Zadanie 11
Matura z biologii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.7 — homeostaza glukozy, hormony trzustki, gospodarka wodna. V.3 — układ wydalniczy, resorpcja zwrotna.
Treść zadania
Podwyższony poziom glukozy w osoczu w przebiegu cukrzycy wpływa na funkcjonowanie układów hormonalnego i wydalniczego.
Zadanie 11. (0-2)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wpływ podwyższonego stężenia glukozy we krwi na funkcjonowanie układów hormonalnego i wydalniczego. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru) insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz (nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Klucz: niedoboru / zwiększenia / nasilenia.
Mechanizm:
- Niedobór insuliny (cukrzyca typu I) lub insulinooporność (typu II) → komórki nie pobierają glukozy → hiperglikemia (wysoka glukoza we krwi).
- Resorpcja zwrotna glukozy w kanalikach nerkowych ma próg (~180 mg/dl). Powyżej tego progu nerki nie nadążają wchłonąć całej glukozy → glukoza w moczu (glukozuria).
- Wysoka glukoza we krwi → wzrost osmolarności osocza (więcej rozpuszczonych substancji).
- Osmoreceptory podwzgórza wykrywają wzrost osmolarności → sygnał do neurohypofizy → uwalnianie wazopresyny (ADH) w zwiększonej ilości.
- ADH działa na nerki: zwiększa reabsorpcję wody w kanalikach zbiorczych → mocz zatężony, oszczędność wody.
- Ośrodek pragnienia w podwzgórzu wykrywa wysoką osmolarność → nasilone pragnienie (polidipsja) → chory pije więcej wody.
Pułapka — nadmiar/niedobór insuliny. Cukrzyca = niedobór (typ I) lub oporność na nią (typ II). Wzrost glukozy we krwi wynika z niedoboru efektu insuliny. NIE odwrotnie.
Pułapka — kierunek ADH. Wzrost osmolarności → zwiększenie ADH (organizm próbuje zatrzymać wodę). NIE odwrotnie.
Pułapka — pomylenie cukrzycy typu I i II. Typ I: niedobór insuliny (zniszczone komórki β trzustki). Typ II: oporność tkanek na insulinę (insulina produkowana, ale tkanki nie reagują). W obu efekt = hiperglikemia.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Mechanizm krok po kroku — od cukrzycy do polidipsji
1. Niedobór insuliny (cukrzyca typu I) lub insulinooporność (typ II) → komórki nie pobierają glukozy z krwi → glukoza pozostaje w osoczu = hiperglikemia.
2. Filtracja w nerkach: cała glukoza z krwi przechodzi do filtratu w kłębuszku. W zdrowiu 100% jest resorbowana zwrotnie w kanalikach proksymalnych. Ale jest próg = ~180 mg/dl (10 mmol/l).
W cukrzycy glukoza we krwi przekracza próg → kanaliki nie nadążają → nadmiar glukozy zostaje w moczu = glukozuria.
3. Osmolarność osocza wzrasta (glukoza zwiększa stężenie rozpuszczonych substancji). Krew jest “gęsta”.
4. Osmoreceptory podwzgórza wykrywają wzrost osmolarności → sygnał do neurohypofizy → uwolnienie wazopresyny (ADH = hormon antydiuretyczny) w zwiększonej ilości.
5. Działanie ADH: na kanaliki zbiorcze nerek → zwiększona reabsorpcja wody (przez akwaporyny) → mocz zatężony, mniej wody traconej.
6. Ośrodek pragnienia w podwzgórzu wykrywa wysoką osmolarność → nasilone pragnienie (polidipsja). Chory pije więcej wody, próbując rozcieńczyć krew.
Klucz odpowiedzi
| Lukna | Wybór | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| 1 | niedoboru insuliny | Cukrzyca = brak / niedobór działania insuliny → hiperglikemia |
| 2 | zwiększenia ADH | Wysoka osmolarność → osmoreceptory → więcej ADH → zatrzymanie wody |
| 3 | nasilenia pragnienia | Wysoka osmolarność → ośrodek pragnienia → więcej picia |
Punktacja CKE
- 11. 2 pkt — wszystkie 3 podkreślenia; 1 pkt — 2 poprawne; 0 pkt — 0-1.
Po co to umieć
Klasyczna triada objawów cukrzycy:
- Poliuria (zwiększone wydalanie moczu) — bo glukoza w moczu pociąga wodę.
- Polidipsja (silne pragnienie) — bo organizm traci wodę.
- Polifagia (zwiększony apetyt) — bo komórki “głodują” mimo wysokiej glukozy.
Diabetes mellitus dosłownie znaczy “przepływ słodki” (mocz słodki — kiedyś tak diagnozowano).
Nieleczona cukrzyca: kwasica ketonowa (Typ I) → śpiączka, śmierć. Dlatego insulina ratuje życie.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „fizjologia, cukrzyca, hormonalny, wydalniczy, glukozuria, ADH, pragnienie" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl