Zadanie 13
Matura z matematyki, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: X.4 — pole powierzchni graniastosłupów; XIII.R3-R5 — pochodna, monotoniczność, optymalizacja.
Treść zadania
Rozważamy wszystkie graniastosłupy prawidłowe trójkątne o objętości , których krawędź podstawy ma długość nie większą niż .
Zadanie 13.1. (0–2)
Wykaż, że pole powierzchni całkowitej graniastosłupa w zależności od długości krawędzi podstawy graniastosłupa jest określone wzorem
Zadanie 13.2. (0–4)
Pole powierzchni całkowitej graniastosłupa w zależności od długości krawędzi podstawy graniastosłupa jest określone wzorem
dla .
Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozważanych graniastosłupów, którego pole powierzchni całkowitej jest najmniejsze. Oblicz to najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.
Źródło: arkusz CKE MMAR-R0-100. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
,
CKE wprost: jeśli rozważasz inną bryłę niż graniastosłup prawidłowy trójkątny (np. czworokątny lub ostrosłup) — 0 punktów za 13.1. W 13.2: jeśli przyjmiesz tylko bez sprawdzenia czy P jest naprawdę najmniejsze (np. nie zbadasz znaku pochodnej) — 0 punktów.
Strona arkusza CKE z tym zadaniem
Schemat bryły
Graniastosłup prawidłowy trójkątny to bryła, której podstawy są trójkątami równobocznymi o boku , a krawędzie boczne (wysokość ) są prostopadłe do podstaw. Składa się z:
- 2 trójkątnych podstaw (każda o polu )
- 3 prostokątnych ścian bocznych (każda o wymiarach )
13.1 — wykaż wzór (2 pkt)
Wyraź wysokość przez z warunku objętości.
Objętość graniastosłupa = pole podstawy × wysokość:
Stąd:
Wymnóż licznik i mianownik przez , żeby pozbyć się pierwiastka z mianownika:
Wzór na pole powierzchni całkowitej graniastosłupa:
Podstaw do wzoru:
To należało wykazać.
13.2 — znajdź minimum na (4 pkt)
Treść ogranicza dziedzinę: .
Oblicz pochodną . Wzór dla stałego , więc:
Wyznacz miejsca zerowe pochodnej. Rozwiąż dla :
Pomnóż przez :
(bo ).
Sprawdź, czy leży w dziedzinie .
. Zatem → NIE należy do dziedziny.
Zbadaj znak pochodnej w dziedzinie. Dla mamy , czyli , czyli:
(po pomnożeniu przez , co jest dodatnie). Pochodna jest ujemna w całej dziedzinie, więc funkcja jest malejąca na .
Wniosek: funkcja malejąca na przedziale domkniętym z prawej strony przyjmuje wartość najmniejszą w prawej granicy, czyli dla:
Oblicz .
Pierwszy człon: , więc .
Drugi człon: .
Punktacja CKE
13.1 (2 pkt):
- 1 pkt — wyznaczenie (lub równoważnej postaci).
- 2 pkt — pełne wyprowadzenie wzoru .
13.2 (4 pkt):
- 1 pkt — wyznaczenie pochodnej .
- 2 pkt — poprawne rozwiązanie → (i stwierdzenie, że to nie należy do dziedziny).
- 3 pkt — uzasadnienie, że funkcja jest malejąca na → najmniejsza wartość w , ALBO obliczenie .
- 4 pkt — pełne rozumowanie: monotoniczność + obliczenie wartości minimum.
Klucz — optymalizacja na zamkniętym przedziale
Procedura dla zadań „znajdź minimum na ” (lub półzamkniętym):
- Pochodna .
- Miejsca zerowe w .
- Wybierz miejsca w dziedzinie — jeśli któreś jest poza, odrzucasz je.
- Zbadaj znak pochodnej w dziedzinie — jeśli stały (jak tutaj), funkcja jest monotoniczna → ekstremum na końcu.
- Jeśli pochodna zmienia znak w dziedzinie, miejsce zmiany to kandydat na ekstremum lokalne.
- Porównaj wartości w kandydatach i na końcach przedziału — wybierz najmniejszą.
Najczęstsze ścieżki: a) ekstremum w środku (gdy pochodna ma miejsce zerowe wewnątrz dziedziny), b) ekstremum na końcu (gdy pochodna nie zeruje się wewnątrz). To zadanie należy do typu b).
Podobne zadania
pochodna, styczna do wykresu funkcji
Zadanie 4 (3 pkt)
Funkcja $f$ jest określona wzorem $$f(x) = \frac{x^3 - 3x + 2}{x}$$ dla każdej liczby rzeczywistej $x$ różnej od zera. W kartezjańskim układzie współrzędnych $(x, y)$ punkt $P$, o pierwszej współrzędnej równej $2$, należy do wykresu funkcji $f$. Prosta o równaniu $y = ax + b$ jest styczna do wykresu funkcji $f$ w punkcie $P$. ### Zadanie 4. (0–3) **Oblicz współczynniki $a$ oraz $b$ w równaniu tej stycznej. Zapisz obliczenia.**
ciągi arytmetyczne i geometryczne, układ równań
Zadanie 7 (4 pkt)
Trzywyrazowy ciąg $(x, y, z)$ jest geometryczny i rosnący. Suma wyrazów tego ciągu jest równa $105$. Liczby $x$, $y$ oraz $z$ są — odpowiednio — pierwszym, drugim oraz szóstym wyrazem ciągu arytmetycznego $(a_n)$, określonego dla każdej liczby naturalnej $n \geq 1$. ### Zadanie 7. (0–4) **Oblicz $x$, $y$ oraz $z$. Zapisz obliczenia.**
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „stereometria, optymalizacja, pochodna" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl