m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MBIP-R0-100-2605 • Zamknięte (na dobieranie) • 1 pkt • Trudność: ★★☆☆☆

Zadanie 10

Matura z biologii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 4) Wydalanie i osmoregulacja. Zdający: b) przedstawia istotę procesu wydalania oraz wymienia substancje, które są wydalane z organizmu; e) przedstawia związek między budową a funkcją narządów układu moczowego człowieka. Wymaganie ogólne: I.2.

Treść zadania

Polecenie (0–1). Uzupełnij zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

Głównym azotowym produktem metabolizmu białek u ssaków jest A / B, którego synteza odbywa się w komórkach C / D.

A. mocznik · B. kwas moczowy C. nerek · D. wątroby

Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Odpowiedź: AD

  • A — mocznik. Ssaki należą do organizmów ureotelicznych — głównym azotowym produktem przemiany białek jest u nich mocznik . Kwas moczowy (odpowiedź B) jest głównym produktem u ptaków, gadów i owadów.

  • D — wątroby. Mocznik powstaje w cyklu mocznikowym (ornitynowym), który w pełnym zakresie zachodzi w hepatocytach — komórkach wątroby. Nerki go nie wytwarzają, tylko filtrują i wydalają z moczem.

Ciąg przemian azotu w organizmie ssaka:

Typowy błąd / pułapka

Nie wskazuj nerek jako miejsca syntezy. Nerki są narządem wydalniczym, nie wytwórczym — usuwają mocznik z krwi, ale go nie produkują. Miejscem syntezy jest wątroba.

Nie myl produktu azotowego z grupą zwierząt:

  • amoniak → ryby kostnoszkieletowe, larwy płazów (amoniotelizm),
  • mocznik → ssaki, płazy dorosłe, rekiny (ureotelizm),
  • kwas moczowy → ptaki, gady, owady, ślimaki lądowe (urykotelizm).

Kwas moczowy pojawia się też u ssaków — jako produkt rozkładu zasad purynowych (adeniny i guaniny) z kwasów nukleinowych, a nie z białek. Jego nadmiar powoduje dnę moczanową. To jednak nie jest główny produkt metabolizmu białek.

Deaminacja to nie to samo co cykl mocznikowy. Deaminacja usuwa grupę aminową z aminokwasu (powstaje toksyczny amoniak); cykl mocznikowy detoksykuje amoniak, przekształcając go w mocznik.

Uszkodzenie wątroby prowadzi do hiperamonemii. Amoniak przestaje być przekształcany w mocznik, gromadzi się we krwi i może uszkadzać mózg — to jeden z mechanizmów encefalopatii wątrobowej.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 10 — biologia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MBIP-R0-100-A-2605 — zadanie 10. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, biologia PR Oryginalny PDF CKE

Trzy typy metabolizmu azotowego

TypProduktToksycznośćZużycie wodyKoszt energetycznyGrupy zwierząt
amoniotelizmamoniak bardzo wysokadużenajniższyryby kostnoszkieletowe, larwy płazów, bezkręgowce wodne
ureotelizmmocznikśredniaśrednieśrednissaki, dorosłe płazy, rekiny
urykotelizmkwas moczowynajniższaminimalnenajwyższyptaki, gady, owady, ślimaki lądowe

Prawidłowość: im mniej wody dostępnej w środowisku, tym mniej toksyczny (i droższy energetycznie) produkt. Zwierzęta wodne mogą sobie pozwolić na wydalanie amoniaku, bo natychmiast się rozcieńcza; jaja składane na lądzie wymagają produktu nierozpuszczalnego i nietoksycznego — stąd kwas moczowy u ptaków i gadów.

Cykl mocznikowy (ornitynowy)

CechaOpis
gdziehepatocyty — mitochondria i cytozol
substratyamoniak, , asparaginian
produktmocznik
koszt3 ATP (4 wiązania wysokoenergetyczne) na cząsteczkę mocznika
odkrywcyHans Krebs i Kurt Henseleit (1932)

Podział ról: wątroba a nerki

NarządRola w gospodarce azotowej
wątrobadeaminacja aminokwasów, synteza mocznika w cyklu mocznikowym, detoksykacja amoniaku
nerkifiltracja krwi, resorpcja zwrotna, wydalanie mocznika z moczem

Podsumowanie w jednym zdaniu: wątroba produkuje, nerki usuwają.

Skład moczu ostatecznego człowieka

SkładnikUdział
woda~95%
mocznik~2% — główny składnik stały
chlorek sodu~1%
kreatynina, kwas moczowy, jony , reszta
glukoza, białkonorma: brak

Obecność glukozy w moczu (glukozuria) może wskazywać na cukrzycę; obecność białka (proteinuria) — m.in. na uszkodzenie kłębuszków nerkowych.

Kwas moczowy u człowieka

CechaOpis
skąd pochodzirozkład zasad purynowych (adenina, guanina) z DNA i RNA
gdzie powstajegłównie wątroba
jak wydalanyz moczem
choroba z nadmiarudna moczanowa — kryształy moczanu sodu w stawach
czynniki ryzykadieta bogatopurynowa (podroby, owoce morza), alkohol, odwodnienie

Punktacja CKE

  • 1 pkt — AD.
  • 0 pkt — inna kombinacja albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „metabolizm bialek, cykl mocznikowy, watroba, amoniotelizm ureotelizm urykotelizm, wydalanie” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl