m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MFAP-R0-100-2605 • Otwarte rozszerzone • 4 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 8

Matura z fizyki, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

8.1: I.4, I.7, I.18, X.6 — obliczenia z kalkulatorem, informacje z rysunku schematycznego; stosuje prawo odbicia i prawo załamania fal na granicy dwóch ośrodków; posługuje się pojęciem współczynnika załamania ośrodka; oblicza kąt graniczny. 8.2: I.7, I.18, X.6.

Treść zadania

Szklana kula o środku w punkcie jest umieszczona w powietrzu. Współczynnik załamania światła w szkle, z którego jest wykonana kula, jest równy . Współczynnik załamania światła w powietrzu przyjmujemy równy . Wewnątrz kuli, w punkcie tuż pod jej powierzchnią, znajduje się mała świecąca dioda. Ta dioda emituje światło do wnętrza kuli w taki sposób, że jej światło pada na każdy punkt wewnętrznej powierzchni kuli.

Okazuje się, że światło diody wychodzi z kuli jedynie przez fragment jej powierzchni, zaznaczony na schematycznym rysunku łukiem . Na rysunku przedstawiono przekrój kuli w płaszczyźnie zawierającej diodę i środek kuli. Miarę kąta oznaczono jako .

8.1. (0–3) Oblicz . Zapisz obliczenia.

8.2. (0–1) Kulę zanurzono w wodzie (). Dokończ zdanie, wybierając A albo B oraz 1. albo 2.

Kąt graniczny dla szkła kuli względem wody, w porównaniu z kątem granicznym względem powietrza, będzie A. mniejszy / B. większy, w związku z czym pole powierzchni, przez którą wychodzi światło, 1. się zmniejszy / 2. się zwiększy.

Schematyczny przekrój szklanej kuli o środku S z diodą w punkcie D i łukiem AB, przez który światło wychodzi z kuli; kąt BDA oznaczono jako φ.
Na podstawie: arkusz CKE MFAP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 22

Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

8.1.

Światło wychodzi tylko tam, gdzie kąt padania na wewnętrzną powierzchnię jest mniejszy od kąta granicznego. Na krańcach łuku, w punktach i , kąt padania jest równy kątowi granicznemu: (normalną do powierzchni kuli jest promień). Z prawa załamania dla przejścia szkło → powietrze:

Trójkąty i są równoramienne (), więc kąty przy podstawie są równe: oraz . Stąd :

8.2. B2

Kąt graniczny rośnie, więc łuk, przez który światło opuszcza kulę, jest dłuższy i pole tej powierzchni się zwiększa.

Typowy błąd / pułapka

W 8.1 łatwo podać sam kąt graniczny (41,8°) zamiast . Zadanie pyta o kąt z wierzchołkiem w punkcie (przy diodzie), a ten jest dwa razy większy od kąta granicznego. Zależność wynika z tego, że trójkąty i są równoramienne — dwa boki to promienie kuli.

W 8.2 decyduje stosunek współczynników załamania. Im bliższe są współczynniki załamania obu ośrodków, tym większy kąt graniczny. Woda () jest bliżej szkła () niż powietrze (), więc kąt graniczny rośnie z 41,8° do ok. 62,5°, a razem z nim pole powierzchni, przez którą wychodzi światło.

W skrajnym przypadku, gdyby ośrodek na zewnątrz miał , całkowite wewnętrzne odbicie w ogóle by nie zachodziło i światło wychodziłoby całą powierzchnią.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 8 — fizyka 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MFAP-R0-100-A-2605 — zadanie 8. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, fizyka PR Oryginalny PDF CKE, str. 22

Kąt graniczny — kiedy w ogóle istnieje

Warunek: , czyli światło musi biec z ośrodka gęstszego optycznie do rzadszego. Gdy , równanie nie ma rozwiązania — całkowite wewnętrzne odbicie nie występuje.

Przejście
szkło → powietrze1,00 / 1,5041,8°
szkło → woda1,33 / 1,5062,5°
woda → powietrze1,00 / 1,3348,8°

Skąd

Dioda w punkcie leży tuż pod powierzchnią kuli, więc w przybliżeniu . Promień biegnący do punktu pada na powierzchnię pod kątem, który mierzymy od normalnej, a normalną w każdym punkcie kuli jest promień .

Trójkąt ma dwa boki równe promieniowi (), więc jest równoramienny, a kąty przy podstawie są równe: . Ten sam argument dla trójkąta po drugiej stronie daje:

Gdzie to działa w praktyce

  • światłowody — rdzeń o wyższym niż płaszcz, światło biegnie wzdłuż włókna dzięki całkowitemu wewnętrznemu odbiciu;
  • pryzmaty w lornetkach — odbijają światło dzięki całkowitemu wewnętrznemu odbiciu zamiast lustra.

Punktacja CKE

  • 8.1. 3 pkt — metoda i wynik ( lub ); 2 pkt za rozpoznanie, że (lub ) jest kątem granicznym, i zapisanie równania na kąt graniczny albo zależności ; 1 pkt za samo rozpoznanie kąta granicznego albo za zależność , albo za równanie .
  • 8.2. 1 pkt — B2.
  • Razem: 4 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „kąt graniczny, całkowite wewnętrzne odbicie, współczynnik załamania” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl