m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MFAP-R0-100-2505 • Otwarte rozszerzone • 4 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 3

Matura z fizyki, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

3.1: VIII.4 (SP), X.6 — związki między częstotliwością, długością i prędkością fali, prawo załamania fal. 3.2: I.4, I.7, X.6 — obliczenia z kalkulatorem, prawo odbicia i załamania fal, kąt graniczny.

Treść zadania

Fale dźwiękowe o dużych częstotliwościach (np. ultradźwięki) mogą w ośrodkach rozchodzić się w postaci wąskich wiązek. Gdy wiązka fali ultradźwiękowej pada na granicę dwóch ośrodków, to – w zależności m.in. od kąta padania na tę granicę – może częściowo wniknąć do drugiego ośrodka i częściowo się odbić od granicy albo może całkowicie się odbić od granicy ośrodków.

W zadaniu przyjmij, że wartość prędkości dźwięku w powietrzu jest równa , a wartość prędkości dźwięku w wodzie jest równa .

Zadanie 3.1. (0–1) Rozważamy falę dźwiękową, która biegnie w powietrzu i przechodzi do wody. Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C i jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.

Długość tej fali dźwiękowej po przejściu z powietrza do wody

  • A. się zwiększyła, / B. się zmniejszyła, / C. się nie zmieniła,
  • ponieważ częstotliwość tej fali po przejściu z powietrza do wody 1. się zwiększyła. /
    1. się zmniejszyła. / 3. się nie zmieniła.

Zadanie 3.2. (0–3) Rozważamy wiązkę ultradźwięków, która biegnie w powietrzu i pada na taflę wody pod kątem . Tylko jeden z rysunków A–C (w arkuszu) prawidłowo przedstawia dalszy bieg tej wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda. (Na rysunkach A i B wiązka częściowo odbija się pod kątem i częściowo załamuje w wodzie — w A od normalnej, w B do normalnej; na rysunku C wiązka w całości odbija się pod kątem ).

Ustal dalszy bieg wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda. Wykorzystaj odpowiednie prawa / zależności fizyczne i wykonaj niezbędne obliczenia, które doprowadzą do tego ustalenia. Następnie zaznacz rysunek (spośród A–C), na którym prawidłowo przedstawiono dalszy bieg wiązki.

Trzy rysunki A–C możliwego dalszego biegu wiązki ultradźwięków padającej pod kątem 45° z powietrza na granicę z wodą.
Rysunki do zadania 3.2 (odpowiedzi A–C) Na podstawie: arkusz CKE MFAP-R0-100-2505 Oryginalny PDF CKE, str. 9

Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

3.1. Odpowiedź: A3. Częstotliwość fali nie zmienia się przy przejściu między ośrodkami
(wyznacza ją źródło). Ponieważ , a , długość fali w wodzie jest większa.

3.2. Prawo załamania: .
Podstawiając :

Wartość jest niemożliwa, więc fala nie wnika do wody — następuje całkowite
odbicie od granicy powietrze – woda. To samo wynika z kąta granicznego:
, czyli , a
. Prawidłowy jest rysunek C (całkowite odbicie).

Typowy błąd / pułapka

Błędy, na które warto uważać: przeniesienie intuicji ze światła (światło w wodzie zwalnia, a dźwięk w wodzie biegnie szybciej niż w powietrzu), pominięcie warunku całkowitego odbicia — podstawienie do prawa załamania daje wtedy .

Zadanie 3 z arkusza maturalnego CKE 2025 maj PR fizyka — fale dźwiękowe powietrze/woda
Zadanie 3 — arkusz maturalny CKE, maj 2025, fizyka, poziom rozszerzony Na podstawie: CKE 2025 Oryginalny PDF CKE, str. 8

Rozwiązanie krok po kroku

3.1 — relacje między ośrodkami

Częstotliwość = stała, prędkość rośnie → długość fali rośnie.

3.2 — kąt graniczny

Sprawdzamy czy kąt padania przekracza kąt graniczny dla przejścia z ośrodka wolniejszego do szybszego. Jeśli tak — całkowite odbicie.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „fale dźwiękowe, załamanie fali, długość fali, częstotliwość” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl