Zadanie 9
Matura z biologii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: VIII. Funkcjonowanie zwierząt — układ ruchu człowieka: szkielet osiowy i szkielet kończyn, obręcz barkowa i miedniczna, budowa i rola poszczególnych kości.
Treść zadania
Na rysunku przedstawiono kości obręczy kończyn górnych człowieka widziane od tyłu. Pominięto kości szkieletu osiowego oraz kości części wolnej kończyn górnych.
Literą X oznaczono kość długą biegnącą poprzecznie, łączącą się przyśrodkowo z mostkiem; literą Y — kość płaską o trójkątnym kształcie, przylegającą do tylnej ściany klatki piersiowej.
Polecenie (0–1). Podaj nazwy kości oznaczonych na rysunku literami X i Y.
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
- Kość X: obojczyk (clavicula) — dopuszczalne również: „kość obojczykowa".
- Kość Y: łopatka (scapula) — dopuszczalne również: „kość łopatkowa".
Jak je rozpoznać na rysunku:
| Cecha | Obojczyk (X) | Łopatka (Y) |
|---|---|---|
| kształt | kość długa, esowato wygięta | kość płaska, trójkątna |
| położenie | z przodu, poprzecznie u nasady szyi | z tyłu, na żebrach 2.–7. |
| połączenia | mostek (przyśrodkowo) i wyrostek barkowy łopatki (bocznie) | obojczyk i kość ramienna (w panewce) |
| rola | jedyne połączenie kostne kończyny górnej ze szkieletem osiowym | miejsce przyczepu licznych mięśni |
Obie kości tworzą razem obręcz barkową (obręcz kończyny górnej) — po jednej parze na każdą stronę ciała, czyli łącznie cztery kości.
Nie myl obręczy barkowej z miedniczną. Obręcz kończyny górnej to obojczyk + łopatka; obręcz kończyny dolnej (miednicza) to kości miedniczne, każda powstała ze zrośnięcia kości biodrowej, kulszowej i łonowej.
Łopatka nie łączy się bezpośrednio z kręgosłupem. Utrzymują ją wyłącznie mięśnie, co daje kończynie górnej wyjątkową ruchomość. Jedynym kostnym połączeniem kończyny górnej ze szkieletem osiowym jest staw mostkowo-obojczykowy.
Rysunek pokazuje widok od tyłu. Obojczyk widoczny jest wtedy częściowo, ponad łopatką — łatwo go pomylić z grzebieniem łopatki albo z żebrem. Rozstrzyga kształt: obojczyk to wąska kość długa, grzebień to wypukłość na powierzchni kości płaskiej.
Punkt przyznawany jest za obie nazwy łącznie. Jedna trafna i jedna błędna to zero punktów.
Kość ramienna nie należy do obręczy. To już część wolna kończyny górnej — a zadanie wyraźnie zaznacza, że kości części wolnej pominięto.
Obojczyk jest najczęściej łamaną kością u człowieka — właśnie dlatego, że przenosi całe obciążenie kończyny górnej na szkielet osiowy.
Treść zadania (CKE)
Podział szkieletu człowieka
| Część | Elementy |
|---|---|
| szkielet osiowy | czaszka, kręgosłup, żebra, mostek |
| obręcz kończyny górnej (barkowa) | obojczyk, łopatka — po 2 z każdej strony |
| kończyna górna wolna | kość ramienna, promieniowa, łokciowa, kości nadgarstka, śródręcza, paliczki |
| obręcz kończyny dolnej (miednicza) | kość miedniczna (biodrowa + kulszowa + łonowa) |
| kończyna dolna wolna | kość udowa, rzepka, piszczelowa, strzałkowa, kości stępu, śródstopia, paliczki |
Obręcz barkowa a miedniczna — porównanie
| Cecha | Barkowa | Miedniczna |
|---|---|---|
| kości | obojczyk + łopatka | kość miedniczna (3 zrośnięte) |
| połączenie ze szkieletem osiowym | tylko przez obojczyk (staw mostkowo-obojczykowy) | sztywne — stawy krzyżowo-biodrowe |
| ruchomość | bardzo duża | mała |
| wytrzymałość | mniejsza | duża — przenosi ciężar ciała |
| funkcja | swoboda ruchu ręki | podpora i ochrona narządów |
Ta różnica to bezpośrednia konsekwencja dwunożności: kończyna dolna musi być stabilna, górna — ruchoma.
Rodzaje kości
| Typ | Cechy | Przykłady |
|---|---|---|
| długie | trzon + dwie nasady, jama szpikowa | obojczyk, kość ramienna, udowa |
| płaskie | dwie warstwy istoty zbitej z gąbczastą w środku | łopatka, mostek, kości czaszki, żebra |
| krótkie | zbliżone wymiary | kości nadgarstka, stępu |
| różnokształtne | nieregularne | kręgi, kości twarzoczaszki |
| trzeszczki | w ścięgnach | rzepka |
Stawy obręczy barkowej
| Staw | Łączy | Rodzaj ruchu |
|---|---|---|
| mostkowo-obojczykowy | mostek + obojczyk | jedyne połączenie ze szkieletem osiowym |
| barkowo-obojczykowy | wyrostek barkowy łopatki + obojczyk | niewielka ruchomość |
| ramienny | panewka łopatki + głowa kości ramiennej | kulisty wolny — największy zakres ruchu w ciele |
Staw ramienny jest najbardziej ruchomy, ale i najczęściej zwichany — panewka łopatki jest płytka, a stabilizację zapewniają głównie mięśnie stożka rotatorów.
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawne nazwy obu kości: X — obojczyk, Y — łopatka.
- 0 pkt — odpowiedź niepełna albo błędna.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „szkielet czlowieka, obrecz barkowa, obojczyk, lopatka, anatomia ukladu ruchu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl