Zadanie 8
Matura z biologii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. […] 3) Wymiana gazowa i krążenie. Zdający: m) […] wykazuje związek między budową układu krążenia a jego funkcją u poznanych grup zwierząt, o) porównuje, określając tendencje ewolucyjne, budowę serc gromad kręgowców.
Treść zadania
Na poniższym schemacie przedstawiono budowę serca oraz głównych naczyń krwionośnych typową dla pewnej gromady kręgowców.
Schemat (opis): X (dwa naczynia w górnej części schematu, przy których są niebieskie strzałki), prawy przedsionek, zastawka spiralna, stożek tętniczy, lewy przedsionek, zastawki przedsionkowo-komorowe, komora. Strzałki: kierunek przepływu krwi natlenowanej oraz kierunek przepływu krwi odtlenowanej.
Na podstawie: C.P. Hickman Jr. i in., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.
Zadanie 8.1. (0-1)
Podaj nazwę gromady kręgowców, której budowę serca przedstawiono na schemacie.
Zadanie 8.2. (0-1)
Rozstrzygnij, czy naczynia krwionośne oznaczone na schemacie literą X to żyły, czy — tętnice. Odpowiedź uzasadnij.
Zadanie 8.3. (0-1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Zastawka spiralna występuje w sercu
| A. | wszystkich dorosłych kręgowców, | a jej funkcją jest | 1. | rozdzielenie strumienia krwi płynącego w stożku tętniczym. |
| B. | niektórych dorosłych kręgowców, | 2. | zapobieganie cofaniu się krwi do komory serca. |
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
8.1. Płazy (Amphibia).
Cechy diagnostyczne serca płaza:
- 2 przedsionki + 1 komora (3-jamowe serce).
- Zastawka spiralna w stożku tętniczym — kieruje krew natlenowaną i odtlenowaną do różnych naczyń (mimo wymieszania w komorze).
- Stożek tętniczy = odcinek wyprowadzający krew z komory.
8.2. Naczynia X to tętnice.
Uzasadnienie: tętnica = naczynie wyprowadzające krew z serca (z komory), niezależnie od stopnia jej natlenienia. Naczynia X wychodzą z komory przez stożek tętniczy → spełniają definicję tętnicy. Płynie nimi krew z serca (krew odtlenowana, kierowana do płuc).
(U płazów bezogonowych z pnia tętniczego wychodzą łuki: szyjny, aorty i płucno-skórny.)
8.3. — B1. Zastawka spiralna występuje w sercu niektórych dorosłych kręgowców (np. płazów), a jej funkcją jest rozdzielenie strumienia krwi płynącego w stożku tętniczym.
Pułapka 8.1 — pomylenie z gadami (3 jamy + częściowa przegroda) lub ssakami (4 jamy). Płazy = 3 jamy + zastawka spiralna + stożek tętniczy. Większość gadów = 3 jamy + niepełna przegroda komorowa. Ptaki i ssaki = 4 jamy.
Pułapka 8.2 — definicja tętnicy. Tętnica ≠ krew natlenowana. Tętnica = naczynie wyprowadzające krew z serca. Np. tętnica płucna niesie krew odtlenowaną (z serca do płuc). Zasady oceniania CKE nie uznają uzasadnień opartych na stopniu natlenowania krwi ani takich, w których jeden z dwóch argumentów jest błędny (np. „wyprowadzają z serca krew odtlenowaną”).
Uwaga 8.3 — zastawka spiralna nie występuje u wszystkich kręgowców, a jej funkcją jest rozdzielanie strumienia krwi w stożku tętniczym (nie zapobieganie cofaniu się krwi).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Klucz pojęciowy — ewolucja serca kręgowców
| Gromada | Liczba jam | Cechy | Krążenie |
|---|---|---|---|
| Ryby | 2 (1 przed. + 1 kom.) | Jeden obieg | Pojedyncze, zamknięte |
| Płazy | 3 (2 przed. + 1 kom.) | Zastawka spiralna, stożek tętniczy | Podwójne (płuc + ciał), mieszane |
| Gady | 3 + niepełna przegroda | Częściowa separacja krwi | Podwójne, krew częściowo mieszana |
| Krokodyle | 4 (separacja pełna) | Pełna przegroda | Podwójne, niezmieszane |
| Ptaki + Ssaki | 4 (2 przed. + 2 kom.) | Pełna separacja | Podwójne, niezmieszane |
Analiza zadania 8.1
Cechy diagnostyczne schematu:
- 2 przedsionki → już więcej niż ryba (1).
- 1 komora → mniej niż gady krokodyle / ptaki / ssaki (2).
- Stożek tętniczy z zastawką spiralną przy dwóch przedsionkach i jednej komorze → płazy.
→ Płazy (np. żaba, ropucha, traszka).
Analiza zadania 8.2 — tętnice czy żyły?
Definicja (klucz!):
- Tętnica = naczynie wychodzące Z serca (od komory).
- Żyła = naczynie wpływające DO serca (do przedsionka).
To kierunek, nie kolor / natlenienie!
Z rysunku: naczynia X są na górze schematu, krew płynie do nich z komory przez stożek tętniczy. Niebieskie strzałki przy X pokazują krew odtlenowaną płynącą od serca.
→ X = tętnice. Wychodzą z serca (z komory przez stożek), niezależnie od natlenienia.
Klasyczny przykład:
- Tętnica płucna = wychodzi z prawej komory, niesie krew odtlenowaną do płuc.
- Aorta = wychodzi z lewej komory, niesie krew natlenowaną do ciała.
Obie są tętnicami mimo różnego natlenienia.
Zad 8.3 — gdzie i jak działa zastawka spiralna
Odpowiedź: B1.
- B: Zastawka spiralna występuje m.in. u płazów — nie u wszystkich kręgowców (nie mają jej np. ptaki i ssaki).
- 1: Funkcja zastawki = rozdzielanie strumienia krwi w stożku tętniczym. Mimo że w jednej komorze krew natlenowana i odtlenowana może się częściowo mieszać, zastawka spiralna kieruje strumienie:
- krew odtlenowana → do naczyń prowadzących do płuc (i skóry),
- krew natlenowana → do naczyń prowadzących do reszty ciała.
(2. = błędne. Zapobieganie cofaniu się krwi to funkcja innych zastawek, a nie zastawki spiralnej.)
Punktacja CKE
- 8.1. 1 pkt — “płazy” (Amphibia).
- 8.2. 1 pkt — “tętnice” + uzasadnienie odwołujące się do kierunku przepływu z serca.
- 8.3. 1 pkt — B1.
Po co to umieć
Zastawka spiralna płazów — mimo tylko jednej komory płazy częściowo rozdzielają krew natlenowaną i odtlenowaną: zastawka spiralna kieruje strumienie do odpowiednich naczyń.
Krokodyle to wyjątek wśród gadów — mają serce z dwiema całkowicie oddzielonymi komorami (jak ptaki i ssaki).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „anatomia, układ krwionośny, serce płazów, tętnice vs żyły, zastawka spiralna” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl