m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MFAP-R0-100-2605 • Otwarte rozszerzone • 6 pkt • Trudność: ★★★★★

Zadanie 6

Matura z fizyki, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

6.1: I.7, VI.10, VI.11, VI.12 — związek temperatury ze średnią energią ruchu cząsteczek, wykresy przemian, równanie Clapeyrona. 6.2: VI.11, VI.12. 6.3: I.2, VI.3, VI.8, VI.10, VI.11, VI.12, VI.13 — energia wewnętrzna, I zasada termodynamiki, ciepło molowe gazu.

Treść zadania

Na wykresie przedstawiono zależność ciśnienia od objętości dla przemiany termodynamicznej ustalonej masy gazu doskonałego.

Założenia:

  • ciepło molowe gazu przy stałej objętości:
  • stany i leżą w punktach kratowych siatki wykresu: ,
  • jest odcinkiem prostym (z położenia punktów i wynika, że przedłużenie tej prostej przechodzi przez początek układu).

6.1. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. W przemianie temperatura bezwzględna gazu zmienia się wprost proporcjonalnie do kwadratu objętości tego gazu.
  2. W przemianie średnia wartość prędkości cząsteczek gazu wzrasta.

6.2. (0–1) Iloraz temperatur bezwzględnych gazu w stanach i jest równy

6.3. (0–4) Oblicz — ciepło pobrane przez gaz w przemianie .

Wykres p(V) przemiany A → B gazu doskonałego: odcinek od A = (10·10⁻³ m³; 2·10⁴ Pa) do B = (25·10⁻³ m³; 5·10⁴ Pa) na siatce.
Na podstawie: arkusz CKE MFAP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 18

Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

6.1. PP

Stwierdzenie 1 — prawda. Odcinek leży na prostej przechodzącej przez początek układu, więc . Z równania Clapeyrona :

Stwierdzenie 2 — prawda. Objętość rośnie, więc rośnie też . Średnia prędkość cząsteczek jest związana z temperaturą wzorem — rosnąca temperatura oznacza rosnącą średnią prędkość.

6.2.

Z równania Clapeyrona dla obu stanów ( i te same):

Kontrola: , a , więc iloraz temperatur to ✓.

6.3.

Krok 1. I zasada termodynamiki. Gaz pobiera ciepło, jego energia wewnętrzna rośnie, a gaz wykonuje pracę nad otoczeniem (rozpręża się):

Krok 2. Zmiana energii wewnętrznej. Dla (podane w treści):

Krok 3. Praca gazu = pole pod wykresem . Figura jest trapezem o podstawach , i wysokości :

Krok 4. Suma.

Typowy błąd / pułapka

W 6.1 pierwsze stwierdzenie jest prawdziwe, choć brzmi nietypowo. „Wprost proporcjonalnie do kwadratu objętości” brzmi dziwnie, bo w typowych przemianach (izobaryczna) albo (izochoryczna). Ale tutaj jednocześnie rośnie i , i to liniowo, więc iloczyn rośnie kwadratowo. Kluczowa obserwacja: prosta przedłużona przechodzi przez początek układu — bez tego nie byłoby proporcjonalne do .

W 6.3 błędem jest policzenie samego i podanie go jako ciepła. Ciepło pobrane to — gaz się rozpręża, więc część pobranego ciepła idzie na pracę, nie na ogrzanie.

Błędem jest też praca liczona jako . Ten wzór działa tylko dla przemiany izobarycznej. Tutaj ciśnienie się zmienia, więc pracą jest pole pod wykresem — trapez, nie prostokąt. Wzięcie J albo J zamiast 525 J psuje wynik końcowy.

Uwaga na jednostki i mnożniki. Oś jest w Pa, oś w m³. Iloczyn ma wtedy rząd J na kratkę — łatwo zgubić rząd wielkości. Pomocna kontrola: J odpowiada 10 litrom gazu pod ciśnieniem Pa (ok. 0,2 atm).

Wartość podano w treści (tak jest dla gazu jednoatomowego). Przy innym , np. , zmieniłaby się i cały wynik.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 6 — fizyka 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MFAP-R0-100-A-2605 — zadanie 6. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, fizyka PR Oryginalny PDF CKE, str. 18

Odczyt z wykresu — od tego wszystko zależy

Stan
m³ Pa200 J
m³ Pa1250 J

Iloczyn ma wymiar energii () i to on jest w tym zadaniu walutą wszystkich obliczeń — zarówno temperatury (), jak i energii wewnętrznej ().

Sprawdzenie proporcjonalności: — obie pary dają tę samą stałą , więc prosta rzeczywiście przechodzi przez początek układu.

Energia wewnętrzna wyrażona przez i — skrót wart zapamiętania

Rodzaj gazu
jednoatomowy (He, Ar)
dwuatomowy (N₂, O₂)

Dzięki temu nie trzeba znać ani , ani — wystarczą odczytane z wykresu i . To najkrótsza droga przez zadanie 6.3 i to właśnie warunek ΔU2 w kluczu CKE.

Praca gazu to zawsze pole pod wykresem

PrzemianaKształt na wykresie Praca
izobarycznaodcinek poziomy (prostokąt)
izochorycznaodcinek pionowy
liniowa (tu)odcinek ukośny (trapez)
izotermicznahiperbolapole pod hiperbolą (dokładne obliczenie wymaga rachunku całkowego)

Znak: gaz rozprężający się () wykonuje pracę nad otoczeniem, więc w bilansie praca wchodzi z plusem po stronie „wydatków” gazu.

Bilans energii w tej przemianie

Trzy czwarte pobranego ciepła idzie na wzrost energii wewnętrznej, jedna czwarta na pracę. W przemianie praca wynosi , a , więc przy stosunek jest zawsze równy .

Punktacja CKE

  • 6.1. 1 pkt — PP (oba stwierdzenia prawdziwe; odpowiedź niepełna = 0 pkt).
  • 6.2. 1 pkt — wartość (albo ).
  • 6.3. 4 pkt — poprawna metoda i wynik J z jednostką; 3 pkt — I zasada termodynamiki oraz poprawna praca oraz wyrażone przez i (albo przez z równań Clapeyrona); 2 pkt — dwa z tych elementów; 1 pkt — jeden (sama I zasada, sam wzór na albo sama praca). CKE punktuje też rozwiązanie przez rozbicie przemiany na cykl izochoryczno-izobaryczny.
  • Razem: 6 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „termodynamika, gaz doskonały, I zasada termodynamiki, praca gazu, energia wewnętrzna, równanie Clapeyrona” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl