Zadanie 8
Matura z biologii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.3 — układ krwionośny kręgowców, ewolucja serca.
Treść zadania
Na poniższym schemacie przedstawiono budowę serca oraz głównych naczyń krwionośnych typową dla pewnej gromady kręgowców.
Schemat (z opisem): X (naczynia wychodzące z komory), prawy przedsionek, zastawka spiralna, stożek tętniczy, lewy przedsionek, zastawki przedsionkowo-komorowe, komora. Strzałki: kierunek przepływu krwi nieutlenowanej oraz kierunek przepływu krwi odtlenowanej.
Na podstawie: C.P. Hickman Jr. i in., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.
Zadanie 8.1. (0-1)
Podaj nazwę gromady kręgowców, której budowę serca przedstawiono na schemacie.
Zadanie 8.2. (0-1)
Rozstrzygnij, czy naczynia krwionośne oznaczone na schemacie literą X to żyły, czy — tętnice. Odpowiedź uzasadnij.
Zadanie 8.3. (0-1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Zastawka spiralna występuje w sercu
| A. | wszystkich dorosłych kręgowców, | a jej funkcją jest | 1. | rozdzielenie strumienia krwi płynącego w stożku tętniczym. |
| B. | niektórych dorosłych kręgowców, | 2. | zapobieganie cofaniu się krwi do komory serca. |
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
8.1. Płazy (Amphibia).
Cechy diagnostyczne serca płaza:
- 2 przedsionki + 1 komora (3-jamowe serce).
- Zastawka spiralna w stożku tętniczym — kieruje krew natlenowaną i odtlenowaną do różnych naczyń (mimo wymieszania w komorze).
- Stożek tętniczy = przedłużenie komory (charakterystyczne dla płazów).
8.2. Naczynia X to tętnice.
Uzasadnienie: tętnica = naczynie wyprowadzające krew z serca (z komory), niezależnie od stopnia jej natlenienia. Naczynia X wychodzą z komory przez stożek tętniczy → spełniają definicję tętnicy. Niesie krew z serca do płuc i tkanek.
(Klasyczne tętnice u płazów: tętnica płucna, łuk aorty, tętnica szyjna — wszystkie wychodzą z komory przez stożek tętniczy.)
Pułapka 8.1 — pomylenie z gadami (3 jamy + częściowa przegroda) lub ssakami (4 jamy). Płazy = 3 jamy + zastawka spiralna + stożek tętniczy. Gady = 3 jamy + niepełna przegroda komorowa, brak stożka. Ssaki = 4 jamy, brak stożka.
Pułapka 8.2 — definicja tętnicy. Tętnica ≠ krew natlenowana. Tętnica = naczynie wychodzące z serca. Np. tętnica płucna niesie krew odtlenowaną (z serca do płuc). Stąd kierunek przepływu, nie natlenienie, decyduje.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Klucz pojęciowy — ewolucja serca kręgowców
| Gromada | Liczba jam | Cechy | Krążenie |
|---|---|---|---|
| Ryby | 2 (1 przed. + 1 kom.) | Jeden obieg | Pojedyncze, zamknięte |
| Płazy | 3 (2 przed. + 1 kom.) | Zastawka spiralna, stożek tętniczy | Podwójne (płuc + ciał), mieszane |
| Gady | 3 + niepełna przegroda | Częściowa separacja krwi | Podwójne, prawie niezmieszane |
| Krokodyle | 4 (separacja pełna) | Pełna przegroda | Podwójne, niezmieszane |
| Ptaki + Ssaki | 4 (2 przed. + 2 kom.) | Pełna separacja | Podwójne, niezmieszane |
Analiza zadania 8.1
Cechy diagnostyczne schematu:
- 2 przedsionki → już więcej niż ryba (1).
- 1 komora → mniej niż gady krokodyle / ptaki / ssaki (2).
- Stożek tętniczy → charakterystyczny tylko dla płazów.
- Zastawka spiralna → dodatkowa cecha płazów.
→ Płazy (np. żaba, ropucha, traszka).
Analiza zadania 8.2 — tętnice czy żyły?
Definicja (klucz!):
- Tętnica = naczynie wychodzące Z serca (od komory).
- Żyła = naczynie wpływające DO serca (do przedsionka).
To kierunek, nie kolor / natlenienie!
Z rysunku: naczynia X są na górze schematu, wychodzą w górę z komory przez stożek tętniczy. Strzałki czerwone (krew natlenowana z płuc → reszta ciała) lub niebieskie (krew odtlenowana do płuc).
→ X = tętnice. Wychodzą z serca (z komory przez stożek), niezależnie od natlenienia.
Klasyczny przykład:
- Tętnica płucna = wychodzi z prawej komory, niesie krew odtlenowaną do płuc.
- Aorta = wychodzi z lewej komory, niesie krew natlenowaną do ciała.
Obie są tętnicami mimo różnego natlenienia.
Zad 8.3 — gdzie i jak działa zastawka spiralna
Odpowiedź: B1.
- B: Zastawka spiralna występuje tylko u płazów (Amphibia) — nie u wszystkich kręgowców. Ryby, gady, ptaki, ssaki nie mają zastawki spiralnej.
- 1: Funkcja zastawki = rozdzielanie strumienia krwi w stożku tętniczym. Mimo, że w komorze krew natlenowana i odtlenowana miesza się, zastawka spiralna kieruje strumienie:
- Krew odtlenowana → tętnica płucna (do płuc).
- Krew natlenowana → łuki aorty (do ciała).
Tym samym płaz, mimo jednej komory, ma efektywnie podwójne krążenie.
(2. = błędne. Cofaniu krwi z komory zapobiegają zastawki przedsionkowo-komorowe, nie spiralna.)
Punktacja CKE
- 8.1. 1 pkt — “płazy” (Amphibia).
- 8.2. 1 pkt — “tętnice” + uzasadnienie odwołujące się do kierunku przepływu z serca.
- 8.3. 1 pkt — B1.
Po co to umieć
Zastawka spiralna płazów — unikalne rozwiązanie ewolucyjne. Mimo tylko jednej komory płazy częściowo rozdzielają krew natlenowaną i odtlenowaną — zastawka spiralna kieruje strumienie do odpowiednich naczyń (tętnica płucna, łuki aorty). To kompromis między ewolucją sercową ryb (1 obieg) a ssaków/ptaków (2 niezależne obiegi).
Krokodyle to wyjątek wśród gadów — mają pełne 4-jamowe serce (jak ptaki, ssaki) — efekt zbieżności ewolucyjnej.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „anatomia, układ krwionośny, serce płazów, tętnice vs żyły, zastawka spiralna" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl