Zadanie 7
Matura z biologii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: V. Różnorodność roślin — tkanki roślinne: przewodzące (drewno i łyko), twórcze (perycykl). Budowa anatomiczna korzenia i łodygi — układ wiązek przewodzących.
Treść zadania
Na zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego organu roślinnego. Zaznaczono na nim: walec osiowy, perycykl, tkankę przewodzącą I (na zewnątrz, w wiązkach na przemian z drugą) oraz tkankę przewodzącą II.
7.1. (0–1) Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
Na zdjęciu przedstawiono przekrój poprzeczny przez A. łodygę / B. korzeń, na co wskazuje 1. naprzeciwległy / 2. naprzemianległy układ tkanek przewodzących.
7.2. (0–1) Podaj nazwy tkanek przewodzących oznaczonych numerami I i II.
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
7.1. B2 — korzeń, na co wskazuje naprzemianległy układ tkanek przewodzących.
Uzasadnienie. W korzeniu wiązki łyka i drewna leżą oddzielnie, ułożone na przemian wokół osi walca osiowego — łyko na zewnątrz, ramiona drewna między nimi. W łodydze natomiast łyko i drewno tworzą wspólne wiązki kolateralne, w których leżą naprzeciw siebie (łyko na zewnątrz, drewno wewnątrz).
Dodatkową wskazówką jest obecność perycyklu — warstwy merystematycznej otaczającej walec osiowy, charakterystycznej dla korzenia; to z niej powstają korzenie boczne.
7.2.
- I. — łyko (floem) — tkanka przewodząca leżąca na zewnątrz, bliżej perycyklu; można też napisać: łyko pierwotne, floem pierwotny.
- II. — drewno (ksylem) — tkanka leżąca głębiej, tworząca ramiona sięgające do środka walca; można też napisać: drewno pierwotne, ksylem pierwotny, metaksylem.
Nie myl „naprzemianległy" z „naprzeciwległy". To dwa różne słowa opisujące dwa różne układy:
- naprzemianległy — wiązki łyka i drewna na przemian, osobno → korzeń,
- naprzeciwległy — łyko i drewno w jednej wiązce, naprzeciw siebie → łodyga.
Perycykl występuje tylko w korzeniu. Jego obecność na schemacie jednoznacznie przesądza o odpowiedzi. W łodydze odpowiadającej mu warstwy nie ma.
Łyko zawsze leży bliżej powierzchni organu niż drewno. Ta reguła działa i w korzeniu, i w łodydze — pomaga rozstrzygnąć, która tkanka to I, a która II.
Nie pomyl łyka z drewnem po funkcji. Drewno (ksylem) transportuje wodę i sole mineralne w górę; łyko (floem) transportuje asymilaty w obie strony. Elementy drewna są martwe, elementy łyka — żywe.
Punkt w 7.2 przyznaje się za obie nazwy łącznie. Jedna trafna i jedna błędna to zero punktów.
Uwaga na wtórną budowę korzenia. W korzeniach o przyroście wtórnym układ naprzemianległy zanika. Zdjęcie przedstawia budowę pierwotną — stąd czytelny wzór naprzemienny.
Treść zadania (CKE)
Korzeń a łodyga — jak rozpoznać na przekroju
| Cecha | Korzeń | Łodyga |
|---|---|---|
| układ wiązek | naprzemianległy — łyko i drewno osobno | kolateralny — łyko i drewno w jednej wiązce |
| położenie wiązek | w centralnym walcu osiowym | w pierścieniu (dwuliścienne) lub rozproszone (jednoliścienne) |
| perycykl | obecny | brak |
| endoderma z pasemkami Caspary’ego | wyraźna | słabo zaznaczona lub brak |
| rdzeń | często brak (u dwuliściennych) | zwykle obecny |
| skórka | ryzoderma z włośnikami | epiderma z aparatami szparkowymi, kutikulą |
Drewno a łyko
| Cecha | Drewno (ksylem) | Łyko (floem) |
|---|---|---|
| transportuje | woda + sole mineralne | asymilaty (sacharoza, aminokwasy) |
| kierunek | w górę (korzeń → liść) | w obie strony (źródło → ujście) |
| elementy przewodzące | naczynia i cewki — martwe | rurki sitowe — żywe |
| komórki towarzyszące | miękisz drzewny | komórki towarzyszące (przyrurkowe) |
| ściany | zdrewniałe (lignina) | celulozowe, cienkie |
| napęd transportu | bierny — siła ssąca transpiracji | aktywny — wymaga ATP |
| położenie w organie | głębiej | bliżej powierzchni |
Budowa pierwotna korzenia — od zewnątrz do środka
| Warstwa | Funkcja |
|---|---|
| ryzoderma (skórka) z włośnikami | pobieranie wody i soli mineralnych |
| kora pierwotna (miękisz) | magazynowanie, transport promieniowy |
| endoderma z pasemkami Caspary’ego | kontrola wnikania substancji do walca osiowego |
| perycykl | tkanka twórcza — powstają z niej korzenie boczne |
| wiązki łyka i drewna | transport — układ naprzemianległy |
Pasemka Caspary’ego to nieprzepuszczalne listewki w ścianach endodermy — wymuszają, by woda przeszła przez cytoplazmę komórek, co pozwala roślinie selekcjonować pobierane jony.
Typy wiązek przewodzących
| Typ | Układ | Gdzie występuje |
|---|---|---|
| kolateralna otwarta | łyko | kambium |
| kolateralna zamknięta | łyko | drewno (bez kambium) |
| bikolateralna | łyko | drewno | łyko | dyniowate, psiankowate |
| koncentryczna | jedna tkanka otacza drugą | kłącza paproci |
| promienista (radialna) | łyko i drewno na przemian | korzenie |
Punktacja CKE
- 7.1. 1 pkt — B2.
- 7.2. 1 pkt — obie nazwy: I — łyko (floem), II — drewno (ksylem).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „anatomia korzenia, walec osiowy, uklad naprzemianlegly tkanek przewodzacych, lyko i drewno, perycykl" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl