ministerstwie powstaje słownik nowomowy, w którym słowa znikają albo tracą dawne, „niebezpieczne” znaczenia.
Mechanizm nazwy — ironiczna manipulacja
Nazwa Ministerstwo Prawdy = doublethink:
- Słowo “prawda” sugeruje uczciwość, fakty, rzetelność.
- Faktyczne działania = fałszerstwo, manipulacja, propaganda.
- Obywatele mają akceptować tę sprzeczność (doublethink) — wierzyć, że ministerstwo służy prawdzie, choć codziennie widzą jego kłamstwa.
To klasyczny mechanizm totalitarnej manipulacji: nazywaj rzeczy ich odwrotnością, by ludzie zatracili rozróżnienie prawdy i kłamstwa.
Wzorcowa odpowiedź
Punktacja CKE
- 1 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie (zasady oceniania CKE podają przykłady zarówno dla „nie”, jak i dla „tak”).
- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Orwell "Rok 1984", Ministerstwo Prawdy, nowomowa, totalitaryzm” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl