Zadanie 10
Matura z fizyki, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: II. Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem praw i zależności fizycznych. I.2, I.15, XII.2, XII.3 — karta wzorów, wynik zaokrąglony do zadanej liczby cyfr znaczących, związek energii całkowitej z masą i prędkością cząstki, energia spoczynkowa, równoważność masy i energii spoczynkowej.
Treść zadania
Cząstka emitowana podczas rozpadu pewnego jądra ma energię kinetyczną równą . Energia spoczynkowa cząstki jest równa . Wartość prędkości tej cząstki oznaczymy jako . Wartość prędkości światła w próżni oznaczymy jako .
Polecenie: oblicz . Zapisz obliczenia. Wynik podaj zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.
Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Energia całkowita cząstki relatywistycznej to suma energii spoczynkowej i kinetycznej:
Z definicji czynnika Lorentza :
Z definicji wyznaczamy :
Nie wolno użyć wzoru klasycznego . Dałby on , co jest fizycznie niemożliwe. Sygnałem, że trzeba liczyć relatywistycznie, jest to, że energia kinetyczna przewyższa energię spoczynkową (), czyli .
Energia całkowita to suma, nie różnica. , a nie . Odejmowanie daje i błędny wynik.
Jednostki się skracają. Zarówno , jak i są w MeV, a jest bezwymiarowe — nie trzeba niczego przeliczać na dżule.
Dwie cyfry znaczące to warunek z polecenia. Wynik 0,9599 zaokrąglamy do 0,96, nie do 0,960 ani 1,0.
Treść zadania (CKE)
Trzy energie w relatywistyce
| Wielkość | Wzór | Tutaj |
|---|---|---|
| spoczynkowa | 0,511 MeV | |
| kinetyczna | 1,311 MeV | |
| całkowita | 1,822 MeV |
Cząstka to elektron, a jego energię spoczynkową (0,511 MeV) podano w treści zadania.
Od do prędkości
Przekształcamy:
Dlaczego klasyczny wzór zawodzi
Gdyby użyć :
Wynik przekracza prędkość światła — natychmiastowy sygnał, że model jest zły. Warto go sobie policzyć raz, żeby zapamiętać skalę błędu.
Kiedy trzeba liczyć relatywistycznie
Praktyczna reguła: gdy jest porównywalna z lub większa, klasyka nie wystarcza. Tutaj stosunek wynosi 2,6 — jesteśmy głęboko w reżimie relatywistycznym, .
Punktacja CKE
- 3 pkt — poprawna metoda i wynik () zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.
- 2 pkt — jedno równanie wiążące , i , z którego można obliczyć , np. .
- 1 pkt — zapisanie oraz .
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „relatywistyka, energia spoczynkowa, czynnik Lorentza, rozpad beta” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl