m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MBIP-R0-100-2405 Otwarte krótkie 2 pkt Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 11

Matura z biologii, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

V.7 — układ dokrewny (hormony, gruczoły, regulacja).

Treść zadania

Zadanie 11. (0–2)

Na poniższym schemacie przedstawiono rozmieszczenie wybranych gruczołów układu dokrewnego w organizmie człowieka.

Na schemacie sylwetki człowieka oznaczono literami A, B, C, D cztery gruczoły:

  • A – na szyi (poziom krtani),
  • B – w klatce piersiowej, między płucami (za mostkiem),
  • C – w jamie brzusznej, na szczycie nerek,
  • D – w jamie brzusznej, obok żołądka.

Na podstawie: J. Chlebińska, Anatomia i fizjologia człowieka, Warszawa 1981.

Uzupełnij tabelę – wpisz w puste komórki oznaczenia literowe odpowiednich gruczołów ze schematu oraz ich nazwy.

Funkcja gruczołu Oznaczenie literowe Nazwa gruczołu
Wydziela hormony peptydowe regulujące stężenie glukozy we krwi.
Odgrywa kluczową rolę w dojrzewaniu układu odpornościowego.
Część korowa tego gruczołu wydziela hormony steroidowe, np. kortyzol i niewielkie ilości androgenów.

Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Funkcja Lokalizacja Nazwa gruczołu
Hormony peptydowe regulujące glukozę D trzustka (pancreas)
Dojrzewanie układu odpornościowego B grasica (thymus)
Część korowa — hormony steroidowe (kortyzol + androgeny) C nadnercze (gruczoł nadnerczowy)

(A = tarczyca — wydziela tyroksynę T3/T4 + kalcytoninę, nie pasuje do żadnej funkcji w tabeli.)

Uzasadnienia:

  • D = trzustka: wyspy Langerhansa (1-2% masy) zawierają komórki β (insulina) + α (glukagon) + δ (somatostatyna). Insulina i glukagon to hormony peptydowe (~50 aa) regulujące glukozę: insulina obniża (pobranie glukozy przez tkanki), glukagon podnosi (glikogenoliza w wątrobie).

  • B = grasica: zlokalizowana za mostkiem w klatce piersiowej. W grasicy dojrzewają limfocyty T ("T" od thymus). Hormony grasicze (tymulina, tymopoetyna) wspierają edukację limfocytów. Grasica jest największa w dzieciństwie, ulega inwolucji po pokwitaniu (zostaje tylko fragment szczątkowy w dorosłym).

  • C = nadnercze: na szczycie każdej nerki. Dwie warstwy:

    • Kora (zewnętrzna, 90% masy) — hormony steroidowe:
      • Warstwa kłębkowata: mineralokortykoidy (aldosteron — regulacja sodu i potasu).
      • Warstwa pasmowata: glikokortykoidy (kortyzol — stres, glukoneogeneza).
      • Warstwa siatkowata: androgeny słabe (DHEA).
    • Rdzeń (wewnętrzny, 10%) — hormony katecholaminowe (adrenalina, noradrenalina) → walka/ucieczka.
Typowy błąd / pułapka

Pułapka — pomylenie A (tarczyca) z B (grasica). Tarczyca jest na szyi, grasica w klatce piersiowej za mostkiem. Klucz na schemacie: A wysoko (szyja), B niżej (mostek/płuca).

Pułapka — pomylenie nadnercza z nerką. Nerka = wydalniczy (mocz). Nadnercze = dokrewny (hormony) — siedzi NA szczycie nerki jak czapeczka.

Pułapka — insulina i glukagon NIE są steroidowe. Klucz słowa: peptydowe. Insulina to białko ~51 aa, glukagon ~29 aa. Steroidowe = kortyzol, aldosteron, testosteron (lipofilne).

Pułapka — kortyzol jest steroidowy, NIE peptydowy. Klucz słowa: "część korowa" + "steroidowe" → nadnercze (kora).

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 11 - gruczoły dokrewne człowieka
Strona 15 arkusza CKE 2024 PR biologia - zadanie 11 (schemat A-D + tabela funkcji). Na podstawie: CKE 2024 / Chlebińska, Anatomia i fizjologia człowieka Oryginalny PDF CKE, str. 15

Klucz pojęciowy — główne gruczoły dokrewne człowieka

GruczołLokalizacjaGłówne hormonyFunkcja
Przysadka mózgowaPodstawa mózgu (siodło tureckie)TSH, ACTH, FSH, LH, GH, prolaktyna, ADH, oksytocyna”Główny zegar” układu dokrewnego
TarczycaSzyja, dwa płaty po bokach krtaniT3, T4 (tyroksyna), kalcytoninaMetabolizm + termoregulacja
PrzytarczyceTylna ściana tarczycy (4 ziarna)PTH (parathormon)Gospodarka wapniem
GrasicaZa mostkiem w klatce piersiowejTymulina, tymopoetynaDojrzewanie limfocytów T
NadnerczaNa szczycie nerekKora: kortyzol, aldosteron, androgeny; Rdzeń: adrenalina, noradrenalinaStres + regulacja jonowa
TrzustkaBrzuch, obok dwunastnicyInsulina, glukagon + somatostatynaRegulacja glukozy
Jajniki / jądraMiednica małe (♀) / moszna (♂)Estrogeny+progesteron / testosteronCechy płciowe + cykl
SzyszynkaMózg, międzymózgowieMelatoninaRytm dobowy snu

Mechanizm: tabela funkcji-gruczołów

Funkcja 1: hormony peptydowe regulujące glukozę.

  • Hormony peptydowe = krótkie białka (10-100 aa).
  • Glukozę regulują: insulina (51 aa) + glukagon (29 aa) → trzustka (D).
  • Insulina obniża, glukagon podnosi glukozę.

Funkcja 2: dojrzewanie układu odpornościowego.

  • Limfocyty T dojrzewają w grasicy → nazwa: “T” jak Thymus.
  • Grasica (B) za mostkiem, w dzieciństwie duża, później inwolucja.

Funkcja 3: część korowa, hormony steroidowe (kortyzol, androgeny).

  • “Część korowa” = klucz słowny → nadnercza (mają korę i rdzeń).
  • Kora nadnerczy: kortyzol (stres), aldosteron (sód), DHEA (androgeny).
  • Wszystkie ze steroidów → biosynteza z cholesterolu.

Dlaczego A (tarczyca) nie pasuje?

Tarczyca wydziela:

  • T3, T4 (tyroksyna)aminokwasowe (modyfikowane tyrozyną z jodem), NIE peptydowe.
  • Kalcytonina — peptydowa, ale reguluje wapń (nie glukozę).

Żadna funkcja w tabeli nie pasuje do tarczycy. Stąd A pozostaje niewykorzystane.

Punktacja CKE

  • 11. 2 pkt — wszystkie 3 funkcje poprawnie przypisane (lit + nazwa). Po 1 pkt za 2/3, 0 pkt za 1/3.

Po co to umieć

Cukrzyca — chorobliwy stan trzustki:

  • Typ 1: autoimmunologiczne niszczenie komórek β → brak insuliny → ciężka, leczenie insuliną. Częsta u dzieci.
  • Typ 2: oporność tkanek na insulinę → najpierw za dużo insuliny, potem wyczerpanie β. Powiązana z otyłością.

Choroba Addisona — niewydolność kory nadnerczy → spadek kortyzolu + aldosteronu → niskie ciśnienie, hipoglikemia, osłabienie. Choroba Kennedy’ego (prezydenta USA).

Choroba Cushinga — odwrotność: za dużo kortyzolu (guz przysadki produkuje ACTH lub guz nadnerczy). Otyłość brzuszna, “twarz księżyca”, siniaki.

Grasica i AIDS: limfocyty T (CD4+) są niszczone przez HIV → wyniszczenie układu odpornościowego. Bez grasicy nie ma “fabryki” nowych limfocytów T → nieograniczona podatność na infekcje.

Tyroidektomia — usunięcie tarczycy (np. przy raku) → konieczna suplementacja T4 (lewotyroksyna, Letrox, Euthyrox) do końca życia. Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza) = ospałość, przyrost wagi, zimno.

Podobne zadania

fizjologia, transport glukozy, GLUT2/GLUT4, insulina, glukagon

Zadanie 12 (4 pkt)

maj 2025 • PR

Na poniższym schemacie przedstawiono regulację transportu glukozy przez insulinę w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczających wahania poziomu glukozy we krwi. GŁÓD (po lewej stronie schematu): - I. Jest mięśnia szkieletowego (komórka mięśniowa): glukoza nie wchodzi do komórki, GLUT4 magazynowany w pęcherzykach wewnątrz cytoplazmy; receptor dla insuliny nieaktywny. - III. Jest wątroby (komórka wątroby): glukoza wypływa z wątroby do osocza; GLUT2 stale w błonie komórkowej; receptor dla insuliny nieaktywny. SYTOŚĆ (po prawej stronie schematu): - II. Mięsień szkieletowy: insulina łączy się z receptorem → pęcherzyki z GLUT4 łączą się z błoną → GLUT4 w błonie komórkowej → glukoza wchodzi do komórki przez dyfuzję wspomaganą. - IV. Wątroba: glukoza wchodzi do wątroby przez GLUT2; insulina łączy się z receptorem → aktywacja heksokinazy → fosforylacja glukozy do glukozo-6-fosforanu (G6P). W komórkach mięśni szkieletowych w odpowiedzi na działanie insuliny glukoza może być wykorzystywana w glikolizie lub odkładana w postaci glikogenu mięśniowego, a z kolei w komórkach wątroby — w jej obecności (IV) — następuje fosforylacja glukozy. W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których aktywność zmienia się w zależności od stanu odżywienia. (IV) Tak jest w sytości. (III) Tak jest w głodzie. GLUT2 transportują glukozę do wątroby (IV), ale również w przeciwnym kierunku (III). Na podstawie: D.U. Silverthorn, *Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście*, Warszawa 2018. ### Zadanie 12.1. (0-1) Do każdego z poniższych przykładów transportu przyporządkuj właściwą nazwę wybraną spośród A-C. Wpisz literę w wyznaczone miejsce. - A. endocytoza - B. egzocytoza - C. dyfuzja wspomagana 1. Transport białka GLUT4 do błony komórkowej w komórce mięśnia szkieletowego w czasie sytości w trakcie sytości: ............ 2. Transport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie głodu: ........... ### Zadanie 12.2. (0-1) Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, w jaki sposób insulina zapewnia ciągłą dyfuzję glukozy do komórek wątroby w okresie sytości po posiłku zawierającym duże ilości węglowodanów. ### Zadanie 12.3. (0-1) Na podstawie przedstawionych informacji przedstaw znaczenie transporterów glukozy GLUT2 w błonie komórkowej hepatocytów dla ograniczenia spadku poziomu glukozy we krwi w okresie głodu. ### Zadanie 12.4. (0-1) Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu, którego działanie prowadzi do wzrostu poziomu glukozy we krwi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „anatomia, układ dokrewny, gruczoły, trzustka, grasica, nadnercza, hormony" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl