Zadanie 3
Matura z fizyki, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: 3.1: VIII.4 (SP), X.6 — związki między częstotliwością, długością i prędkością fali, prawo
załamania fal. 3.2: I.4, I.7, X.6 — obliczenia z kalkulatorem, prawo odbicia i załamania fal,
kąt graniczny.
Treść zadania
Fale dźwiękowe o dużych częstotliwościach (np. ultradźwięki) mogą w ośrodkach rozchodzić się w postaci wąskich wiązek. Gdy wiązka fali ultradźwiękowej pada na granicę dwóch ośrodków, to – w zależności m.in. od kąta padania na tę granicę – może częściowo wniknąć do drugiego ośrodka i częściowo się odbić od granicy albo może całkowicie się odbić od granicy ośrodków.
W zadaniu przyjmij, że wartość prędkości dźwięku w powietrzu jest równa , a wartość prędkości dźwięku w wodzie jest równa .
Zadanie 3.1. (0–1) Rozważamy falę dźwiękową, która biegnie w powietrzu i przechodzi do wody. Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C i jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Długość tej fali dźwiękowej po przejściu z powietrza do wody
- A. się zwiększyła, / B. się zmniejszyła, / C. się nie zmieniła,
- ponieważ częstotliwość tej fali po przejściu z powietrza do wody 1. się zwiększyła. /
- się zmniejszyła. / 3. się nie zmieniła.
Zadanie 3.2. (0–3) Rozważamy wiązkę ultradźwięków, która biegnie w powietrzu i pada na taflę wody pod kątem . Tylko jeden z rysunków A–C (w arkuszu) prawidłowo przedstawia dalszy bieg tej wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda. (Na rysunkach A i B wiązka częściowo odbija się pod kątem i częściowo załamuje w wodzie — w A od normalnej, w B do normalnej; na rysunku C wiązka w całości odbija się pod kątem ).
Ustal dalszy bieg wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda. Wykorzystaj odpowiednie prawa / zależności fizyczne i wykonaj niezbędne obliczenia, które doprowadzą do tego ustalenia. Następnie zaznacz rysunek (spośród A–C), na którym prawidłowo przedstawiono dalszy bieg wiązki.
Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
3.1. Odpowiedź: A3. Częstotliwość fali nie zmienia się przy przejściu między ośrodkami
(wyznacza ją źródło). Ponieważ , a , długość fali w wodzie jest większa.
3.2. Prawo załamania: .
Podstawiając :
Wartość jest niemożliwa, więc fala nie wnika do wody — następuje całkowite
odbicie od granicy powietrze – woda. To samo wynika z kąta granicznego:
, czyli , a
. Prawidłowy jest rysunek C (całkowite odbicie).
Błędy, na które warto uważać: przeniesienie intuicji ze światła (światło w wodzie zwalnia, a dźwięk w wodzie biegnie szybciej niż w powietrzu), pominięcie warunku całkowitego odbicia — podstawienie do prawa załamania daje wtedy .
Rozwiązanie krok po kroku
3.1 — relacje między ośrodkami
Częstotliwość = stała, prędkość rośnie → długość fali rośnie.
3.2 — kąt graniczny
Sprawdzamy czy kąt padania przekracza kąt graniczny dla przejścia z ośrodka wolniejszego do szybszego. Jeśli tak — całkowite odbicie.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „fale dźwiękowe, załamanie fali, długość fali, częstotliwość” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl