m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MFAP-R0-100-2605 • Otwarte rozszerzone • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 10

Matura z fizyki, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

II. Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem praw i zależności fizycznych. I.2, I.15, XII.2, XII.3 — karta wzorów, wynik zaokrąglony do zadanej liczby cyfr znaczących, związek energii całkowitej z masą i prędkością cząstki, energia spoczynkowa, równoważność masy i energii spoczynkowej.

Treść zadania

Cząstka emitowana podczas rozpadu pewnego jądra ma energię kinetyczną równą . Energia spoczynkowa cząstki jest równa . Wartość prędkości tej cząstki oznaczymy jako . Wartość prędkości światła w próżni oznaczymy jako .

Polecenie: oblicz . Zapisz obliczenia. Wynik podaj zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.

Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Energia całkowita cząstki relatywistycznej to suma energii spoczynkowej i kinetycznej:

Z definicji czynnika Lorentza :

Z definicji wyznaczamy :

Typowy błąd / pułapka

Nie wolno użyć wzoru klasycznego . Dałby on , co jest fizycznie niemożliwe. Sygnałem, że trzeba liczyć relatywistycznie, jest to, że energia kinetyczna przewyższa energię spoczynkową (), czyli .

Energia całkowita to suma, nie różnica. , a nie . Odejmowanie daje i błędny wynik.

Jednostki się skracają. Zarówno , jak i są w MeV, a jest bezwymiarowe — nie trzeba niczego przeliczać na dżule.

Dwie cyfry znaczące to warunek z polecenia. Wynik 0,9599 zaokrąglamy do 0,96, nie do 0,960 ani 1,0.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 10 — fizyka 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MFAP-R0-100-A-2605 — zadanie 10. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, fizyka PR Oryginalny PDF CKE, str. 25

Trzy energie w relatywistyce

WielkośćWzórTutaj
spoczynkowa0,511 MeV
kinetyczna1,311 MeV
całkowita1,822 MeV

Cząstka to elektron, a jego energię spoczynkową (0,511 MeV) podano w treści zadania.

Od do prędkości

Przekształcamy:

Dlaczego klasyczny wzór zawodzi

Gdyby użyć :

Wynik przekracza prędkość światła — natychmiastowy sygnał, że model jest zły. Warto go sobie policzyć raz, żeby zapamiętać skalę błędu.

Kiedy trzeba liczyć relatywistycznie

Praktyczna reguła: gdy jest porównywalna z lub większa, klasyka nie wystarcza. Tutaj stosunek wynosi 2,6 — jesteśmy głęboko w reżimie relatywistycznym, .

Punktacja CKE

  • 3 pkt — poprawna metoda i wynik () zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.
  • 2 pkt — jedno równanie wiążące , i , z którego można obliczyć , np. .
  • 1 pkt — zapisanie oraz .

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „relatywistyka, energia spoczynkowa, czynnik Lorentza, rozpad beta” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl