Zadanie 2
Matura z biologii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 2.1: III. Energia i metabolizm. 4. Fotosynteza. Zdający: 1) wykazuje związek budowy chloroplastu z przebiegiem procesu fotosyntezy. Wymaganie ogólne: I.3.
2.2: III. Energia i metabolizm. 4. Fotosynteza. Zdający: 2) przedstawia rolę barwników i fotosystemów w procesie fotosyntezy. Wymaganie ogólne: I.2.
2.3: III. Energia i metabolizm. 2. Przenośniki energii oraz protonów i elektronów w komórce. Zdający: 2) przedstawia znaczenie NAD+, FAD, NADP+ w procesach utleniania i redukcji. 4. Fotosynteza. Zdający: 3) […] wykazuje rolę składników siły asymilacyjnej w fazie niezależnej od światła. Wymaganie ogólne: I.2.
Treść zadania
U roślin występują dwa rodzaje fotosystemów: fotosystem I (PS I) oraz fotosystem II (PS II).
Na schemacie przedstawiono centrum reakcji PS II współdziałające z enzymem rozszczepiającym wodę oraz transfer elektronów w obrębie centrum reakcji PS II. Wzbudzona specjalna para cząsteczek chlorofilu przekazuje wysokoenergetyczne elektrony na plastochinon (Q), przenoszący je na kolejne elementy fotosyntetycznego łańcucha transportu elektronów.
Na schemacie enzym rozszczepiający wodę przekształca w , a elektron () trafia do specjalnej pary chlorofilu i dalej na Q; całość jest osadzona w błonie biologicznej.
2.1. (0–1) PS II w komórkach miękiszu asymilacyjnego roślin jest zlokalizowany w:
2.2. (0–1) Wykaż, że funkcjonowanie PS II wymaga współdziałania centrum reakcji PS II z enzymem rozszczepiającym wodę.
2.3. (0–1) Uzupełnij zdania. Wybierz odpowiedź spośród A / B oraz spośród C / D.
W wyniku reakcji zachodzących podczas fazy fotosyntezy zależnej od światła elektrony z PS I są przenoszone na A. ADP / B. NADP⁺. Produkt tej reakcji jest wykorzystywany podczas etapu C. redukcji / D. regeneracji cyklu Calvina.
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
2.1. B — błonach tylakoidów.
Fotosystemy I i II, kompleks cytochromowy oraz syntaza ATP są wbudowane w błony tylakoidów wewnątrz chloroplastu. Tam zachodzi cała faza zależna od światła; faza niezależna od światła (cykl Calvina) przebiega w stromie.
2.2.
Światło wybija elektrony ze specjalnej pary cząsteczek chlorofilu w centrum reakcji PS II. Elektrony te są przekazywane na plastochinon (Q) i dalej, do łańcucha transportu elektronów. W centrum reakcji powstaje wówczas luka elektronowa — cząsteczki chlorofilu uzyskują ładunek dodatni i nie mogą ponownie zadziałać.
Aby fotosystem wrócił do stanu wyjściowego, brakujące elektrony muszą zostać uzupełnione. Ich źródłem jest woda, rozszczepiana przez enzym rozszczepiający wodę (fotoliza):
Elektrony pochodzące z utleniania wody wypełniają lukę elektronową w centrum reakcji PS II, umożliwiając kolejny cykl absorpcji światła. Bez współdziałania z tym enzymem PS II zadziałałby tylko raz.
2.3. BC
- B — elektrony z PS I są przenoszone (przez ferredoksynę i reduktazę ferredoksyna-NADP⁺) na NADP⁺, dając NADPH.
- C — NADPH jest wykorzystywany w etapie redukcji cyklu Calvina, gdzie kwas 3-fosfoglicerynowy (PGA) zostaje zredukowany do aldehydu 3-fosfoglicerynowego (PGAL).
W 2.1 kusi odpowiedź D (wewnętrzna błona otoczki). To odpowiednik błony wewnętrznej mitochondrium, ale w chloroplaście łańcuch transportu elektronów znajduje się w osobnym systemie błon — tylakoidach, a nie w otoczce.
W 2.2 klucz CKE odrzuca odpowiedzi zbyt ogólne. Nie wystarczy napisać, że „PS II potrzebuje elektronów z fotolizy wody”. Trzeba wyraźnie powiązać: wybicie elektronów → luka elektronowa w centrum reakcji → uzupełnienie elektronami z wody.
Klucz odrzuca też odpowiedzi pomijające wodę jako źródło. Sformułowanie „enzym wytwarza elektrony” jest błędne — enzym nie tworzy elektronów, tylko uwalnia je z cząsteczek wody.
Nie pisz o „rozpuszczaniu wody”. Klucz wprost wskazuje to jako błąd. Woda ulega rozszczepieniu (fotolizie, utlenieniu), a nie rozpuszczeniu.
W 2.3 kusi odpowiedź A (ADP). ATP powstaje w fotofosforylacji dzięki gradientowi protonów, a nie przez bezpośrednie przeniesienie elektronów. Akceptorem elektronów z PS I jest NADP⁺.
Uważaj na etapy cyklu Calvina. NADPH zużywa się w etapie redukcji; w etapie regeneracji rybulozo-1,5-bisfosforanu zużywane jest wyłącznie ATP. Karboksylacja (pierwszy etap) nie zużywa ani jednego, ani drugiego.
Treść zadania (CKE)
Gdzie co zachodzi w chloroplaście
| Struktura | Procesy |
|---|---|
| otoczka (dwie błony) | transport substancji do i z chloroplastu |
| błony tylakoidów | faza zależna od światła: PS I, PS II, cytochrom , syntaza ATP |
| światło (lumen) tylakoidu | gromadzenie protonów — gradient napędzający syntazę ATP |
| stroma | cykl Calvina, replikacja DNA chloroplastowego, synteza skrobi |
Fotosystem II a fotosystem I
| Cecha | PS II | PS I |
|---|---|---|
| maksimum absorpcji | P680 | P700 |
| źródło elektronów | woda (fotoliza) | plastocyjanina (z PS II) |
| akceptor końcowy | plastochinon (Q) | ferredoksyna → NADP⁺ |
| produkt uboczny | — | |
| kolejność w łańcuchu | pierwszy | drugi |
Nazwy są mylące: PS II działa jako pierwszy w łańcuchu transportu elektronów, mimo numeru II (nazwy pochodzą od kolejności odkrycia).
Fotoliza wody — bilans
| Produkt | Los |
|---|---|
| uzupełniają lukę elektronową w centrum reakcji PS II | |
| zwiększają gradient protonowy w lumen → napędzają syntazę ATP | |
| uwalniany jako produkt uboczny — to źródło tlenu wydzielanego w fotosyntezie |
Faza zależna od światła — schemat Z
Produkty fazy jasnej: ATP, NADPH, .
Cykl Calvina — trzy etapy
| Etap | Co się dzieje | Zużywa |
|---|---|---|
| 1. karboksylacja | RuBisCO przyłącza do RuBP → 2 × PGA | — |
| 2. redukcja | PGA → PGAL | ATP i NADPH |
| 3. regeneracja | odtworzenie RuBP z części PGAL | tylko ATP |
Bilans na jedną cząsteczkę : 3 ATP i 2 NADPH. Na jedną cząsteczkę glukozy (6 obrotów cyklu): 18 ATP i 12 NADPH.
Punktacja CKE
- 2.1. 1 pkt — odpowiedź B.
- 2.2. 1 pkt — wykazanie odnoszące się do uzupełniania elektronów wybitych z centrum reakcji elektronami pochodzącymi z wody.
- 2.3. 1 pkt — BC.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „fotosynteza, fotosystem II, fotoliza wody, tylakoidy, NADP+, cykl Calvina” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl