Zadanie 7
Matura z fizyki, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 7.1: I.5, I.7, II.12, VII.2 — graficzne dodawanie wektorów, siła wypadkowa, prawo Coulomba. 7.2: I.5, I.7, VII.3, VII.4 — wektor natężenia pola elektrycznego, natężenie pola układu ładunków punktowych.
Treść zadania
Trzy ładunki punktowe umieszczono w wierzchołkach kwadratu o boku , w próżni:
- — lewy dolny wierzchołek
- — lewy górny wierzchołek
- — prawy górny wierzchołek
- — prawy dolny wierzchołek, bez ładunku
7.1. (0–1) Na którym rysunku (A–D) prawidłowo zaznaczono kierunek i zwrot wypadkowej siły elektrycznej działającej na ładunek ?
7.2. (0–4) Wyznacz — wartość wektora wypadkowego natężenia pola elektrycznego w punkcie — w zależności tylko od , od oraz od odpowiedniej stałej fizycznej.
Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
7.1. A
Na działają: siła przyciągania od (w lewo, wzdłuż boku, wartość ) i siła odpychania od (wzdłuż przekątnej, od , czyli w prawo i w górę, wartość ). Wypadkowa jest skierowana w lewo i w górę, bliżej poziomu — jak na rysunku A.
7.2.
Odległości od punktu : i leżą w odległości (boki kwadratu), w odległości (przekątna).
Natężenia od poszczególnych ładunków:
Składanie wektorów. (od , skierowany od ładunku) leży poziomo, (od ) pionowo — są prostopadłe:
Wektor leży wzdłuż przekątnej, skierowany od . Wektor (od ładunku ujemnego, skierowany do ładunku) leży na tej samej przekątnej, ale przeciwnie. Zatem odejmujemy:
Kluczowa obserwacja: jest antyrównoległy do , więc natężenia się odejmują. Ładunek jest ujemny, więc jego pole w punkcie jest skierowane ku niemu — czyli dokładnie przeciwnie do sumy pól od dwóch dodatnich ładunków. Dodanie zamiast odjęcia daje błędny czynnik .
Odległość do to przekątna, nie bok. W mianowniku pojawia się , więc jest dwa razy mniejsze od , a nie razy mniejsze — nie wolno pominąć kwadratu odległości.
, więc składamy je twierdzeniem Pitagorasa, a nie zwykłym dodawaniem. , nie .
Kontrola rzędu wielkości: wynik jest nieco mniejszy od — sensowne, bo dwa pola się wzmacniają, a trzecie je częściowo znosi.
Treść zadania (CKE)
Zasada superpozycji
Natężenie pola od układu ładunków to wektorowa suma natężeń od każdego z osobna:
Zwrot pola od pojedynczego ładunku:
- ładunek dodatni → pole skierowane od ładunku,
- ładunek ujemny → pole skierowane do ładunku.
Rachunek składowych — kontrola wyniku
Przyjmijmy , , , , w jednostkach :
| Źródło | ||||
|---|---|---|---|---|
| 1 | ||||
| 1 | ||||
| suma |
Rozkład na składowe jest dłuższy niż rozumowanie geometryczne, ale nie wymaga zauważenia, że wektory leżą na jednej prostej — warto go znać jako metodę awaryjną.
Dlaczego leży na tej samej prostej co
i mają równe wartości i są prostopadłe, więc ich suma leży na dwusiecznej kąta prostego — czyli wzdłuż przekątnej . Ta sama przekątna wyznacza kierunek . Bez równości ta zgodność by nie zachodziła i trzeba by liczyć składowymi.
Stała w prawie Coulomba
Obie postaci stałej — i — są w karcie wybranych wzorów i stałych; zasady oceniania podają wynik przez : .
Punktacja CKE
- 7.1. 1 pkt — odpowiedź A.
- 7.2. 4 pkt — poprawna metoda i wzór ; 3 pkt — np. zależność oraz poprawne oraz (albo wzór na ); 2 pkt — np. samo poprawne albo wzory na , i ; 1 pkt — np. wzór na jedno z natężeń, równość , związek albo sama zależność .
- Razem: 5 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „pole elektryczne, superpozycja, natężenie pola, układ ładunków” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl