m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MBIP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 22

Matura z biologii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

22.1: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. […] 9) Rozmnażanie i rozwój. Zdający: f) […] rozróżnia żywicieli pośrednich i ostatecznych. Wymaganie ogólne: III.2. 22.2: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. […] 9) Rozmnażanie i rozwój. Zdający: f) analizuje na podstawie schematu cykle rozwojowe zwierząt pasożytniczych […]. Wymagania ogólne: III.2, III.5.

Treść zadania

W wodach śródlądowych zachodniej Europy udokumentowano współwystępowanie dwóch gatunków obcych pochodzących z rejonu Morza Kaspijskiego i zachodniej Syberii: pasożytniczej przywry Bucephalus polymorphus oraz małża — racicznicy zmiennej (Dreissena polymorpha). Racicznica pojawiła się w Europie Zachodniej już w XIX wieku, a przywra — pod koniec XX wieku.

Cykl życiowy B. polymorphus:

  1. miracidium — pierwsze stadium larwalne — może wniknąć tylko do ciała racicznicy zmiennej, małża prowadzącego osiadły tryb życia,
  2. w ciele małża miracidium rozwija się w sporocystę, a w niej dojrzewają cerkarie,
  3. dojrzałe cerkarie opuszczają ciało racicznicy i dostają się do wody,
  4. po wniknięciu do ciała ryb z rodziny karpiowatych cerkarie przekształcają się w metacerkarie,
  5. kolejnym żywicielem są ryby rybożerne — po zjedzeniu ofiary z metacerkariami przywry dojrzewają płciowo i dochodzi do zapłodnienia.

22.1. (0–1) Wypisz z tekstu żywicieli pośrednich oraz żywicieli ostatecznych przywry B. polymorphus.

22.2. (0–1) Uzasadnij, że obecność racicznicy zmiennej jest niezbędna do zamknięcia cyklu życiowego przywry.

Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

22.1.

Żywiciele pośredni:

  1. racicznica zmienna (Dreissena polymorpha) — pierwszy żywiciel pośredni,
  2. ryby karpiowate (Cyprinidae) — drugi żywiciel pośredni.

Żywiciele ostateczni:

  • ryby rybożerne (drapieżne).

Kryterium podziału: żywicielem ostatecznym jest ten, w którym pasożyt dojrzewa płciowo i rozmnaża się płciowo — tekst mówi wprost, że dzieje się to w rybach rybożernych. W żywicielach pośrednich rozwijają się stadia larwalne (sporocysty, cerkarie, metacerkarie).

22.2.

Tekst stwierdza wprost, że miracidium może wniknąć tylko do ciała racicznicy zmiennej — pasożyt wykazuje na tym etapie ścisłą specyficzność żywicielską.

W ciele racicznicy zachodzi rozwój sporocysty i dojrzewanie cerkarii — czyli etap, bez którego nie powstaną stadia zdolne do zarażenia kolejnego żywiciela. Żaden inny organizm nie może zastąpić racicznicy na tym etapie cyklu.

Bez racicznicy zmiennej larwa miracidium nie znajdzie żywiciela, nie rozwinie się w cerkarię i cykl zostanie przerwany na samym początku. Dlatego obecność tego małża jest warunkiem koniecznym zamknięcia cyklu życiowego B. polymorphus.

Jest to zgodne z chronologią z tekstu: przywra pojawiła się w wodach zachodniej Europy (pod koniec XX wieku) dopiero po tym, jak zadomowiła się tam racicznica (XIX wiek).

Typowy błąd / pułapka

W 22.1 trzeba wypisać DWÓCH żywicieli pośrednich. Racicznica i ryby karpiowate — pominięcie któregokolwiek oznacza odpowiedź niepełną. Klucz wymaga wypisania wszystkich żywicieli.

Kryterium żywiciela ostatecznego to rozmnażanie płciowe, a nie wielkość zwierzęcia ani kolejność w cyklu. Tekst wskazuje to wprost: „przywry dojrzewają płciowo i dochodzi do zapłodnienia”.

W 22.2 klucz wymaga odniesienia do specyficzności pierwszego żywiciela. Nie wystarczy napisać, że „racicznica jest częścią cyklu” — trzeba wskazać, że miracidium może wniknąć tylko do niej i żaden inny gatunek jej nie zastąpi.

Nie myl kolejności stadiów przywr. Standardowa sekwencja: jajo → miracidium → sporocysta → redia (u wielu gatunków) → cerkaria → metacerkaria → postać dorosła. U B. polymorphus etap redii jest pominięty — cerkarie dojrzewają bezpośrednio w sporocyście.

Tytuł artykułu źródłowego odwołuje się do hipotezy invasional meltdown. Zakłada ona, że jeden gatunek obcy (tu racicznica) może ułatwiać zadomowienie się kolejnego (tu przywry).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 22 — biologia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MBIP-R0-100-A-2605 — zadanie 22. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, biologia PR Oryginalny PDF CKE

Cykl rozwojowy Bucephalus polymorphus

EtapStadiumGdzieRola żywiciela
1jajo → miracidiumwoda—
2sporocystaracicznica zmiennaI żywiciel pośredni
3cerkariaracicznica → woda—
4metacerkariaryby karpiowateII żywiciel pośredni
5postać dorosła, zapłodnienieryby rybożerneżywiciel ostateczny

Reguła nadrzędna: żywicielem ostatecznym jest ten, w którym pasożyt rozmnaża się płciowo. Wszystkie wcześniejsze to żywiciele pośredni.

Stadia rozwojowe przywr — słownik

StadiumCharakterystyka
miracidiumwolno pływająca, orzęsiona larwa; wnika do I żywiciela pośredniego (mięczaka — zwykle ślimaka, tu małża)
sporocystaworek rozmnażający się bezpłciowo w ciele żywiciela
rediakolejne pokolenie larw (u wielu gatunków; u Bucephalus pomijana)
cerkarialarwa z ogonkiem, opuszcza I żywiciela, pływa w wodzie
metacerkariaotorbiona forma przetrwalna w II żywicielu pośrednim
postać dorosła (marita)w żywicielu ostatecznym; rozmnaża się płciowo

Dlaczego pasożyty mają złożone cykle

KorzyśćOpis
duża liczba potomstwarozmnażanie bezpłciowe w sporocyście — z jednego miracidium wiele cerkarii
rozprzestrzenianieruchliwi żywiciele przenoszą pasożyta na duże odległości
skuteczniejsza transmisjażywiciel ostateczny zjada żywiciela pośredniego — pasożyt trafia do niego z pokarmem
przetrwanieróżne stadia znoszą różne warunki środowiska

Kosztem jest wrażliwość: brak jednego niezbędnego żywiciela przerywa cykl. O tym mówi zadanie 22.2.

Specyficzność żywicielska

StopieńOpisPrzykład
ścisła (wysoka)pasożyt rozwija się tylko w jednym gatunkumiracidium B. polymorphus → wyłącznie racicznica
umiarkowanakilka blisko spokrewnionych gatunkówmetacerkarie → ryby karpiowate
mniejszaróżne gatunkipostać dorosła → różne gatunki ryb rybożernych

W opisie z zadania tylko pierwszy żywiciel jest wskazany jako jedyny możliwy — dlatego to on jest niezbędny do zamknięcia cyklu.

Racicznica zmienna jako gatunek inwazyjny

CechaOpis
pochodzeniewedług tekstu zadania — rejon Morza Kaspijskiego i zachodniej Syberii
ekspansja w Europieod XIX wieku, transportem wodnym
tryb życiaosiadły, przytwierdza się bisiorem do twardego podłoża
odżywianiefiltrator — przepuszcza wodę przez skrzela
skutki negatywnezarastanie rur, ujęć wody, kadłubów; wypieranie rodzimych małży
skutki „pozytywne”filtracja zwiększa przezroczystość wody
skutek pośredniumożliwiła zadomowienie się przywry B. polymorphus

Inwazyjne załamanie (invasional meltdown)

Hipoteza mówi, że gatunki obce mogą wzajemnie sobie sprzyjać, ułatwiając kolejne inwazje. W opisanym przypadku przywra nie mogłaby zamknąć cyklu w Europie Zachodniej bez obecności racicznicy — jej jedynego pierwszego żywiciela.

Punktacja CKE

  • 22.1. 1 pkt — wypisanie wszystkich żywicieli: pośredni — racicznica zmienna i ryby karpiowate; ostateczni — ryby rybożerne.
  • 22.2. 1 pkt — uzasadnienie uwzględniające specyficzność pierwszego żywiciela pośredniego: miracidium może wniknąć tylko do racicznicy.
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zoologia, przywry, cykl rozwojowy pasożyta, żywiciel pośredni i ostateczny, gatunki obce, racicznica zmienna” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl