Zadanie 1
Matura z języka polskiego, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania z obszarów I–III podstawy programowej (kształcenie literackie i kulturowe, kształcenie językowe, tworzenie wypowiedzi), w tym zakresu rozszerzonego — wg zasad oceniania CKE 2023.
Treść zadania
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
- Lektura obowiązkowa (z listy lub narzucona w temacie).
- Utwory MUSZĄ reprezentować co najmniej dwie epoki literackie.
- W wypracowaniu przedstaw swoje zdanie i je uzasadnij.
- Co najmniej 500 wyrazów.
Temat 1. Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim. (Lektura obowiązkowa + utwory z dwóch różnych epok + kontekst)
Temat 2. „Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja." (Maria Wichowa)
Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.
(Mała Apokalipsa Tadeusza Konwickiego + utwory z dwóch różnych epok + kontekst)
Źródło: arkusz CKE MPOP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wypracowanie PR — 35 pkt, 210 minut. Wymogi z polecenia 2023: co najmniej 500 wyrazów, utwory z co najmniej dwóch epok literackich, lektura obowiązkowa (w temacie 2 — Mała Apokalipsa). Wymóg odwołania do sposobów przedstawienia problemu pojawił się w poleceniu dopiero w 2024 r.
Poniżej: propozycje lektur do obu tematów + strategia.
Pułapka 1: utwory z jednej epoki → według zasad oceniania 0 pkt w kryterium 1, czyli 0 pkt za całą pracę. Pułapka 2: < 500 wyrazów → ocena tylko w kryteriach 1 i 2, maks. 17 pkt. Pułapka 3: pominięcie Małej Apokalipsy w temacie 2 → 0 pkt z kryterium 1, czyli 0 pkt za pracę. Pułapka 4: streszczanie utworów zamiast argumentacji związanej z problemem z tematu.
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Pierwszy PR w Formule 2023 — kontekst
17 maja 2023 r. odbył się pierwszy egzamin maturalny z polskiego na poziomie rozszerzonym w Formule 2023 (data z arkusza). Polecenie wymagało: co najmniej 500 wyrazów i utworów z co najmniej dwóch epok.
TEMAT 1 — Realizm i fantastyka
Kluczowe pojęcia
- Realizm — konwencja wiernego odwzorowania rzeczywistości społecznej i psychologicznej, prawdopodobieństwo, motywacja przyczynowo-skutkowa, typowość bohaterów (Balzac, Flaubert, Prus).
- Fantastyka — konwencja wprowadzająca elementy nadprzyrodzone, niemożliwe (duchy, demony, magia, cudowności).
- Przenikanie się konwencji — utwór, w którym realizm i fantastyka współistnieją (realizm magiczny, fantastyka w realistycznym tle).
Funkcje przenikania: demaskacja, alegoria, krytyka społeczna, transcendencja, dostęp do prawd niewyrażalnych w realizmie.
Lektury obowiązkowe pasujące do tematu
| Lektura | Realizm | Fantastyka | Epoka |
|---|---|---|---|
| Bułhakow, Mistrz i Małgorzata | Moskwa lat 30. | Woland, bal diabłów, lot Małgorzaty | XX wiek |
| Schulz, Sklepy cynamonowe | prowincjonalna Drohobycz | mityczne przemiany ojca | międzywojnie |
| Mickiewicz, Dziady cz. III | więzienie Konrada | aniołowie, diabły, Widzenie ks. Piotra | romantyzm |
| Mickiewicz, Dziady cz. II | obrzęd wiejski | duchy zmarłych | romantyzm |
| Słowacki, Balladyna | walka o władzę, zbrodnie bohaterki | Goplana, Skierka i Chochlik, Pustelnik | romantyzm |
| Kafka, Proces | biurokracja | nielogiczność sądu | XX wiek |
Rekomendacja: Bułhakow, Mistrz i Małgorzata + Mickiewicz, Dziady cz. III → 2 epoki: romantyzm + XX wiek. Kontekst: realizm magiczny Marqueza lub teoria fantastyki Todorova.
Wzorcowe wypracowanie — Temat 1
TEMAT 2 — Tradycja antyczna i biblijna
Kluczowe pojęcie
Sposoby nawiązywania do tradycji (antycznej i biblijnej):
- Aluzja (subtelne odwołanie) — np. nazwiska, miejsca, motywy.
- Cytat — bezpośredni przytoczenie.
- Parafraza — przekład myśli na własny język.
- Reinterpretacja — nowe odczytanie znanego motywu.
- Parodia / pastisz — naśladowanie w celu komicznym lub krytycznym.
- Topos — utrwalony schemat (np. Vanitas, Memento mori, Carpe diem).
Funkcje nawiązań: uniwersalizacja, autorytet tradycji, dialog z kulturą, demaskacja, ironia, kontynuacja wartości.
Lektury obowiązkowe pasujące do tematu
| Lektura | Nawiązanie | Epoka |
|---|---|---|
| Konwicki, Mała Apokalipsa (NARZUCONA) | Apokalipsa św. Jana | XX wiek |
| Kochanowski, Treny | tradycja antycznego trenu, motywy biblijne (Hiob) | renesans |
| Mickiewicz, Dziady cz. III | mesjanizm (Polska-Chrystus), motywy biblijne | romantyzm |
| Sofokles, Antygona | prawa boskie vs ludzkie (kontekst antyczny) | starożytność |
| Camus, Dżuma | zaraza jako biblijna plaga (kazanie ojca Paneloux) | XX wiek |
| Mickiewicz, Pan Tadeusz | toposy antyczne (sielanka, epopeja) | romantyzm |
Rekomendacja: Konwicki, Mała Apokalipsa (narzucona) + Mickiewicz, Dziady cz. III (mesjanizm biblijny) → 2 epoki: romantyzm + XX wiek. Plus Treny Kochanowskiego jako kontekst.
Wzorcowe wypracowanie — Temat 2
Strategia pisania PR 2023
Identyczna jak w 2024 PR — patrz zadanie 1 z 2024 maj PR dla pełnej strategii.
Krytyczne:
- 500 wyrazów minimum.
- 2 epoki literackie — sprawdź!
- Własne zdanie z uzasadnieniem.
- Lektura obowiązkowa narzucona w temacie (temat 2: Mała Apokalipsa) MUSI się pojawić.
Punktacja CKE
Identyczna jak w PP — patrz zadanie 17 z 2024 maj PP.
Klucz uniwersalny
- Każdy argument — związany z problemem z tematu, oparty na analizie utworu, nie na streszczeniu.
- Konteksty PR — teoretycznoliterackie, filozoficzne, historyczne.
- Język precyzyjny — terminy literaturoznawcze używane poprawnie.
- Co najmniej 2 epoki literackie — warunek formalny.
- Minimum 500 wyrazów — wymóg z polecenia.
Podobne zadania
wypracowanie PR, synkretyzm, kreacja przestrzeni, Schulz
Zadanie 1 (35 pkt)
maj 2024 • PR
Wybierz **jeden** z poniższych tematów i napisz wypracowanie. - W pracy rozważ problem podany w temacie. - Argumenty + utwory literackie + kontekst. - Odwołaj się **zarówno do problematyki utworów, jak i do sposobów przedstawienia** problemu w utworze. - Jednym z utworów MUSI być **lektura obowiązkowa** (z listy lub narzucona w temacie). - Utwory MUSZĄ reprezentować **co najmniej dwie epoki literackie**. - Przedstaw swoje zdanie i uzasadnij je. - **Co najmniej 500 wyrazów**. **Temat 1.** **Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich.** (Lektura obowiązkowa + utwory z dwóch różnych epok + kontekst) **Temat 2.** **Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?** (Wybrane opowiadanie z tomu *Sklepy cynamonowe* Brunona Schulza + utwory z dwóch różnych epok + kontekst)
wypracowanie PR, intertekstualność, oniryzm, problematyka, środki artystyczne
Zadanie 1 (35 pkt)
maj 2025 • PR
Wybierz **jeden** z poniższych tematów i napisz wypracowanie. W pracy odwołaj się ZARÓWNO do **problematyki utworów**, jak i do **sposobów przedstawienia danego problemu** w utworze. Jednym z utworów MUSI być **lektura obowiązkowa** (z listy w arkuszu — zakres podstawowy lub rozszerzony 2024). **Co najmniej 400 wyrazów**. **Temat 1.** *Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.* Na czym mogą polegać **relacje między tekstami** i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia uczyń powyższy cytat. W pracy odwołaj się do: ***Antygony w Nowym Jorku*** Janusza Głowackiego, **innych utworów literackich**, **wybranego kontekstu**. **Temat 2.** **Konwencja oniryczna** jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim. W pracy odwołaj się do: **lektury obowiązkowej** (z listy w arkuszu), **innych utworów literackich**, **wybranego kontekstu**.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie PR, realizm i fantastyka, tradycja antyczna i biblijna” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl