Zadanie 17
Matura z języka polskiego, maj 2026, poziom podstawowy
Wymaganie: I.1.7 — znajomość lektur obowiązkowych; I.1.14 — wykorzystanie kontekstów w interpretacji; III.1.1, III.1.3, III.1.6 — tezy i argumenty, zasada kompozycyjna, logika wywodu; II.4.1 — ortografia i interpunkcja (wymagania wg zasad oceniania CKE 2026, zadanie 17).
Treść zadania
Zad 17 (0-35 pkt) — WYPRACOWANIE. Wybierz jeden z dwóch tematów (min. 300 wyrazów):
Temat 1: Wpływ pracy na człowieka i na otaczającą go rzeczywistość.
Temat 2: Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza;
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki;
- wybranych kontekstów.
W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
Źródło: arkusz CKE MPOP-P1-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Plan dla Tematu 1 — Wpływ pracy na człowieka:
Plan dla Tematu 1 — Wpływ pracy na człowieka (przykładowy):
- Lektura obowiązkowa: Lalka Prusa (Wokulski, Rzecki, etos pracy).
- Inny utwór: Ludzie bezdomni Żeromskiego (Tomasz Judym).
- Konteksty: pozytywizm (praca organiczna, praca u podstaw), Marks (alienacja).
Plan dla Tematu 2 — Postrzeganie przez innych (przykładowy):
- Lektura obowiązkowa: Lalka (Wokulski próbuje zyskać akceptację arystokracji).
- Inny utwór: Ferdydurke Gombrowicza (Józio „upupiony” przez Pimkę).
- Konteksty: egzystencjalizm Sartre'a, socjologia Goffmana.
Lekturę obowiązkową trzeba wybrać z listy w arkuszu (s. 3–4 arkusza z wypracowaniem); Ferdydurke i Lalka na niej są.
Pułapka 1 — brak lektury obowiązkowej z listy w arkuszu albo błąd kardynalny (falsyfikacja głównych wątków lub losów głównych bohaterów lektury) = 0 pkt w kryterium „Spełnienie formalnych warunków polecenia”, a wtedy 0 pkt we wszystkich pozostałych kryteriach, czyli 0 pkt za całe wypracowanie. Pułapka 2 — mniej niż 300 wyrazów: praca jest oceniana tylko w kryteriach „Spełnienie formalnych warunków polecenia” i „Kompetencje literackie i kulturowe”; za kompozycję i język — 0 pkt. Pułapka 3 — streszczenie zamiast argumentu. Według zasad oceniania przywołanie utworu w formie streszczenia nie stanowi argumentu. Pułapka 4 — mniej niż dwa konteksty (zasady oceniania: zdający musi wykorzystać dwa konteksty, mogą być z tej samej kategorii). Pułapka 5 — brak własnego zdania z uzasadnieniem (polecenie: „Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij”). Pułapka 6 — błędy językowe, ortograficzne, interpunkcyjne.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Struktura wypracowania na maturze PP
| Element | Funkcja |
|---|---|
| Wstęp (1 akapit) | Postawienie tezy, wprowadzenie problemu |
| Rozwinięcie (3-4 akapity) | Argumenty + lektury + konteksty |
| Zakończenie (1 akapit) | Wnioski, podsumowanie tezy |
Minimalna długość: 300 wyrazów (polecenie w arkuszu). Do pełnej realizacji polecenia wystarczą — według zasad oceniania — dwa argumenty. Forma jest dowolna (np. rozprawka, szkic krytyczny, esej), byle była wypowiedzią argumentacyjną.
TEMAT 1 — Wpływ pracy na człowieka i rzeczywistość
Teza propozycyjna
Praca jest fundamentem ludzkiej godności i siłą zmieniającą świat — choć może być też źródłem cierpienia, alienacji lub szczęścia. Jej wpływ zależy od warunków, w jakich jest wykonywana, i od człowieka, który ją wykonuje.
Kompozycja
Wstęp: Praca jako fundamentalna kategoria. Cytat / aforyzm (Norwid, Konopnicka). Postawienie tezy.
Argument 1 — Praca jako droga awansu i sens życia (LALKA Prusa):
- Wokulski od posługacza u Hopfera do bogatego kupca — praca jako droga społecznego awansu.
- Rzecki — praca jako sens istnienia (sklep = dom, rodzina).
- Pozytywistyczny etos: praca organiczna, praca u podstaw (w Lalce np. gospodarstwo Prezesowej w Zasławku — ten przykład podają zasady oceniania CKE).
- Kontekst: pozytywizm po klęsce powstań — praca alternatywą zbrojnej walki.
Argument 2 — Praca dla innych (LUDZIE BEZDOMNI Żeromskiego):
- Tomasz Judym — lekarz oddany pracy dla biednych. Rezygnuje z miłości (Joasia), bo wybiera misję społeczną.
- Praca jako próba zmiany rzeczywistości — w Cisach Judym chce poprawić warunki zdrowotne mieszkańców (sprawa sadzawki), ale przegrywa z interesami innych.
- Kontekst egzystencjalny: praca jako wybór moralny, jako sens.
Argument 3 — Mroczna strona pracy (alienacja, wyzysk):
- Przedwiośnie Żeromskiego — klasa robotnicza „przeżarta […] nędzą i chorobami” (fragment z cz. 1 arkusza).
- Kontekst filozoficzny: Marks o alienacji pracy w kapitalizmie.
Zakończenie: Praca = ambiwalentna siła. Może dawać godność (Wokulski, Judym), ale może też niszczyć (robotnicy fabryczni). Kluczowe są warunki i intencje.
TEMAT 2 — Postrzeganie przez innych
Teza propozycyjna
Postrzeganie przez innych staje się ważne dla człowieka wtedy, gdy szuka akceptacji, uznania społecznego lub jest zmuszony do dostosowania się do norm grupy. Ta zależność może być źródłem motywacji, ale częściej — cierpienia i utraty autentyczności.
Kompozycja
Wstęp: Człowiek jako istota społeczna — Arystoteles “zoon politikon”. Postrzeganie przez innych wpisane w naturę. Teza.
Argument 1 — Walka o akceptację (LALKA Prusa):
- Wokulski — bogaty kupiec, ale dla arystokracji (m.in. Izabeli Łęckiej) wciąż tylko kupiec. Praca i majątek nie wystarczą.
- Postrzeganie przez Izabelę = obsesja, która go niszczy.
- Kontekst społeczny: bariery stanowe w XIX-wiecznym społeczeństwie.
Argument 2 — Zniewolenie formą (FERDYDURKE Gombrowicza):
- Józio “upupiony” przez Pimkę — narzucona rola ucznia, choć jest dorosłym.
- Postrzeganie innych formuje człowieka — „pupa”, „gęba”.
- Gombrowicz: człowiek zawsze tkwi w jakiejś formie narzuconej przez innych.
- Kontekst filozoficzny: egzystencjalizm Sartre’a (“piekło to inni”), psychologia Goffmana (“teatr życia”).
Argument 3 — Po przekroczeniu granic moralnych (INNY ŚWIAT Herlinga-Grudzińskiego):
- Jewriej latami milczy o zeznaniu, które w łagrze kosztowało życie czterech ludzi — wie, że ludzie na wolności nie podaliby mu ręki. Ocena innych staje się ważna, gdy człowiek nosi w sobie winę.
- Kontekst egzystencjalny: sytuacja graniczna i sumienie.
Zakończenie: Postrzeganie ważne, gdy szukamy akceptacji (Wokulski), gdy nie umiemy uciec od formy (Józio) albo gdy dźwigamy winę (Jewriej).
Ogólne zasady wypracowania CKE
Punktacja CKE (0-35 pkt)
| Kryterium | Punkty | Co się ocenia |
|---|---|---|
| Spełnienie formalnych warunków polecenia | 0-1 | Brak błędu kardynalnego, odwołanie do lektury obowiązkowej z listy, praca choć częściowo dotyczy problemu i jest wypowiedzią argumentacyjną. |
| Kompetencje literackie i kulturowe | 0-16 | Argumentacja, wykorzystanie lektur i kontekstów; za każdy błąd rzeczowy -1 pkt. |
| Kompozycja wypowiedzi | 0-7 | Struktura, spójność, styl. |
| Język wypowiedzi | 0-11 | Zakres i poprawność środków językowych (0–7), ortografia (0–2), interpunkcja (0–2). |
Razem: 35 punktów (z 60 całego egzaminu = 58%). Źródło: zasady oceniania CKE, termin główny 2026, zadanie 17.
Klucz uniwersalny — strategia wypracowania
- Wybierz temat, do którego masz najlepiej opanowane lektury.
- Zaplanuj: teza + co najmniej 2 argumenty + 2 konteksty.
- Pisz: wstęp → rozwinięcie → zakończenie; czas 240 minut jest wspólny dla testów i wypracowania.
- Sprawdź: błędy, długość (co najmniej 300 wyrazów), lektura obowiązkowa.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, dwa tematy, praca / postrzeganie przez innych” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl