Zadanie 26
Matura z historii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: I. Chronologia historyczna. Zdający: 1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów ojczystych; 2) dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów historycznych i cywilizacyjnych. III. Tworzenie narracji historycznej. Zdający: 1) tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym; 2) dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego; 3) dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych źródeł wiedzy. Wymagania szczegółowe: temat 1 — IV.2 ([…] wyjaśnia ideę imperium rzymskiego) i VI.1–2 (państwo Franków, polityka Karola Wielkiego, idea cesarstwa karolińskiego) (PP); temat 2 — XXII.1–4 (konflikty Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w., lata 1669–1696, bitwa pod Wiedniem, zmiany granic) (PP) oraz uwarunkowania XVII-wiecznych konfliktów (PR); temat 3 — XXXVIII.1–4 (sprawa polska w przededniu i podczas I wojny światowej) (PP), XXXVIII.1 i 3 (PR), XLII.3 (wpływ Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego oraz innych polityków na kształt II Rzeczypospolitej) (PP).
Treść zadania
Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów.
Najbardziej udaną próbą odnowienia tradycji imperium rzymskiego w średniowieczu było państwo Karola Wielkiego. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.
To właśnie wojny z Turcją, spośród wszystkich XVII-wiecznych konfliktów zbrojnych Rzeczypospolitej, w największym stopniu przyczyniły się do upadku jej znaczenia w tym stuleciu. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: militarny, polityczny i społeczno-gospodarczy.
Niepodległość Polska zawdzięczała przede wszystkim przywództwu Józefa Piłsudskiego. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: dyplomatyczny, militarny i polityczno-ustrojowy.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Plan wypracowania (przykład dla tematu 3 — Piłsudski i niepodległość 1918):
Wstęp (teza): Niepodległość Polski w 1918 r. była rezultatem splotu czynników międzynarodowych (klęska trzech zaborców w I wojnie światowej) i wewnętrznych. Rola Piłsudskiego była bardzo ważna, ale nie jedyna — obok niej liczyły się działania Komitetu Narodowego Polskiego Romana Dmowskiego, Ignacego Paderewskiego i polityka prezydenta Wilsona. Stanowisko: teza jest częściowo słuszna.
Aspekt dyplomatyczny (przeciw absolutyzacji tezy):
- Komitet Narodowy Polski w Paryżu (Dmowski) — uznany przez państwa ententy za reprezentację polskich interesów; Dmowski i Paderewski podpisali w 1919 r. traktat wersalski.
- Program prezydenta Wilsona (13. punkt orędzia ze stycznia 1918 r.) zapowiadał niepodległe państwo polskie z dostępem do morza.
- Piłsudski działał przede wszystkim w kraju, mniej w dyplomacji zachodniej.
Aspekt militarny (za tezą):
- Piłsudski — twórca Legionów Polskich (1914) i Polskiej Organizacji Wojskowej.
- Kryzys przysięgowy (lipiec 1917) — odmowa złożenia przysięgi na braterstwo broni z armiami państw centralnych, uwięzienie Piłsudskiego w Magdeburgu, co wzmocniło jego autorytet.
- Piłsudski jako Naczelnik Państwa i Wódz Naczelny organizował Wojsko Polskie i kierował walką o granice wschodnie (wojna polsko-bolszewicka 1919–1920).
Aspekt polityczno-ustrojowy (za tezą, z zastrzeżeniami):
- 11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę wojskową, a 14 listopada — cywilną; 22 listopada objął urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa.
- Powołał rząd Moraczewskiego i zarządził wybory do Sejmu Ustawodawczego (styczeń 1919).
- Mała Konstytucja (luty 1919) — Naczelnik Państwa odpowiedzialny przed Sejmem.
- Równolegle istniały inne ośrodki władzy (m.in. Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej w Lublinie z premierem Daszyńskim, 7 XI 1918; Komitet Narodowy Polski w Paryżu); kompromis z KNP (rząd Paderewskiego, styczeń 1919) połączył je w jedno państwo.
Wnioski: Piłsudski był kluczową postacią listopada 1918 r. i pierwszych lat II Rzeczypospolitej, zwłaszcza w wymiarze militarnym i ustrojowym. Teza w formie „przede wszystkim” jest jednak przesadzona — niepodległość była możliwa dzięki kilku czynnikom: klęsce zaborców, dyplomacji Dmowskiego i Paderewskiego, programowi Wilsona oraz przywództwu Piłsudskiego.
Wypowiedź musi liczyć co najmniej 300 słów i być spójna (logicznie uporządkowana).
Błędy, które obniżają ocenę według zasad oceniania: (1) brak zajęcia stanowiska wobec tezy — zdający musi je zająć i przekonująco uzasadnić; (2) pominięcie albo powierzchowne potraktowanie jednego z trzech aspektów tematu — obniża punktację w kryterium narracji; (3) błędy merytoryczne (chronologia, terminologia, związki przyczynowo-skutkowe) — 1–2 błędy: -1 pkt, 3–5 błędów: -2 pkt, powyżej 5: -3 pkt; (4) wypowiedź krótsza niż 300 słów — 0 pkt w kryterium spójności.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Wypracowanie (0–15 pkt, minimum 300 wyrazów). Trzy tematy do wyboru:
- Karol Wielki – czy jego państwo było najbardziej udaną próbą odnowienia tradycji imperium rzymskiego w średniowieczu? (aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy).
- Wojny z Turcją w XVII w. – czy to one w największym stopniu przyczyniły się do upadku znaczenia Rzeczypospolitej? (aspekty: militarny, polityczny, społeczno-gospodarczy).
- Niepodległość 1918 – czy Polska zawdzięczała ją przede wszystkim przywództwu Piłsudskiego? (aspekty: dyplomatyczny, militarny, polityczno-ustrojowy).
Zasady oceniania CKE 2024 mają dwa kryteria: A. Narracja historyczna (do 12 pkt) – zajęcie stanowiska wobec tezy i jego uzasadnienie funkcjonalnie wykorzystaną wiedzą z trzech elementów tematu (za błędy merytoryczne odejmuje się od 1 do 3 pkt); B. Spójność wypowiedzi (do 3 pkt) – minimum 300 słów i logiczne uporządkowanie.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, esej historyczny, trzy tematy do wyboru” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl